خداش بن زهیر عامری
معرف
شاعر جاهلى
متن
خِداش‌بن زُهیر عامرى، شاعر جاهلى. نام او خداش‌بن اَزْهَر نیز آمده است (ابن‌کلبى، ج 1، ص 366؛ قس ابن‌حزم، ص 281 که نام وى را خداش‌بن زهیربن اَزْهر آورده و ظاهرآ از هر نام جدّ اوست). کنیه‌اش ابوزهیر و از شاعران بزرگ و مشهور قبیله قیس بود و به نظر مى‌رسد که در دوره جاهلى درگذشته باشد (ابن‌سلام جمحى، سفر1، ص 40؛ ابن‌قتیبه، ص 430؛ آمدى، ص 180؛ سزگین، ج 2، جزء2، ص 195)، اما به نقلى دیگر از سزگین (همانجا) وى تا ابتداى قرن اول هجرى زندگى کرد.پدرش در جنگ با قریش معروف به فِجار، جنگهایى که در ماههاى حرام رخ مى‌داد، کشته شد. خود نیز از مخالفان قبیله خزرج بود (ابن‌سلام جمحى، سفر1، ص 144؛ سزگین، همانجا؛ حسین مؤنس، ص 188). خداش سوارکارى شجاع و در صف مشرکان شاهد جنگ حنین بود، ولى اندکى پس از آن اسلام آورد (ابن‌حجر عسقلانى، ج 1، ص 462؛ جاحظ، 1351، ج 3، ص 14، پانویس؛ همو، 1411، ج 2، ص 209، پانویس 6؛ سزگین، همانجا).ابن‌سلام جمحى در طبقات فحول‌الشعراء (سفر1، ص 143) نام او را در شمار شعراى رده پنجم آورده است. ابوعمروبن علاء (متوفى 54)، ذوق و قریحه و همچنین ساختار شعرى وى را بر لَبیدبن ربیعه* (متوفى 41) مقدّم شمرده است (رجوع کنید به همان، سفر1، ص 144؛ ابن‌قتیبه، همانجا).در برخى از منابع (رجوع کنید به قرشى، ص 413ـ418؛ ابوتمّام، ص 94، 100؛ ابن‌سلام جمحى، سفر1، ص 144ـ146؛ ابن‌شجرى، ص 30ـ31) ابیاتى از وى با مضامین فخر و حماسه و هجو آمده است (نیز رجوع کنید به بابتى، ذیل مادّه). ابوالفرج اصفهانى (ج 18، ص 136ـ137) مدحى را از اعشى به نقل از خداش آورده است.شعر خداش در شیوه فخر و هجو مقامى والا دارد. قصیده مُجَمْهَرَة با مضمون تغزل وصف و فخر، از مشهورترین قصاید وى است (سزگین؛ بابتى، همانجاها). جاحظ (1351، ج 3، ص 14؛ همو، 1411، ج 2، ص 209) و سیوطى (ج 1، ص 66، 382) از ابیات خداش به عنوان شاهد لغوى استفاده کرده‌اند.اشعار خداش از جمله اشعارى بوده که ابوسعید سُکّرى (متوفى 275) به جمع‌آورى آن مبادرت کرده است (ابن‌ندیم، ص 178). دیوان وى در بیروت در 1401/1981 و بار دیگر به‌همت مجمع‌اللغة العربیة دمشق در 1406/1986 به چاپ رسید (بابتى، همانجا).منابع :حسن‌بن بشر آمدى، المؤتلف و المختلف فى اسماء الشعراء و کناهم و القابهم و انسابهم و بعض شعرهم، در محمدبن عمران مرزبانى، معجم‌الشعراء، چاپ ف. کرنکو، بیروت 1402/1982؛ ابن‌حجر عسقلانى، کتاب الاصابة فى تمییز الصحابة، مصر 1328، چاپ افست بیروت ]بى‌تا.[؛ ابن‌حزم، جمهرة انساب‌العرب، بیروت 1403/1983؛ ابن‌سلام جمحى، طبقات فحول‌الشعراء، چاپ محمود محمد شاکر، جده ?]1400/ 1980[؛ ابن‌شجرى، کتاب‌الحماسة، حیدرآباد، دکن 1345؛ ابن‌قتیبه، الشعر و الشعراء، او، طبقات‌الشعراء، چاپ مفید قمیحه و نعیم زرزور، بیروت 1405/1985؛ ابن‌کلبى، جمهرة‌النسب، ج 1، چاپ ناجى حسن، بیروت 1407/1986؛ ابن‌ندیم (تهران)؛ ابوالفرج اصفهانى؛ حبیب‌بن اوس ابوتمّام، کتاب الوحشیات و هوالحماسه الصغرى، چاپ عبدالعزیز میمنى راجکوتى، قاهره 1970؛ عزیزه فوال بابتى، معجم‌الشعراء الجاهلین، بیروت 1998؛ عمروبن بحر جاحظ، البیان و التبیین، چاپ حسن سندوبى، قاهره 1351/1932؛ همو، کتاب‌البخلاء، چاپ احمد عوامرى و على جارم، بیروت 1411/1991؛ حسین مؤنس، تاریخ قریش: دراسة فى تاریخ اصغر قبیلة عربیة جعلهاالاسلام اعظم قبیلة فى تاریخ‌البشر، جده 1408/1988؛ فؤاد سزگین، تاریخ‌التراث العربى، ج 2، جزء2، نقله الى العربیة محمود فهمى حجازى، ]ریاض[ 1403/1983، چاپ افست قم 1412؛ عبدالرحمان‌بن ابى‌بکر سیوطى، المزهر فى علوم اللغة و انواعها، چاپ محمد احمد جادالمولى، على محمد بجاوى، و محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره ]بى‌تا.[؛ محمدبن ابى‌الخطاب قرشى، جمهرة اشعار العرب فى الجاهلیة و الاسلام، چاپ على محمد بجاوى، قاهره ] 1981[.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

مریم حسن

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 15
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده