خدابنده
معرف
شهرستانى واقع در جنوب استان زنجان
متن
خدابنده، شهرستانى واقع در جنوب استان زنجان. این شهرستان از شمال به شهرستان ابهر، از شرق به شهرستان بوئین‌زهرا در استان قزوین، از جنوب‌شرقى و جنوب به شهرستانهاى رَزن و کبودرآهنگ در استان همدان، از جنوب‌غربى به شهرستان بیجار در استان کردستان و از غرب به شهرستان زرین‌آباد، در استان زنجان محدود مى‌شود. خدابنده شامل چهار بخش مرکزى (به مرکزیت شهر قیدار)، افشار (به مرکزیت شهر گرماب)، بُزینه‌رود (به مرکزیت شهر زِرین‌رود) و سُجاس‌رود (به مرکزیت شهر سجاس) است (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزى استان زنجان، ص ] 7[، نقشه؛ ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى، ذیل «استان زنجان»).آب و هواى خدابنده معتدل (مایل به سرد و خشک) است. قله قره‌داغ با ارتفاع 3120 متر، سَرْیال (مرتفع‌ترین قله ح 2350 متر) و قیدار (مرتفع‌ترین قله ح 2812 متر) از مرتفع‌ترین کوههاى این شهرستان است (رجوع کنید به جعفرى، ج 1، ص 314، 398، 415).رود دائمى شورِ فَشاپویه، از رودهاى مهم این شهرستان، از دامنه غربى کوه قره‌داغ سرچشمه مى‌گیرد و به نام خررود از دهستان سجاس‌رود مى‌گذرد و با عبور از ده کیلومترى شرق شهر قیدار به نام چاى خررود به استان قزوین وارد مى‌شود (همان، ج 2، ص 307).زراعت، باغدارى و دامدارى نقش مهمى در اقتصاد خدابنده دارند (فرهنگ جغرافیائى آبادیها، ج 25، ص100ـ101). زراعت در خدابنده نیمه‌مکانیزه و سنّتى و بیشتر دیمى است، اما در مجاورت رودها کشت آبى نیز رونق دارد (همانجا). معادن نمک، سرب و روى، لاشه آهکى، سنگ گچ و سنگ مرمر نیز در خدابنده فعال است (همان، ج 25، ص100). برخى صنایع‌دستى چون قالى، جاجیم، گلیم و جوراب پشمى نیز در این منطقه تولید مى‌شود (همانجا).براساس سرشمارى 1385ش، جمعیت خدابنده 696، 161 تن ضبط شده است که از این تعداد 332،39تن شهرنشین و مابقى روستانشین بوده‌اند (مرکز آمار ایران، ذیل «استان زنجان»). اهالى خدابنده شیعه دوازده امامى‌اند و بیشتر به ترکى و تعداد کمى هم به فارسى تکلم مى‌کنند (فرهنگ جغرافیائى آبادیها، همانجا).شهرستان خدابنده در 1348ش، به مرکزیت شهر قیدار*، در استان زنجان تشکیل شد (ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى، همانجا). در تقسیمات کشورى 1355ش شهرستان خدابنده داراى دو بخش (حومه (مرکزى) و افشار) و یک شهر (قیدار) بود (رجوع کنید به ایران. وزارت کشور، ذیل «استان زنجان»). سپس بزینه‌رود در مرداد 1368 و سجاس‌رود در خرداد 1373 به بخش و آبادیهاى گرماب در خرداد 1375، سجاس در خرداد 1377 و زرین‌رود در اردیبهشت 1378 به شهر تبدیل شدند (ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى، همانجا).جامع سجاس متعلق به اوایل قرن پنجم و قبرستان قدیمى آن شهر معروف به قبرستان شهدا، با سنگ قبرهاى داراى نقوش اسلیمى برمزار افرادى که در مقابله با مهاجمان مغول از پاى در آمده‌اند، از آثار تاریخى این شهرستان است (ثبوتى، ص 167).منابع :ایران. وزارت کشور، تقسیمات کشور شاهنشاهى ایران، تهران 1355ش؛ ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى. دفتر تقسیمات کشورى، نشریه تاریخ تأسیس عناصر تقسیماتى به همراه شماره مصوبات آن، تهران 1382ش؛ هوشنگ ثبوتى، تاریخ زنجان، زنجان 1366ش؛ عباسى جعفرى، گیتاشناسى ایران، تهران 1368ـ1379ش؛ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزى استان زنجان، آمارنامه استان زنجان سال 1379، ]زنجان[ 1380ش؛ فرهنگ جغرافیائى آبادیهاى کشور جمهورى اسلامى ایران، ج :25 زنجان، تهران: سازمان جغرافیائى نیروهاى مسلح، 1369ش؛ مرکز آمار ایران، سرشمارى عمومى نفوس و مسکن :1385 نتایج تفصیلى کل کشور، 1385ش.Retrieved Jan.22, 2011 from http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/census85/census85.natayej/census85. rawdata.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

سیدمهدی بخارایی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 15
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده