ختنه زنان
معرف
ختنه زنان اصطلاحآ خَفْضْ خوانده مى‌شود که در لغت به معناى فرود آوردن و کاستن است (رجوع کنید به ابن‌منظور، ذیل «خفض»؛ ابن‌قیم جوزیه، ص 119)
متن
ختنه زنان، ختنه زنان اصطلاحآ خَفْضْ خوانده مى‌شود که در لغت به معناى فرود آوردن و کاستن است (رجوع کنید به ابن‌منظور، ذیل «خفض»؛ ابن‌قیم جوزیه، ص 119).بریدن بخشهایى از آلت تناسلى زنان که غالبآ، به‌زعم باورمندان به وجوب یا استحباب این عمل، به منظور کاستن از شدت تمایلات جنسى زنان صورت مى‌گیرد و موجب حفظ عفت آنان مى‌شود (رجوع کنید به جاحظ، ج 7، ص 27ـ29؛ بلعمى، ص 142ـ 143؛ ابن‌قیم جوزیه، ص 147ـ148)، سنّتى قومى و محلى بوده است که به بستر سنّت دینى وارد شده و هرچند علاوه بر برخى پیروان ادیان غیرتوحیدى در سراسر جهان، در میان برخى یهودیان، مسیحیان و مسلمانان نیز رایج است، هیچ ذکرى از آن در عهد قدیم، عهد جدید یا قرآن وجود ندارد.ختنه زنان در درجات مختلف صورت مى‌گرفته و سازمان بهداشت جهانى برحسب شدت و گستردگى ایجاد تغییر در اندام تناسلى زنان، تقسیم‌بندیهایى از آن عرضه کرده است (رجوع کنید به>دایرة‌المعارف زنان و فرهنگهاى اسلامى<، ج 3، ص 129؛ د.اسلام، چاپ دوم، ذیل «خفض»؛ >دایرة‌المعارف جهان اسلام آکسفورد<، ذیل "Clitoridectomy").این رسم، ابتدا در مصر باستان پدید آمده و سپس به بخشهاى مختلف افریقا، شبه‌قاره، خاورمیانه و اروپاى باستان گسترش یافته است. در زمینه اسطوره‌شناختىِ مصرى ـ افریقایى، باور بر این بوده که روح خدایان و نیز آدمیان، عنصرى دوجنسى است و روح مردانه زن در بَظْر و روح زنانه مرد در غُلفه نهفته است و با بریدن این اجزاست که زنانگى زن و مردانگى مرد کامل مى‌شود. در مصر هنوز هم زنان ختنه نشده را به دیده تحقیر مى‌نگرند و آنان را زن کامل به شمار نمى‌آورند (رجوع کنید به همانجاها؛ جعفر شریف، ص50).در شبه‌جزیره عصر جاهلى، ختنه زنان مرسوم بوده است؛ مردم عرب در این دوره و نیز در دوره اسلامى بر آن بودند که شهوت زنان ده برابر شهوت مردان است و به‌ویژه زنان ختنه نشده تمایلات جنسى خارج از اندازه دارند و ازاین‌رو این زنان را با واژه‌هایى توهین‌آمیز مى‌خواندند و انتساب یک مرد به فرزندىِ زنى ختنه نشده، دشنامى سخت تلقى مى‌شد (رجوع کنید به ابوالفرج اصفهانى، ج 22، ص 14ـ15؛ ابومطهر اَزْدى، ص 64ـ65؛ ابن‌قیم جوزیه، ص 147). این باور رایج بود که سنّت ختنه زنان از عصر حضرت ابراهیم باقى مانده و آغاز آن ختنه هاجر به دست ساره و سپس ختنه خود ساره بوده است (رجوع کنید به جاحظ، ج 7، ص 27؛ بلعمى، ص 142ـ143؛ ابن‌قیم جوزیه، ص 148ـ149؛ مجلسى، ص 85).حدیثى از پیامبر اکرم صلى‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم به صورتهاى مختلف روایت شده که در آن، ایشان به زنى که در آن دوره دختران را ختنه مى‌کرد فرمودند که این کار حلال است ولى باید به بریدن جزء کوچکى از اندام تناسلى اکتفا کرد (رجوع کنید به جاحظ، ج 7، ص 28؛ کلینى، ج 6، ص 38؛ ابن‌قیم جوزیه، ص 148؛ مجلسى، ص 84). گفته شده به کار بردن واژه مُقطِّعةُالبُظور در حدیث نبوى خطاب به زن ختنه‌کننده، به جاى واژه‌هاى متعارفى چون خاتنه یا مُبَظِّرَة، احتمالا نشان‌دهنده نوعى تخفیف و تحقیر این عمل از سوى آن حضرت است (رجوع کنید به د. اسلام، همانجا). با این حال، دیدگاههاى فقهاى مسلمان درباره ناروا بودن، روا بودن و وجوب و استحباب ختنه زنان بسیار متفاوت است. حدیث مورد بحث، در دو جامع حدیثى بخارى و مسلم نیامده و از این‌رو نزد بسیارى از علماى اهل سنّت وثاقت کافى ندارد و اغلب فقهاى مکاتب مختلف بر آن‌اند که ختنه کردن زنان واجب نیست بلکه یک «مکرمت» محسوب مى‌شود (رجوع کنید به کلینى، ج 6، ص 37؛ ابن‌ابى‌زید، ص 103؛ ابن‌قدامه، ج 1، ص70ـ71؛ ابن‌قیم جوزیه، ص 127ـ128، 131، 137، 152؛ مجلسى، همانجا). درواقع در سرزمینهایى چون سوریه و عربستان که در آنها فقه حنبلى رواج دارد و نیز در مراکش، تونس و الجزایر که فقه مالکى غالب است یا در ایران و عراق که فقه شیعى غلبه دارد، ختنه زنان رایج نیست و در مقیاس بسیار محدودى انجام مى‌گیرد، ولى در مصر به سبب غلبه فقه شافعى که عمدتآ به سبب زمینه بومى قائل به وجوب ختنه زنان است، در مقیاسى گسترده این عمل رواج دارد (رجوع کنید به د. اسلام، همانجا؛ >دایرة‌المعارف زنان و فرهنگهاى اسلامى<، ج 3، ص 131).کار ختنه زنان را معمولا قابله‌ها انجام مى‌دهند. این عمل در سنین مختلف انجام مى‌شود؛ مثلا دختران را در برخى مناطق، همچون موریتانى، در روزهاى اول بعد از تولد و در آسیاى جنوب‌شرقى ــجاوه و مالایاــ بین دو تا هشت سالگى و در برخى مناطق خاورمیانه بعد از هفت سالگى، اغلب بین نه تا پانزده سالگى (رجوع کنید به ماسه، ج 1، ص 51؛ د. اسلام؛ مجلسى، همانجاها)، و حتى در برخى قبایل مسلمان هند زنان را در صورت عدم باردارى پس از شش ماه بعد از ازدواج (رجوع کنید به رز، ج 2، ص 487)، ختنه مى‌کنند. این عمل بدون اجراى مراسم انجام مى‌شود و برخلاف ختنه پسران، با جشن و سر و صدایى همراه نیست.به‌سبب خطرهاى بهداشتى و پزشکى و عوارض بسیار وخیم جسمى و روانى که ختنه زنان در پى دارد (رجوع کنید به>دایرة‌المعارف زنان و فرهنگهاى اسلامى<، ج 3، ص 129؛ >دایرة‌المعارف جهان اسلام آکسفورد<؛ د.اسلام، همانجاها)، این عمل در برخى کشورها ممنوع اعلام شده ولى اجراى این ممنوعیت تاکنون قرین توفیق نبوده است و چالش بر سر استمرار یا توقف آن همچنان ادامه دارد.منابع: ابن ابى‌زید، متن الرسالة فى الفقه‌المالکى، مغرب 1415/ 1994؛ ابن‌قدامه، المغنى، بیروت ] 1347[، چاپ افست ]بى‌تا.[؛ ابن‌قیم جوزیه، تحفة‌المودود باحکام المولود، بیروت 1403/ 1983؛ ابن‌منظور؛ ابوالفرج اصفهانى؛ ابومطهر اَزْدى، حکایة ابى‌القاسم البغدادى، چاپ آدام متز، هایدلبرگ، 1902، چاپ افست بغداد ]بى‌تا.[؛ محمدبن محمد بلعمى، تاریخ بلعمى: تکمله و ترجمه تاریخ طبرى، به تصحیح محمدتقى بهار، چاپ محمد پروین گنابادى، تهران 1380ش؛ عمروبن بحر جاحظ، کتاب الحیوان، چاپ عبدالسلام محمد هارون، مصر ?]1385ـ1389/ 1965ـ 1969[، چاپ افست بیروت ]بى‌تا.[؛ کلینى؛ محمدباقربن محمدتقى مجلسى، حِلیة‌المتقین، تهران 1362ش؛EI2, s.v. "Khafd"; Encyclopedia of women & Islamic cultures, ed. Suad Joseph, Leiden: Brill, 2003-2007, vol.3, s.v. "Genital cutting: Africa and the Middle East" (by Noor Kassamali); Jafar Sharif, Islam in India, or, the Qanun-i-Islam, tr. G. A. Herklots, ed. William Crooke, Delhi 1999; Henri Masse, Croyances et coutumes persanes, suivies de contes et chansons populaires, Paris 1938; The Oxford encyclopedia of the modern Islamic world, ed. John L. Esposito, New York 1995, s.v. "Clitoridectomy" (by Paula Sanders); H. A. Rose, A glossary of the tribes and castes of the Punjab and North - West Frontier Province, Delhi 1999.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

گروه تاریخ اجتماعی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 15
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده