خرمدشت
معرف
خرّمدشت،# بخش و شهرى در جنوب شهرستان تاکستان در استان قزوین.
متن
خرّمدشت، بخش و شهرى در جنوب شهرستان تاکستان در استان قزوین.1) بخش خرّمدشت. این‌بخش‌درجنوب‌غربى‌دشت قزوین واقع است. از شمال و مغرب به بخشهاى مرکزى و ضیاءآباد (در شهرستان تاکستان)، از جنوب به بخشهاى رامَند و آبگرم (در شهرستان بوئین‌زهرا) و از مشرق به بخش شال (در شهرستان بوئین‌زهرا) محدود و مشتمل است بر دو دهستان افشاریه به مرکزیت آبادى رحیم‌آباد (در حدود نُه کیلومترى جنوب شهر خرّمدشت) و دهستان رامند شمالى‌به مرکزیت خرّمدشت. مرکز آن شهر خرّمدشت است. جنوب این بخش کوهستانى است و شمال آن را دشت فرا گرفته است. بیشتر آبادیهاى بخش خرّمدشت در دشت قرار دارند (رجوع کنید به مرکز آمار ایران، 1376ش، ص 2).کوههاى قشابلاغ، جهان‌قلعه، کبریت‌لو و مایلان در نزدیکى آبادیهاى شَنَسْتَق علیا و سفلا (در حدود چهل کیلومترى جنوب شهر خرّمدشت)، از مهم‌ترین ارتفاعات بخش به‌شمار مى‌روند (فرهنگ جغرافیائى آبادیها، ج 37، ص 137ـ138). رود دائمى خررود نخست جهت جنوب‌غربى ـ شمال‌شرقى دارد و سپس به سمت مشرق در بخش جارى مى‌شود و زمینهاى آن را آبیارى مى‌کند (رحمانى، ص 12؛ جعفرى، ج 2، ص 307). علاوه بر آن، چند رود کوچک مانند بُرْزْلَجین، شنستق، شیزَنْد، شیزر و کَشْمَرْز، با جهت جنوبى ـ شمالى در جنوب بخش و ابهررود با جهت غربى ـ شرقى در شمال بخش جریان دارند (رجوع کنید به گلریز، ج 1، ص 923، 971).ازگیا خاکشیر و برمادران‌دارد ومراتع‌آن براى چراى دام مناسب است. از زیا شغل، گرگ، روباه، خرگوش و کبک در آن یافت مى‌شود (براى نمونه رجوع کنید به فرهنگجغرافیائىآبادیها، ج37، ص1، 41، 63). آب زراعى و آشامیدنى بخش، علاوه بر رود، از قنات و چاه نیز تأمین مى‌شود. از میان محصولات آنجا، گندم، جو، بنشن، انگور، بادام،گردو،آلوسبز،سیب،زردآلو و گیلاس شایان ذکر است (همان، ج 37، ص 41، 138). از صنایع‌دستى، فرش‌بافىِ آن به‌ویژه در آبادیهاى‌برزلجین (در حدود31کیلومترى جنوب‌شهر خرّمدشت)، شنستق سفلا و کورچشمه (در حدود چهل کیلومترى جنوب خرّمدشت) پررونق است (همان، ج 37، ص 41، 137، 207).بخش خرّمدشت در مسیر اصلى قزوین ـ همدان قرار دارد. همچنین راه بوئین‌زهرا ـ ابهر (در استان زنجان) از آنجا مى‌گذرد. آبادیهاى بخش نیز عمدتآاز طریق راه‌فرعى با مرکز بخش مرتبط‌اند.بخش خرّمدشت نیز در اسفند 1373 در شهرستان تاکستان* تشکیل شد و با جداشدن تاکستان از زنجان و الحاق آن به استان جدید قزوین در خرداد 1376، خرّمدشت جزو استان قزوین شد (ایران. قوانین و احکام، ص 244ـ245؛ ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى، ذیل «استان قزوین»؛ رحمانى، ص 35). جمعیت آن براساس سرشمارى 1385ش، 685،21 تن ذکر شده است (مرکز آمار ایران، 1385ش؛ ذیل «استان قزوین»). اهالى بخش خرّمدشت به فارسى و ترکى سخن مى‌گویند (فرهنگ جغرافیائى آبادیها، ج 37، ص110، 154).برخى از مهم‌ترین زیارتگاههاى بخش عبارت‌اند از: امامزاده‌هاى ابوسعید و ابوظهیر در آبادى رادکان، امامزاده پیغمبر در آبادى شنستق علیا، امامزاده عبداللّه‌بن حسن‌بن موسى‌الکاظم علیه‌السلام در آبادى شیزند (در حدود 29 کیلومترى جنوب خرّمدشت) و بقعه پیر وَلى در آبادى وَرسج (رحمانى، ص 107؛ گلریز، ج 1، ص 923؛ ورجاوند، ص 359).خرّمدشت در منطقه‌اى قدیمى واقع شده است، با این‌حال اطلاع ما از آن اندک است، تنها از آثار به‌جا مانده از بعضى تپه‌ها مانند تپه بزرگ داکان در چهارده کیلومترى جنوب‌غربى تاکستان (مربوط به پیش از تاریخ)، تپه ورسج (با آثارى از دوره ساسانى و اسلامى) و تپه رادکان، نزدیک آبادى رادکان (مربوط به دوره اسلامى) مى‌توان به‌قدمت منطقه پى‌برد (رجوع کنید به ورجاوند، ص357؛ رحمانى، ص 105). در اوایل دوره صفویه (حک : ح 905ـ 1135) و به‌ویژه در دوره افشاریه (حک : 1148ـ1210) عده‌اى شاهسون به آنجا کوچانده شدند (رجوع کنید به گلریز، ج 1، ص 892). گزارشى درباره این دوره در دست است که نشان مى‌دهد، در اوایل سده یازدهم برخى آبادیهاى خرّمدشت مانند شنستق علیا و برزلجین (از توابع رامند قزوین) جزو موقوفات قدیم آستانه شاهزاده حسین قزوین بوده است (رجوع کنید به مدرسى طباطبائى، ص 77، 80، 120). در صفر 1103، در فرمان سلیمان اول صفوى درباره تولیت آستانه شاهزاده حسین، با موقوفات و سیورغال و مستمریات آن، نام شنستق علیا و برزلجین نیز آمده است (رجوع کنید به همان، ص 179؛ نیز رجوع کنید به ص 382ـ383).در دوره‌هاى افشاریه و قاجاریه (حک : 1210ـ1344)، آبادیهاى خرّمدشت جزو نقاط معمور شمرده مى‌شدند (رجوع کنید به همان، ص 86ـ89). در دوره پهلوى (1304ـ1357ش) نیز کشاورزى و صنایع‌دستى آنجا پررونق بود (رجوع کنید به رزم‌آرا، ج 1، ص 34، 98، 126).2) شهر خرّمدشت، مرکز بخش. این شهر با ارتفاع 1380 متر از سطح دریا در قسمت شمالى بخش، در فاصله حدود 25 کیلومترى جنوب‌غربى شهر تاکستان و حدود 56 کیلومترى جنوب‌غربى شهر قزوین قرار دارد.خرّمدشت علاوه بر تاکستان و قزوین، با شهرهاى شال* در مشرق (حدود چهل کیلومتر)، ابهر در شمال‌غربى (حدود 45 کیلومتر)، آبگرم (حدود سى کیلومتر) و آوج* (حدود 55 کیلومتر) در جنوب‌غربى مرتبط است.این شهر سابقآ نهاوند نامیده‌مى‌شد (رجوع کنید به رحمانى، ص36) و از 1378ش نام‌آن به‌خرّمدشت تغییریافت. آبادى‌نهاوند در 1323ش، جزو دهستان دودانگه شهرستان قزوین در استان یکم بود (ایران. وزارت کشور. اداره کل آمار و ثبت احوال، ج 1، ص 139ـ140). این آبادى در 1337ش، مرکز بخش و در 29 خرداد 1378 به شهر تبدیل شد (ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى، همانجا). جمعیت‌آن در سرشمارى 1385ش، 192،6 ذکر شده است (مرکز آمار ایران، 1385ش، همانجا). اهالى شهر به فارسى و ترکى سخن مى‌گویند (فرهنگ جغرافیائى آبادیها، ج 37، ص 254).چند اثر تاریخى مهم خرّمدشت عبارت‌اند از: امامزاده‌هاى سلیمان و صالح (مربوط به سده ششم) که زیارتگاه اهالى است، و تپه نهاوند (ورجاوند، ص380؛ رحمانى، ص 107). دو امامزاده خرّمدشت که با اتاقى مستطیلى شکل به‌هم متصل‌اند، طرح مدور دارند و هریک داراى سردابى با سقف قوسى‌شکل‌اند. بناى امامزاده سلیمان از امامزاده صالح مرتفع‌تر و قدمت امامزاده صالح بیشتر است (ورجاوند، ص 381ـ385).منابع :ایران. قوانین و احکام، مجموعه قوانین سال 1376، تهران: روزنامه رسمى کشور، 1377ش؛ ایران. وزارت کشور. اداره کل آمار و ثبت احوال، کتاب اسامى دهات کشور، ج 1، تهران 1329ش؛ ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى. دفتر تقسیمات کشورى، نشریه تاریخ تأسیس عناصر تقسیماتى به همراه شماره مصوبات آن، تهران 1382ش؛ عباس جعفرى، گیتاشناسى ایران، تهران 1368ـ1379ش؛ رضا رحمانى، آشنایى با شهر تاریخى تاکستان (سیادن)، قزوین 1377ش؛ رزم‌آرا؛ فرهنگ جغرافیائى آبادیهاى کشور جمهورى اسلامى ایران، ج :37 ساوه، تهران: سازمان جغرافیائى نیروهاى مسلح، 1369ش؛ محمدعلى گلریز، مینودر، یا، باب‌الجنه قزوین، ]قزوین[ 1368ش؛ حسین مدرسى طباطبائى، برگى‌ازتاریخقزوین، قم 1361ش؛ مرکزآمارایران، سرشمارى عمومى نفوس و مسکن :1375 شناسنامه آبادیهاى کشور، استان زنجان، شهرستان تاکستان، تهران 1376ش؛ همو، سرشمارى عمومى نفوس و مسکن :1385 نتایج تفصیلى کل کشور، 1385ش.Retrieved May.19,2010, from http://www.sci.org.ir/portal/ faces/public/census85/census85.natayej/census85.rawdata;نقشه راهنماى استان قزوین، مقیاس تقریبى 000،1:550، تهران: سازمان جغرافیایى نیروهاى مسلح، 1386ش؛ پرویز ورجاوند، سرزمین قزوین، تهران 1349ش.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

وحید ریاحی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 15
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده