خروس جنگی
معرف
نام انجمنى از هنرمندان و شاعرانِ نوگرا و نیز نام مجله‌اى در اواخر دهه بیست و اوایل دهه سى شمسى در تهران
متن
خروس جنگى، نام انجمنى از هنرمندان و شاعرانِ نوگرا و نیز نام مجله‌اى در اواخر دهه بیست و اوایل دهه سى شمسى در تهران.این انجمن نخستین بار با گردهمایى گروهى از نقاشان و موسیقى‌دانان و شاعران و ادیبان در کارگاه نقاشى جلیل ضیاءپور*، پس از بازگشت وى از نخستین سفرش به فرانسه، در 1327ش شکل گرفت (حقانى، ص110؛ پیشگامان نقاشى معاصر ایران، ص20، به نقل از جلیل ضیاءپور). دگرگونیهاى سیاسى و فرهنگىِ ناشى از ورود نیروهاى متفقین (1320ش) به ایران، که هنرمندان را به آزمودن شیوه‌هاى گوناگون مدرن سوق مى‌داد، در این شکل‌گیرى بى‌تأثیر نبود (رجوع کنید به یارشاطر، ص 373). افزون بر ضیاءپور، دیگر بنیان‌گذاران این انجمن عبارت بودند از : منوچهر شیبانى (براى اطلاع بیشتر رجوع کنید به مشار، ج 6، ستون 314)، شاعر و نقاش؛ غلامحسین غریب (براى اطلاع بیشتر رجوع کنید به حقانى، همانجا)، داستان‌نویس و موسیقى‌دان؛ و حسن شیروانى، نمایشنامه‌نویس (همانجا). به‌تدریج این انجمن، با برگزارى جلسات بحث و گفتگو درباره هنر نو، مرکز تجمع هنرمندان نوگرا شد (ایرانى، مقدمه طاهباز، ص 5). انجمن نمایشگاههایى نیز از آثار اعضا یا هنرمندان جوان برپا مى‌کرد (براى نمونه رجوع کنید به خروس جنگى، ش 2، ص 19). گزینش عنوان «خروس جنگى» از سوى اعضاى انجمن نیز نشان‌دهنده تقابل این گروه با سبک و سیاق قدیم رایج در هنر و ادب بود.سرانجام انجمن مجله‌اى به نام خروس جنگى منتشر کرد که شماره نخست آن با شعر «از شهر صبح» نیما یوشیج* آغاز مى‌شد. از همان ابتدا در تهیه مطالب نوعى تقسیم کار، براساس ذوق و حوزه فعالیت، میان اعضاى انجمن صورت گرفته بود که تا آخرین شماره کم و بیش ادامه یافت؛ بدین‌ترتیب که ضیاءپور مقالات درباره نقاشى (براى نمونه رجوع کنید به همان، ش 1، ص 10ـ17)، غریب مطالبِ راجع به ادبیات داستانى (براى نمونه رجوع کنید به همان، ش 2، ص 3ـ10) و شیروانى نمایشنامه و نقد تئاتر (براى نمونه رجوع کنید به همان، ش 4، ص 6ـ17) را تهیه مى‌کردند. در هر شماره نیز اشعارى از نیما (رجوع کنید به همان، ش 3، ص 1ـ2) و شیبانى (براى نمونه رجوع کنید به همان، ش 4، ص 1ـ5) به‌چاپ مى‌رسید. چاپ مقاله‌اى از مرتضى حنانه* در حوزه موسیقى (رجوع کنید به همان، ش 1، ص 3ـ7)، نیز گویاى همکارى هنرمندانى جز اعضاى انجمن با نشریه مذکور است.دوره اول مجله خروس جنگى، به سردبیرى جلیل ضیاءپور با همکارى منوچهر شیبانى، قرار بود دو هفته یک بار منتشر شود اما در مجموع، از 1328 تا 1343ش فقط پنج شماره از آن انتشار یافت (صدرى طباطبائى نائینى، ج 1، ص 286ـ287؛ برزین، ص 172). روى جلد همه شماره‌ها، تصویر خروسى در حال خواندن بود که ضیاءپور آن را کشیده بود (رجوع کنید به پیشگامان نقاشى معاصر ایران، ص 29). مجله در این دوره، با وجود نوآورى، لحنى نسبتآ محافظه‌کارانه داشت و هدف آن «بالابردن سطح معرفت عمومى» بود (ایرانى، همان مقدمه، ص 4ـ5). آیدین آغداشلو (ص 404) ضمن برشمردن هنرمندانى همچون حسین کاظمى، جواد حمیدى، محمود جوادى‌پور و احمد اسفندیارى، در کنار اعضاى دیگر، این انجمن را نه تنها اشاعه‌دهنده نقاشى نو بلکه رواج‌دهندگان مفهوم جدید نقاشى دانسته است که با تلاش و مبارزه و رنج بسیار، دست‌کم اصطلاح «مدرنیسم» را جا انداختند. در این سالها نوگرایان تندروترى به انجمن پیوستند که شاخص‌ترین آنان نیما یوشیج*، سهراب سپهرى*، بهمن محصص (حقانى، ص110) و هوشنگ ایرانى (1304ـ1352ش)، موجد اصطلاح «جیغ بنفش» (رجوع کنید به ایرانى، ص 59)، بودند.دوره دوم مجله خروس جنگى، با بیانیه هنرى و ادبى «سلاخ بلبل» در سیزده بند، که عمدتآ نوشته هوشنگ ایرانى و بیان‌کننده آراى او بود، آغاز شد. در این بیانیه آمده است: «هنر خروس جنگى، هنر زنده‌هاست. این خروس تمام صداهایى را که بر مزار هنر قدیم نوحه‌سرایى مى‌کنند خاموش خواهد کرد» و در آن تأکید شده است که هنر نو «صمیمیت با درون» و «از هم گسیختن قراردادهاى گذشته» و «تکیه تفکر هنرمند بر دانش نوین»، و «نابودى کلیه مجامع طرفدار هنر قدیم» را شعار خود مى‌داند (همان مقدمه طاهباز، ص 8، 10). در این دوره، جلیل ضیاءپور و منوچهر شیبانى کناره گرفتند (همان مقدمه، ص 7).دوره دوم در چهار شماره، از اول اردیبهشت تا 15 خرداد 1330، منتشر شد و با توقف انتشار آن، اخلاف انجمن در 1332ش، نشریه پنجه خروس را، به سردبیرى بهمن محصص، بنیان نهادند که آن نیز عمر کمى داشت (صدرى طباطبائى نائینى، ج 1، ص 182).انتشار این مجله و برگزارى نمایشگاههاى مرتبط با آن را مى‌توان از رویدادهاى با اهمیت در تحول هنر نو در ایران به شمار آورد (پاکباز، ذیل مادّه).نحوه نگرش بانیان انجمن خروس جنگى تأثیرى بسزا در فضاى هنرى آن روزگار گذاشت (همانجا) و در هنرهاى تجسمى از برخى جنبه‌ها راه را براى هنرمندان ایران گشود.منابع :آیدین آغداشلو، گفتارها و گفت‌وگوهاى دیگر: برگزیده گفتارهاوگفت‌وگوها، 1381ـ 1378، کرمان 1382ش؛ هوشنگ ایرانى، خروس جنگى بى‌مانند :زندگى و هنرهوشنگ ایرانى، به کوشش سیروس طاهباز، تهران 1380ش؛ مسعود برزین، شناسنامه مطبوعات ایران از 1215 تا 1357 شمسى، تهران 1371ش؛روئین پاکباز، دایرة‌المعارف هنر: نقاشى، پیکره‌سازى، گرافیک، تهران 1378ش؛ پیشگامان نقاشى معاصر ایران: نسل اول، نویسنده: جواد مجابى، عکس و اسلاید: سعید بهروزى، به کوشش منیژه میرعمادى، تهران: نشر هنر ایران، 1376ش؛ صبا حقانى، «خروس غریب»، سالنامه شرق (1383ش)؛ محمد صدرى طباطبائى‌نائینى، راهنماى مطبوعات ایران: 1357ـ 1304، تهران 1378ش؛ خانبابا مشار، مؤلّفین کتب چاپى فارسى و عربى، تهران 1340ـ1344ش؛ احسان یارشاطر، «نقاشى معاصر ایران»، در اوج‌هاى درخشان هنر ایران، چاپ ریچارد اتینگهاوزن و احسان یارشاطر، ترجمه هرمز عبداللهى و رویین پاکباز، ]تهران[: آگه، 1379ش.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

افسانه منفرد

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 15
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده