خراش بن ابراهیم کوفی.
معرف
از راویان امامى
متن
خِراش بن ابراهیم کوفى. از راویان امامى. نام او در بعضى نسخه‌ها و روایات، خِداش ذکر شده است (رجوع کنید به بهبهانى، ص 166؛ مامقانى، ج 25، ص 252ـ253؛ شوشترى، ج 4، ص160ـ161). او را در شمار اصحاب امام صادق علیه‌السلام یاد کرده‌اند (رجوع کنید به برقى، ص 45؛ طوسى، 1415، ص 201). بهبهانى (همانجا؛ نیز رجوع کنید به امین، ج 6، ص 307) احتمال داده که این فرد همان خراش راوى انس‌بن مالک باشد که با انس پیوند ولاء داشته است (براى روایات خراش از انس رجوع کنید به ابن‌عدى، ج 3، ص 75ـ76؛ ابن‌بابویه، 1361ش، ص 408ـ411). اما فرد اخیر خراش‌بن عبداللّه نام دارد که حسن‌بن على‌بن زکریا عدوى ــکذّاب و وضّاع حدیث (درباره او رجوع کنید به ابن‌عدى، ج 2، ص 338ـ343؛ ابن‌غضائرى، ص 54ـ55)ــ مدعى شده است که در سال 222، در دوازده سالگىِ از خراش 180 ساله حدیث شنیده است (ابن‌عدى، ج 2، ص 343).درباره وثاقت یا عدم وثاقت خراش اختلاف هست. از رجالیان متقدم، کشى و نجاشى نامى از او نبرده و برقى (همانجا) و طوسى (همانجا) نیز درباره او سکوت کرده‌اند. اما برخى از رجالیان متأخر او را حسن دانسته‌اند (رجوع کنید به اردبیلى، ج 1، ص 294؛ مامقانى، ج 25، ص 254). ظاهرآ مضمون روایت خراش درباره قبله متحیر (رجوع کنید به ادامه مقاله)، دالّ بر امامى بودن او، و عمل اصحاب به آن نشانه اعتماد به او دانسته شده است، افزون بر اینکه در طریق این روایت، عبداللّه‌بن مغیره از اصحاب اجماع نیز هست (بهبهانى، همانجا؛ جاپلقى بروجردى، ج 1، ص 453).روایات اندکى از او نقل شده است. خراش از زراره و ابوبصیر حدیث شنیده (خویى، ج 7، ص 45ـ46) و اسماعیل‌بن عَبّاد قصرى از خراش روایت کرده است (اردبیلى؛ خویى، همانجاها؛ قس بهبهانى؛ جاپلقى بروجردى، همانجاها که به خطا عبداللّه‌بن مغیره را راوى وى دانسته‌اند). مشهورترین روایتى که از خراش نقل شده حکم نماز متحیر است که از امام صادق علیه‌السلام نقل مى‌کند که در صورت تاریکى یا ابرى بودن آسمان، اگر قبله قابل تشخیص نباشد، باید به چهار طرف نماز خواند (طوسى، 1401، ج 2، ص 45). شیخ‌طوسى با استناد به همین روایت، به وجوب نماز خواندن به چهار طرف حکم کرده و روایات متعارض (رجوع کنید به کلینى، ج 3، ص 285؛ طوسى، 1401، همانجا) را ناظر به حال اضطرار دانسته است (رجوع کنید به طوسى، 1401، ج 2، ص 46؛ همو، 1387، ج 1، ص80؛ همو، 1407ـ1417، ج 1، ص 302؛ براى فتواى دیگر فقهاى شیعه رجوع کنید به علامه حلّى، ج 2، ص 67؛ شیخ‌بهائى، ص640ـ641). در مقابل، برخى با استناد به آیه 115 سوره بقره و روایات متعارض مذکور، نماز خواندن به یک جهت را کافى دانسته‌اند (رجوع کنید به ابن‌بابویه، 1404، ج 1، ص 276؛ علامه حلّى، همانجا؛ موسوى عاملى، ج 3، ص 136؛ نیز رجوع کنید به مجلسى، ج 81، ص 28ـ29، پانویس 1؛ براى تفصیل بیشتر رجوع کنید به قبله/ قبله‌یابى*).منابع : ابن‌بابویه، کتاب مَن لایَحضُرهُ الفقیه، چاپ على‌اکبر غفارى، قم 1404؛ همو، معانى‌الاخبار، چاپ على‌اکبر غفارى، قم 1361ش؛ ابن‌عدى، الکامل فى ضعفاء الرجال، چاپ یحیى مختار غزّاوى، بیروت 1409/ 1988؛ ابن‌غضائرى، الرجائل لابن الغضائرى، چاپ محمدرضا حسینى جلالى، قم 1422؛ محمدبن على اردبیلى، جامع‌الرواة و ازاحة الاشتباهات عن‌الطرق و الاسناد، قم: مکتبة‌المحمدى، ]بى‌تا.[؛ امین؛ احمدبن محمد برقى، کتاب‌الرجال، در ابن‌داوود حلّى، کتاب الرجال، تهران 1383ش؛ محمدباقربن محمداکمل بهبهانى، تعلیقة وحید البهبهانى على منهج‌المقال، ]بى‌جا: بى‌نا، بى‌تا.[؛ على‌اصغربن محمدشفیع جاپلقى بروجردى، طرائف‌المقال فى معرفة طبقات الرجال، چاپ مهدى رجایى، قم 1410؛ خویى؛ شوشترى؛ محمدبن حسین شیخ‌بهائى، الحبل المتین فى احکام احکام‌الدّین، بیروت1420/ 2000؛ محمدبن حسن طوسى، تهذیب الاحکام، چاپ حسن موسوى خرسان، بیروت 1401/ 1981؛ همو، رجال‌الطوسى، چاپ جواد قیومى اصفهانى، قم 1415؛ همو، کتاب الخلاف، چاپ محمدمهدى نجف، جواد شهرستانى و على خراسانى کاظمى، قم 1407ـ1417؛ همو، المبسوط فى فقه الامامیة، ج 1، چاپ محمدتقى کشفى، تهران 1387؛ حسن‌بن یوسف علامه حلّى، مختلف‌الشیعة فى احکام الشریعة، قم 1412ـ1420؛ محمدبن یعقوب کلینى، الکافى، چاپ على‌اکبر غفارى، بیروت 1401؛ عبداللّه مامقانى، تنقیح‌المقال فى علم الرجال، چاپ محیى‌الدین مامقانى، قم 1423ـ؛ مجلسى؛ محمدبن على موسوى عاملى، مدارک‌الاحکام فى شرح شرائع‌الاسلام، قم 1410.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

مژگان سرشار

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 15
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده