خده محمد
معرف
نقاش خودآموخته و از پیشگامان هنر مدرن الجزایر
متن
خَدَّه، محمد، نقاش خودآموخته و از پیشگامان هنر مدرن الجزایر. او در 1309ش/ 1930 در شهر مُسْتَغانِم زاده شد. پدرش کشاورز بود. خده دوران کودکى را، به‌سبب نابینایى پدر و مادرش، با دشوارى سپرى کرد (>فرهنگ هنر<، ذیل مادّه؛ «محمد خدّه»، 2010ب). پس از پایان تحصیلات مقدماتى، در چاپخانه‌اى به کارآموزى مشغول شد. گوناگونى حروف و قواعد آنها وى را شیفته خود ساخت و آثار این شیفتگى بعدها در نقاشیهایش پدیدار شد. دیدار وى از موزه هنرهاى زیباى الجزایر در 1327ش/ 1948، در گرایش جدّى او به نقاشى مؤثر بود («محمد خدّه»، 2010ب).در 1329ش/ 1950، به همراه دوست و همکلاسى‌اش عبداللّه‌بن عنتر به پاریس که در آن دهه از مراکز عمده هنر جهان بود، رفت («محمد خدّه»، 2008). خده در آثار نخستینش گرایشهاى طبیعت‌گرایانه داشت و پس از آشنایى نزدیک با هنر کلاسیک اروپا و تحول هنر انتزاعى و مطالعه پژوهشهاى اروپاییان درباره هنر افریقایى، شرق دور و اسلامى، به سوى هنر غیرفیگوراتیو کشیده شد (همانجا) و از 1333ش/ 1954 از نقاشى فیگوراتیو فاصله گرفت («محمد خدّه»، 2010ب). تجربیات او در نقاشى، به هنرمند مراکشى هم‌عصرش، احمد شرقاوى، نزدیک بود («محمد خدّه»، 2008). خده در پاریس در سالهاى 1334، 1336 و 1337ش/ 1955، 1957، 1958 آثارش را در چند نمایشگاه به نمایش گذارد (>فرهنگ هنر<، همانجا)، گرچه همچون اغلب هنرمندان الجزایرى که در دهه 1330ش/ 1950 به کمال رسیدند، هیچ آموزش رسمى در هنر ندیده بود. خده در جستجوى زبان بصرى خاص خویش بود و در این زمینه، مطالعه تجربیات ماتیس، موندریان و کله درباره خط، وى را به‌کشف ویژگى خط عربى سوق داد. او با الهام از خط کوفى مغربى و طرح خالکوبى بربرها به خلق ترکیب‌بندیهاى انتزاعى خاص با ویژگیهاى بومى دست یافت («محمد خدّه»، 2010ب؛ «محمد خدّه»، 2008؛ مرابط، ص115). تجربه‌هاى اولیه خده تجاربى منفرد و پراکنده‌اند از جمله آثارى‌که درباره دردها و رنجهاى آزادى‌خواهان و خشونت بر ضد فلسطینیها خلق کرده‌است. اما آثار بعدى وى منسجم‌تر و یکپارچه‌تر («محمد خدّه»، 2010ب) و موضوع اصلى آنها طبیعت و خوشنویسى است (>فرهنگ هنر<، همانجا).خده در دهه 1340ش/ 1960 به الجزایر بازگشت و تمام وقتش را صرف نقاشى، گراوور (چاپنقش) و تئاتر (در نقش طراح هنرى) کرد. او در 1370ش/ 1991 در زادگاهش درگذشت (همانجا).خده مطالعات موشکافانه‌اى درباره رنگ کرد و خلق‌نقاشیهاى بدیع با رنگهاى محدود (یک یا دو رنگ) نشان‌دهنده درک عمیق وى از رنگ در نقاشى است (همانجا؛ «محمد خدّه»، 2008). استفاده از ابزار خاص در نقاشى مثل حروف سربى، ابزار دندان‌پزشکى و غیره براى ایجاد بافت یا طرح از دیگر ویژگیهاى آثار اوست (رجوع کنید به «محمد خدّه»، 2008؛ مرابط، ص115). او آثارش را در اروپا، ژاپن، خاورمیانه، و امریکا نیز به نمایش گذاشت. آثار وى در مجموعه‌هاى متعددى از جمله موزه هنر مدرنِ پاریس و موزه ملى هنرهاى زیباى الجزایر نگاهدارى مى‌شوند (>فرهنگ هنر<، همانجا). از جمله آثار برجسته وى مى‌توان از >قبیله< (1339ش/1960)، و >درخت زیتون‌مدیترانه‌اى< (1356ش/ 1977) نام برد (همانجا؛ نیز رجوع کنید به مرابط، ص 114). او مجموعه کارهایى نیز در ابعاد کوچک (مثلا در ابعاد 13 سانتیمتر × 5ر21 سانتیمتر یا 3ر11 سانتیمتر × 3ر11 سانتیمتر) دارد، از جمله >ردپا< (1359ش/ 1980)، >تعویذ< (1980) و >پژواک< (1365ش/1986؛ «محمد خدّه»، 2008؛ «محمد خدّه»، 2010الف). او مهم‌ترین نقاش در شکل‌گیرى نقاشى مدرن در الجزایر است و نقاشیهاى او در زمره آثار ملى الجزایر به شمار مى‌آیند («محمد خدّه»، 2008؛ >فرهنگ هنر<، همانجا).منابع : خلیل مرابط، «خدة محمد»، در الفن العربى المعاصر : مجموعة متحف معهدالعالم العربى، پاریس: معهدالعالم العربى، ] 1989[؛The Dictionary of art, et. Jane Turner, NewYork: Grove, 1998,s.v. "Khadda,Muhammad"(by S.J.Vernoit); "Mohamed Khadda", Association pour la defense et l'illustration des arts d'Afrique et d'Oceanie (ADEIAO), 2010a. Retrieved Sept. 12, 2010, from http://www.adeiao.org/algerie/ mohamed-khadda. html; "Mohammed Khadda", Galerie arts en liberte. Retrived July 14, 2008, from http://www. artsenliberte.com/php/content/view/42/43; "Mohammed Khadda: un peintre au sommet de son art", El Watan, 2010b. Retrieved sept. 12, 2010, from http://www. elwatan.com/Mohammed-Khadda-un-peintre-au.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

معصومه میرسعیدی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 15
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده