خبرگزاری
معرف

نهادى براى تأمین خبر رسانه‌هاى عمومى اعم از نشریات و رادیو و تلویزیون

متن


خبرگزارى، نهادى براى تأمین خبر رسانه‌هاى عمومى اعم از نشریات و رادیو و تلویزیون. قدیم‌ترین خبرگزاریهاى جهان اسلام آذرتاج (در جمهورى آذربایجان کنونى) و آناطولى (در ترکیه کنونى) بودند که هر دو به فاصله یک ماه در ۱۳۳۸/۱۹۲۰ فعالیت خود را آغاز کردند. با تأسیس خبرگزارى در کشورهاى اسلامى ــکه غالبآ پس از استقلال این کشورها بودــ وابستگى آنها به خبرگزاریهاى بزرگ جهان، که فعالیتهاى خبرى را در انحصار خود داشتند، کاهش یافت و آنها با حفظ استقلال خبرى خود، اخبار منطقه را دقیق‌تر و موثق‌تر تنظیم و ارسال کردند. اگرچه خبرگزاریهاى معتبر جهان از اخبار این خبرگزاریها کمتر استفاده مى‌کنند، در برخى موارد خبرگزاریهاى جهان‌اسلام با تهیه خبرهاى اختصاصى منبع اصلى خبرگزاریهاى مهم جهان‌اند.این مقاله شامل این بخشهاست :۱) ایران۲) آسیاى مرکزى و قفقاز۳) ترکیه۴) شبه قاره هند و جنوب شرق آسیا۵) جهان عرب۶) افریقاى مسلمان غیرعرب



ایران اندیشه تأسیس مرکزى براى تهیه و ارسال خبر در ایران، نخستین بار در ۱۳۰۲ش شکل گرفت. این مرکز به همت عباس مسعودى* (مدیر مؤسسه اطلاعات*) و سه تن از همکارانش (على‌اکبر سلیمى، جهانگیر مصور رحمانى و صادق‌زاده)، با نام مرکز اطلاعات دایر گردید. پیش از آن، خبرنگاران و نویسندگان نشریات، اطلاع‌یابى و گردآورى و تنظیم خبر را خود انجام مى‌دادند، ولى پس از تأسیس این مرکز، نشریاتى چون ایران، شفقسرخ، گلشن و کوشش به‌تدریج مشترک آن شدند. با افزایش مشترکان مرکز، مسعودى براى جلب توجه آنها، مضمون خبرها را تغییر مى‌داد و هر خبرى را به شکلهاى گوناگون تنظیم مى‌کرد (اطلاعات، سال ۱، ش ۱، ۱۹ تیر ۱۳۰۵، ص ۱؛ مسعودى، ص ۲۳ـ۲۴). مرکز اطلاعات پس از آغاز همکارى با خبرگزاریهاى خارجى (چون هاواس، رویتر و تاس)، افزون بر خبرهاى داخلى، خبرهاى دریافتى خارجى را نیز پس از ترجمه در اختیار نشریات مى‌گذاشت. مترجمان همکار این مرکز عبدالحسین میکده (مترجم زبان فرانسه)، حمزه سردادور (مترجم روسى) و فریبرزخان (مترجم انگلیسى) بودند (مسعودى، ص ۲۵).در ۱۳۱۳ش، رضاشاه، پس از دیدار از خبرگزارى آناطولى در ترکیه، تصمیم گرفت یک خبرگزارى ملى در ایران تأسیس کند. به خواست وى اداره اطلاعات و مطبوعات در وزارت امورخارجه با نام آژانس پارس، به ریاست عبداللّه انتظام، در مرداد همان سال تأسیس شد. آژانس پارس نخستین خبرگزارى رسمى دولتى بود که هدف از تشکیل آن، جلوگیرى از نشر اخبار کذب درباره ایران در نشریات خارجى بود؛ آنها خبرهاى راجع به ایران را از آژانسهاى خارجى دریافت‌مى‌کردند. از همین روى، آژانس‌پارس‌براى توسعه ارتباط خبرى‌ایران با کشورهاى دیگر و نیز تمرکز اخبار آژانسهاى خارجى براى ارسال به جراید، فعالیت خود را آغاز کرد (اطلاعات، سال ۹، ش ۲۲۵۸، ۲۰ مرداد ۱۳۱۳، ص ۱؛ مسعودى، ص۱۱۰؛ سازمان خبرگزارى جمهورى اسلامى، ۱۳۷۷ش، ص ۱۲).وزارت امورخارجه، مطابق تصویب‌نامه هیئت‌وزیران (مرداد ۱۳۱۳)، با ارسال بخش‌نامه به‌وزارت‌خانه‌ها و مجلس و شهردارى و اداره‌ها، مقرر کرد از آن پس آژانس پارس متصدى تمرکز و ارسال خبر به جراید باشد و نشریات، بدون دریافت و تأیید خبر از آژانس، حق انتشار خبر را نداشته باشند (مرکز اسناد وزارت امورخارجه، آرشیو، «تأسیس آژانس در ایران (آژانس پارس)»، سال ۱۳۱۳ش، کارتن ۲۵، پرونده ۱۹؛ همو، «آژانس پارس و روابط آن با آژانس‌هاى دول خارجه»، سال۱۳۱۴ش، کارتن ۲۵، پرونده ۱). بر این اساس، خبرهاى وزارت‌خانه‌ها نیز از طریق آژانس پارس در اختیار جراید گذاشته مى‌شد. مدتى بعد به دستور محمودجم، نخست‌وزیر وقت، مقرر گردید اخبار وزارت‌خانه‌ها پس از ارسال به نخست‌وزیرى و بنابه تشخیص دفتر نخست‌وزیرى، در اختیار آژانس پارس گذاشته شود (سازمان اسناد ملى ایران، آرشیو، «نظامنامه تمرکز اخبار و نشر آن در داخل و خارج کشور»، ص ۱۲، سند ش ۲۴۰۰۱۶۱۵۲، مورخ ۱۳۱۵ش).آژانس پارس، افزون بر قراردادهایى که با آژانسهاى خارجى (هاواس و آناطولى) داشت، اخبار و اطلاعات خود را از آژانسهاى دیگرى چون رویتر، رنکو، تاس، استیفانى و مولتى‌هاواس مى‌گرفت (مرکز اسناد وزارت امور خارجه، آرشیو، «آژانس پارس و روابط آن با آژانس‌هاى دول خارجه»، سال ۱۳۱۴ش، کارتن ۲۵، پرونده ۱). آژانس پارس نشریه‌اى به دو زبان فارسى و فرانسه منتشر مى‌کرد که براى شخصیتهاى سیاسى، خبرگزاریهاى خارجى و روزنامه‌ها ارسال مى‌شد. در ۱۳۱۹ش، پس از شش سال که آژانس پارس تابع وزارت امور خارجه بود، زیرنظر اداره کل انتشارات و تبلیغات قرار گرفت. آژانس پارس در آغاز، خبرها را از طریق تلگراف‌خانه یا از رادیوهاى خارجى کسب مى‌کرد، ولى در ۱۳۲۲ش براى نخستین‌بار دستگاههاى مخابراتى جدید را به کار گرفت (صدیق، ج ۳، ص ۱ـ۲؛ سازمان خبرگزارى جمهورى اسلامى، همانجا).در ۱۳۴۲ش، نام آژانس پارس به خبرگزارى پارس تغییر یافت و زیرنظر وزارت اطلاعات قرار گرفت (همو، ۱۳۶۱ش، ص ۵). خبرگزارى پارس در ۱۳۴۶ش به صورت اداره کل با دو معاونت داخلى و خارجى درآمد که دو اداره جمع‌آورى و بهره‌بردارى، زیر مجموعه معاونت داخلى، وظیفه گردآورى و بخش خبر را برعهده داشتند. از ۱۳۴۷ش دو «بولتن» اخبار خارجه و اخبار داخله به فارسى منتشر شد. «بولتن» محرمانه‌اى نیز در پنج نسخه (ویژه شاه، نخست‌وزیر، وزیر دربار، وزیر امورخارجه و ساواک) تهیه و ارسال مى‌شد. بولتن انگلیسى دیلى‌نیوز نیز از ۱۳۵۴ش انتشار یافت (دژم، مصاحبه مورخ ۱۰ تیر ۱۳۸۷).سازمان رادیو و تلویزیون در ۱۳۵۰ش، خبرگزارى مستقلى تأسیس کرد که بعدها «واحدمرکزى خبر» نام گرفت. این خبرگزارى به موازات خبرگزارى پارس به‌فعالیت پرداخت، ولى خبرهاى رسمى دولتى را فقط خبرگزارى پارس پخش مى‌کرد (همان مصاحبه).در ۱۳۵۴ش، اساسنامه ۲۳ مادّه‌اى خبرگزارى پارس تدوین شد و از آن پس با نام «سازمان خبرگزارى پارس»، به صورت شرکت سهامى وابسته به وزارت اطلاعات و جهانگردى، به فعالیت خود ادامه داد.نمایندگیهاى سازمان خبرگزارى پارس در ۱۳۵۴ش در استانها دایر شد و فعالیت برون‌مرزى آن از اواخر ۱۳۵۵ش، با تأسیس دفترهایى در کشورهاى همسایه، آغاز گردید که در ۱۳۷۲ش به ۳۵ نمایندگى در کشورهاى دیگر افزایش یافت. از ۱۳۵۴ش به‌بعد، تشکیلات سازمان خبرگزارى پارس گسترش یافت و بخشهاى متعدد فرهنگى‌واجتماعى و امورمجلس و اقتصادى و شهرستانها و خدمات خارجى به آن اضافه شدند (دژم، همان مصاحبه؛ سازمان خبرگزارى جمهورى اسلامى، ۱۳۷۷ش، ص ۱۸).پس از پیروزى انقلاب اسلامى، در دى ۱۳۶۰ نام خبرگزارى پارس به خبرگزارى جمهورى اسلامى (ایرنا) تغییر یافت (دژم، همان مصاحبه؛ سازمان خبرگزارى جمهورى اسلامى، ۱۳۶۱ش، ص ۸). ایرنا از اعضاى فعال ائتلافهاى بین‌المللى خبرى ــچون خبرگزارى کشورهاى عضواوپک(اوپکنا)،خبرگزارى بین‌المللى اسلامى (اینیا)، خبرگزارى کشورهاى غیرمتعهد (ناناپ) و خبرگزاریهاى آسیا ـ اقیانوسیه (اوانا)ــ محسوب مى‌شود.همچنین عضو مؤسس خبرگزاریهاى سازمان کشورهاى همکارى اقتصادى اکو (اکونا) و اتحادیه خبرگزاریهاى دریاى خزر (اکسنا) است (سازمان خبرگزارى جمهورى‌اسلامى، ۱۳۷۷ش، ص۴۰ـ۴۶؛ مالک و محسنیان‌راد، ص ۹۲).ایرنا با در اختیار داشتن نزدیک به سه میلیون قطعه عکس، صاحب قدیم‌ترین و غنى‌ترین مجموعه عکس در ایران محسوب مى‌شود. مهم‌ترین عکسهاى این مجموعه مربوط به جنگ عراق با ایران و جنگهاى داخلى بوسنى و هرزگوین است. دانشکده خبر یکى از نهادهاى این خبرگزارى است که وظیفه تربیت خبرنگار را بر عهده دارد. ایرنا رسانه‌اى فعال در پوشش دادن به خبرهاى داخلى و خارجى است. از جمله خبرهاى آن، که پیش از رسانه‌هاى جهان مخابره شد، دستگیرى صدام‌حسین، رئیس‌جمهورى عراق، بود. ایرنا در ۱۳۷۶ش شبکه اینترنتى خود را راه‌اندازى کرد.در ۱۳۷۸ش، نخستین خبرگزارى غیردولتى ایران، با نام خبرگزارى دانشجویان ایران (ایسنا)، تأسیس شد. از آغاز دهه ۱۳۸۰ش، روند تأسیس خبرگزاریهاى غیردولتى شتاب گرفت و خبرگزاریهاى بسیارى فعالیت خود را آغاز کردند، ولى فقط دوازده خبرگزارى غیردولتى ــمطابق «آیین‌نامه تأسیس و نحوه فعالیت خبرگزاریهاى غیردولتى»، مصوب هیئت وزیران در اردیبهشت ۱۳۸۴ــ مجـوز فعـالیت دارند. ایـن خبـرگزاریهـا عبارت‌اند از: فارس، مهر، ایکنا (خبرگزارى قرآنى ایران)، موج (خبرگزارى اقتصادى)، میراث (خبرگزارى میراث فرهنگى)، رسا (که به اخبار حوزه‌هاى علمیه جهان تشیع و مراجع تقلید مى‌پردازد)، شبستان (خبرگزارى حوزه دین)، ایلنا (خبرگزارى کار ایران)، ایپنا (خبرگزارى ورزش ایران)، قدس/ قدسنا(خبرگزارى فلسطین)، آریا و ایسنا.



منابع :علاوه بر اسناد موجود در آرشیو سازمان اسناد ملى ایران و مرکز اسناد وزارت امور خارجه؛ عذرا دژم، کارشناس خبر و خبرنگار سیاسى خبرگزارى پارس از ۱۳۴۷ـ۱۳۵۹ش، تهران، مصاحبه، ۱۰ تیر ۱۳۸۷؛ سازمان خبرگزارى جمهورى اسلامى، خبرگزارى جمهورى اسلامى، تهران ۱۳۶۱ش (جزوه منتشر نشده)؛ همو، سازمان خبرگزارى جمهورى اسلامى از تأسیس تا سال ۱۳۷۷، تهران ۱۳۷۷ش (جزوه منتشر نشده)؛ عیسى صدیق، یادگار عمر، تهران ۱۳۳۸ـ۱۳۵۶ش؛ فرهاد مسعودى، پیروزى لبخند، ]تهران[ ۱۳۵۴ش؛Abbas Malek and Mehdi Mohsenian Rad, "Iran", in Massmedia in theMiddle East: a comprehensive handbook, edYahya R. Kamalipour and Hamid Mowlana, Westport,Conn.: Greenwood Press, ۱۹۹۴.۲)



آسیاى مرکزى و قفقازخبرگزاریهاى منطقه آسیاى مرکزى و قفقاز را باید در دو دوره بررسى کرد: پیش از فروپاشى اتحاد جماهیر شوروى و استقلال جمهوریهاى آن؛ و پس از آن. در دوره اول مطبوعات حزبى متعددى در این جمهوریها به وجود آمدند که به حکمرانى ایدئولوژى کمونیستى کمک کردند و در چهارچوب مشى رسمى دولت قلم زدند. در این دوره هرگونه تخلف از موضع رسمى و مرکزى حکومت، مجازاتى سخت داشت. در دوره دوم، آزادى مطبوعات اندکى بیشتر و جریان خبرى از حالت فرمایشى خارج شد؛ البته این جریان، روندى آزاد و طبیعى و بدون مانع نبود و به سبب نبود ساختارها و زیربناهاى قوى ارتباطى، اغلب این جمهوریها نتوانستند از نظر آزادى نشر اخبار، به وضع مطلوبى دست یابند. بیشتر خبرگزاریهاى این کشورها به دولت وابسته‌اند و در برخى موارد مناسبات جدّى با روسیه دارند. خبرگزاریهاى مستقل و آزاد در این کشورها بسیار کم و حامیان مالىِ خبرگزاریهاىِ به ظاهر مستقل نیز مراکز و مقاماتِ دولتى‌اند.جمهورى آذربایجان. مهم‌ترین خبرگزارى این جمهورى و تنها منبع خبرى رسمى و دولتى، آذرتاج است که دولت جمهورى دموکرات آذربایجان در ۱۲ جمادى الآخره ۱۳۳۸/ ۳ مارس ۱۹۲۰ آن را تأسیس کرد. در دوره اتحاد جماهیر شوروى، خبرگزارى آذرتاج با نامهایى چون آذرتا (۱۳۰۰/ ۱۹۲۱)، ذاک‌تا (۱۳۰۱ش/۱۹۲۲)، آذرتا (۱۳۱۵ش/ ۱۹۳۶) و آذراینفورم (۱۳۵۱ش/۱۹۷۲)، فعالیت مى‌کرد، ولى پس از استقلال جمهورى آذربایجان (۱۳۷۰ش/ ۱۹۹۱)، با نام اصلى خود، آذرتاج، به فعالیت ادامه داد (اصلان‌اف و همکاران، ص ۱۵ـ۱۶). از ۱۲ اسفند ۱۳۷۳ تا ۲۷ دى ۱۳۷۸/ ۳ مارس ۱۹۹۵ ـ ۱۷ ژانویه ۲۰۰۰، این خبرگزارى با نام خبرگزارى دولتى زیرنظر هیئت دولت آذربایجان فعالیت کرد و از آن پس به خبرگزارى دولتى آذربایجان تغییر نام داد. درمجموع، آذرتاج تاکنون هفت بار تغییر نام داده است (همان، ص ۱۵). این خبرگزارى اخبار آذربایجان را در حوزه‌هاى سیاسى، اقتصادى، فرهنگى، ورزشى و بهداشت، به زبانهاى انگلیسى، ترکى آذربایجانى و روسى منتشر مى‌کند. آذرتاج در ۱۳۸۳ش/ ۲۰۰۴ به سازمان خبرگزاریهاى آسیا پاسیفیک، و در ۱۹ فروردین ۱۳۸۷/ ۸ آوریل ۲۰۰۸ به خبرگزاریهاى اروپاى متحد پیوست. آذرتاج یکى از بنیان‌گذاران انجمن خبرگزاریهاى ملى کشورهاى مشترک‌المنافع مستقل است.این خبرگزارى در ایالات متحده امریکا، روسیه، ترکیه، فرانسه، آلمان، استرالیا، ایران، اوکراین، گرجستان، قزاقستان و دیگر کشورهاى آسیاى مرکزى دفتر دارد (خبرگزارى آذرتاج، ۲۰۰۹). آذرتاج چند کتاب نیز منتشر کرده است : حیدرعلى‌افوآذرتاج (۱۳۸۴ش/ ۲۰۰۵)؛ >دموکراسى در جوامع در حال گذار< (۱۳۸۶ش/ ۲۰۰۷)، که به روسى و انگلیسى چاپ شده‌است؛ و >گفتگوى تمدنها و نقش احزاب سیاسى< (۱۳۸۷ش/ ۲۰۰۸؛ اصلان‌اف و همکاران، ص ۵۴).خبرگزارى ترند یکى از خبرگزاریهاى غیردولتى آذربایجان است که در ۱۳۷۴ش/۱۹۹۵ تأسیس شد. ترند از خبرگزاریهاى بانفوذ و بزرگ آذربایجان و قفقاز و کشورهاى آسیاى مرکزى است، در سیزده کشور خبرنگار دارد و روزانه نزدیک به پانصد خبر به پنج زبان آذربایجانى، انگلیسى، روسى، فارسى و عربى منتشر مى‌سازد. این خبرگزارى افزون بر انتشار اخبار منطقه‌اى و جهانى در امور تجارى و مالى، اطلاعات تحلیلى در زمینه‌هاى مالى و بازار کالا در اختیار کارشناسان و متخصصان بخش بازار و تجارت قرار مى‌دهد. یکى از اولویتهاى این خبرگزارى، به کارگیرى نظام چندرسانه‌اى و ارائه مطالب به صورت تصویرى با کیفیت عالى براى مشتریان است. ترند در ۱۳۸۵ش/۲۰۰۶ و ۱۳۸۶ش/ ۲۰۰۷ برنده جایزه بهترین خبرگزارى در آذربایجان شد (رجوع کنید به خبرگزارى ترند، ۲۰۰۹).تاجیکستان. مهم‌ترین خبرگزاریهاى تاجیکستان عبارت‌اند از: خبرگزارى ملى تاجیکستان یا خُوَر؛ آسیاپلاس؛ و اوستا، که غیر دولتى است.خور، رکن اصلى خبرى تاجیکستان است و در میان جمهوریهاى اتحاد جماهیر شوروى یکى از مشهورترین خبرگزاریها بوده است. خور در ۱۳۰۴ش/ ۱۹۲۵ در شهر دوشنبه تأسیس شد و پس از اینکه تاجیکستان در ۲۱ فروردین ۱۳۷۱/ ۱۰ آوریل ۱۹۹۲ به استقلال رسید، جانشین خبرگزارى تلگراف تاجیکستان شد، که پیش از استقلال تاجیکستان فعالیت مى‌کرد. خور زیر نظر دولت تاجیکستان به عنوان آژانس خبرى ملى سازماندهى شد و تنها خبرگزارى این کشور است که به صورت رسمى فعالیت مى‌کند و اخبار راجع به فعالیتهاى رئیس‌جمهورى، حکومت، مجلس تاجیکستان و همچنین تمامى دستگاههاى دولتى را پوشش مى‌دهد. خور اخبار را به شش زبان تاجیکى، روسى، فارسى، عربى، ازبکى و انگلیسى منتشر مى‌کند (خبرگزارى خور، ۲۰۱۰).خبرگزارى آسیاپلاس‌از ۱۳۷۵ش/ ۱۹۹۶ فعالیت مستقل خود را آغاز کرد. نخستین خبرنامه آن، به روسى و انگلیسى، در ۱۳۷۵ش/ ۱۹۹۶ منتشر شد و در ماه نخست فعالیت آن، سفارتخانه‌ها و سازمانهاى بین‌المللى مستقر در تاجیکستان، مشترک این خبرگزارى شدند. آسیاپلاس شبکه ارتباطى خود را افزون‌بر دوشنبه‌در مناطق دیگر تاجیکستان،مانند خجند، کولاب، قرغان تپه و خاروغ، نیز گسترش داد. این خبرگزارى از شروع فعالیت، بى‌طرفى و بى‌غرضى و دورى از تعصبات منطقه‌اى و جهت‌گیریهاى دیگر را اصول کار خود معرفى کرد. از ۱۳۷۶ش/ ۱۹۹۷ نسخه الکترونیک آسیاپلاس در اینترنت راه‌اندازى شده است. مؤسسه خیریه بین‌المللى «حامیان قرن» در ۵ اسفند ۱۳۸۳/ ۲۴ فوریه ۲۰۰۵، به این خبرگزارى مدال طلاى افتخارى حمایت از نوع دوستى داد. در دى ۱۳۷۸/ ژانویه ۲۰۰۰، آسیاپلاس هفته‌نامه آسیاپلاسى را منتشر کرد که در ۱۳۸۰ش/۲۰۰۱ برنده جایزه لاهوتى از اتحادیه روزنامه‌نگاران تاجیک شد. ایستگاه رادیویى این خبرگزارى در ۱۸ شهریور ۱۳۸۱/ ۹ سپتامبر ۲۰۰۲ شروع به کار کرد. استودیوى تلویزیونى آن نیز در همان سال تأسیس شد. همچنین مدرسه مستقل روزنامه‌نگارى آسیاپلاس، با نام تاجیکستان ـ قرن بیست‌ویکم، در ۱۳۸۰ش/۲۰۰۱ افتتاح شد. این مدرسه به طور گسترده و نزدیک با گروه روزنامه‌نگارى دانشگاه ملى مسکو و دانشگاه ملى تاجیکستان همکارى دارد (خبرگزارى آسیا ـ پلاس، ۲۰۱۰).خبرگزارى اوستا، یکى از گسترده‌ترین شبکه‌هاى خبرى اینترنتى است که در ۱۳۸۳ش/۲۰۰۴ فعالیت خود را آغاز کرد. بنیان‌گذار آن سازمان رسانه‌هاى غیردولتى کوه نور است که در ۱۳۷۸ش/ ژوئیه ۱۹۹۹ تأسیس شد. پایگاه اینترنتى خبرگزارى اوستا در ۱۳۸۴ش/۲۰۰۵ بهترین منبع خبرى تاجیکستان شناخته شد. بایگانى این خبرگزارى بیش از چهل هزار سند به زبانهاى روسى و انگلیسى دارد (خبرگزارى اوستا، ۲۰۰۹).ازبکستان. مهم‌ترین خبرگزاریهاى این جمهورى، خبرگزارى جهان (متعلق به وزارت خارجه)، ترکستان‌پرس و خبرگزارى دولتى جمهورى ازبکستان است. خبرگزارى جهان در ۱۳۷۴ش/ ۱۹۹۵، با هدف انتشار اخبار اصلاحات اجتماعى، اقتصادى، سیاسى و فرهنگى ازبکستان و توسعه روابط با خبرگزاریهاى دنیا و تشویق هم‌گرایى با فضاى اطلاعاتى جهانى، تأسیس شد. برنامه‌هاى اصلى این خبرگزارى عبارت‌اند از عقد قراردادهاى مشارکت‌با خبرگزاریهاى داخلى و خارجى،انتشار خبرنامه، کتاب، کتابهاى راهنما، کتابچه‌ها و محصولات تصویرى، که ظرفیتهاى بالقوه این خبرگزارى براى همکاریهاى بین‌المللى را نمایان مى‌سازد. این خبرگزارى تنها رسانه جمعى در ازبکستان است که شبکه گزارشگران خود را از طریق هیئتهاى سیاسى ازبکستان در خارج از کشور استخدام مى‌کند و این افراد در روسیه، آلمان، امریکا، بلژیک، مصر، هند، فرانسه، ترکیه و ژاپن فعالیت مى‌کنند. خبرگزارى جهان اخبار خود را به چهار زبان روسى، ازبکى، انگلیسى و عربى منتشر مى‌سازد (خبرگزارى جهان، ۲۰۱۰).قرقیزستان. از جمله خبرگزاریهاى این جمهورى، آکى پرس، ۲۴ کى‌جى و خبرگزارى رسمى قرقیزستان با نام خبر است. آکى‌پرس ــکه در ۱۳۸۰ش/ ۲۰۰۱ تأسیس شدــ یکى از خبرگزاریهاى در حال توسعه در فضاى رسانه‌هاى جمعى جمهورى قرقیزستان است. اداره مرکزى این خبرگزارى در بیشکِک است و در همه استانهاى قرقیزستان نیز دفتر نمایندگى دارد. آکى پرس به بخش خصوصى وابسته است و خبرهاى سیاسى، اقتصادى، اجتماعى، علمى و فرهنگى قرقیزستان در این خبرگزارى تهیه مى‌شود. خبرگزارى آسیاى مرکزى نیز ــکه از ۱۳۸۶ش/۲۰۰۷ به فعالیت پرداخته ــ بخشى از خبرگزارى آکى‌پرس است (خبرگزارى آکى‌پرس، ۲۰۱۰).خبرگزارى ۲۴ کى‌جى یکى دیگر از خبرگزارى مهم قرقیزستان است. این خبرگزارى در تاریخ ۳ اسفند ۱۳۸۴/ ۲۲ فوریه ۲۰۰۶ در وزارت دادگسترى قرقیزستان به ثبت رسید. هدف از تأسیس آن، تأمین نیازهاى اطلاعاتى براى کشور و همکارى با بخشهاى خصوصى است. این خبرگزارى مى‌کوشد خبرهاى حوزه تخصصى خود (آسیاى مرکزى) را به طور گسترده پوشش دهد و براى این امر، پایگاه اینترنتى راه اندازى کرده است (خبرگزارى ۲۴ کى‌جى، ۲۰۱۰).قزاقستان. مهم‌ترین خبرگزارى این جمهورى، خبرگزارى دولتى کازین‌فرماست که در ۱۳۳۸ (=۱۲۹۹ش)/۱۹۲۰، با نام اورنبورگ ـ تورگاى روس، تأسیس شد. در ۱۳۰۴ش/ ۱۹۲۵ به کازتاج تغییر نام داد و در نهایت نام کازین فرم را برگزید. این خبرگزارى عضو اتحادیه بین‌المللى خبرگزاریهاى سازمان خبرگزاریهاى آسیا ـ اقیانوسیه و عضو اتحادیه خبرگزاریهاى ملى کشورهاى مشترک المنافع و همچنین عضو سازمان خبرگزاریهاى کشورهاى ترک‌زبان است. کازین فرم آخرین اخبار و اطلاعات را به زبانهاى قزاقى، روسى و انگلیسى منتشر مى‌کند و اداره مرکزى آن در شهر آستانه است (خبرگزارى کازین فرم، ۲۰۱۰).



منابع :AKI Press, ۲۰۱۰. Retrieved Feb.۲۲, ۲۰۱۰, from http:// www.akipress.com; Asia-plus News, ۲۰۱۰. Retrieved Feb.۲۲, ۲۰۱۰, from http://www.asiaplus.tj/en/area/ ۱۷.html; Aslan Aslanov, Vaqif Musayev, and Dagbyi I(smayilov, Az(r TAc-dan Azr TAc-a:murkkb v S(r(fli yol, Baku ۲۰۰۸; Avesta News Agency, ۲۰۰۹. Retrieved Jul.۱۱, ۲۰۰۹, from http://www.avesta.tj; Azr TAc (The Azerbaijan State Telegraph Agency), ۲۰۰۹. Retrieved Sep.۱, ۲۰۰۹, from http://www.azertag.com/index-en.html; Jahon News Agency, ۲۰۱۰. Retrieved Feb. ۲۴ ۲۰۱۰, from http://www.jahonnews.uz/eng/about-us.mgr; Kazinform News Agency, ۲۰۱۰. Retrieved Feb. ۲۴, ۲۰۱۰, from:// www.inform kz. Khovar News Agency, ۲۰۱۰. Retrieved Feb. ۲۲, ۲۰۱۰, from http:// www. khovar. tj; Trend News Agency, ۲۰۰۹. Retrieved Sept.l, ۲۰۰۹, from http:// www.en.trend.az/about.shtml; ۲۴.KG News Agency, ۲۰۱۰. Retrieved Feb.۲۳, ۲۰۱۰. from http://eng.۲۴.kg/about.۳)



ترکیه مصطفى آتاتورک در ۱۷ فروردین ۱۲۹۹/ ۶ آوریل ۱۹۲۰ خبرگزارى آناطولى را تأسیس کرد (خبرگزارى آناطولى، ۲۰۰۹). خبرگزارى آناطولى در ۲۲ کشور نمایندگى دارد و اخبار ترکیه را به ترکى استانبولى و انگلیسى منتشر مى‌کند. این خبرگزارى از فنّاوریهاى ماهواره‌اى براى تبادل اخبار و تصاویر به‌طور گسترده بهره مى‌برد و اخبار سیاسى، امور مجلس، اقتصادى، فعالیتهاى تجارى، فرهنگى، هنرى، ورزشى و پزشکى را پوشش مى‌دهد و با بیش از هشتصد آژانس خبرى داخلى و بین‌المللى تبادل اخبار و اطلاعات دارد. دفتر مرکزى این خبرگزارى در آنکاراست (همانجا).در ۱۳۵۱ش/۱۹۷۲، خبرگزارى آنکا با هدف تهیه گزارشها و اخبار گوناگون به‌طور مستقل و آزاد و بدون هیچ‌گونه محدودیتى تأسیس شد. بنیان‌گذار این خبرگزارى آلتان اویمن، روزنامه‌نگار ترک، بود که در ۱۳۵۶ش/ ۱۹۷۷ از این خبرگزارى کناره گرفت و مُشرف حکیم‌اوغلى جانشین او شد. او این خبرگزارى را به صورت شرکت سهامى درآورد. این خبرگزارى بودجه مستقل دارد و از حمایت مالى مشترکان خود بهره مى‌گیرد. بسیارى از مشترکان این خبرگزارى، داخلى و برخى دیگر نیز رسانه‌هاى جمعى بین‌المللى، از قبیل شبکه‌هاى تلویزیونى، ایستگاههاى رادیویى و وب‌سایتهاى گوناگون هستند (خبرگزارى آنکا، ۲۰۰۹).در ۱۳۵۲ش/۱۹۷۳، خبرگزارى طوبى به عنوان مؤسسه نشر کتاب و مقاله در حوزه ارتباطات، در آنکارا تأسیس شد. خبرگزارى طوبى تاکنون سیصد جلد کتاب و چهارصد هزار برگ سند را براى کاربران اینترنتى، گردآورى کرده است و از ۱۳۵۴ش/ ۱۹۷۵ خبرنامه کار و کارگر را به صورت هفتگى منتشر مى‌کند. این خبرگزارى از ۱۳۵۷ش/ ۱۹۷۸ خبرنامه مناظرات گروهى را منتشر مى‌کند (>«خبرگزارى طوبى»<، ۲۰۰۷).در ۱۳۶۰ش/۱۹۸۱، خبرگزارى اقتصادى ترکیه (تبا)تأسیس شد. اخبار آن در اینترنت، مجلات و رسانه‌ها منتشر مى‌شود و حوزه فعالیت آن، مسائل و موضوعات اقتصادى، شامل اطلاع‌رسانى درباره بازارهاى سرمایه و تجارت، قوانین پارلمان درخصوص بودجه، آمارهاى اقتصادى و گزارش فعالیتهاى اقتصادى بخش خصوصى است (تبا، ۲۰۰۹).در ۱۳۷۸ش/۱۹۹۹، خبرگزارى دوغان از ادغام خبرگزارى حریّت و ملّیت، به وجود آمد و انتشار اخبار بین‌المللى را در دستور کار قرار داد. این خبرگزارى به گروه رسانه‌اى دوغان‌ترک، بزرگ‌ترین سازمان رسانه‌اى ترکیه، متعلق است (خبرگزارى دوغان، ۲۰۰۹).خبرگزارى دیگرى که در ترکیه فعالیت مى‌کند، خبرگزارى اخلاص است. این سازمان با برخوردارى از بزرگ‌ترین گروه تصویرى در ترکیه، در شهرهاى مهم جهان، ۱۴۵ دفتر دارد و از جامع‌ترین خبرگزاریهاى ترکیه به شمار مى‌رود (خبرگزارى اخلاص، ۲۰۰۹).به‌طور کلى در ترکیه، مؤسسات خبرى، مستقیمآ به دریافت و انتشار اخبار مى‌پردازند و افزون بر آن، اخبار دیگر رسانه‌هاى جمعى داخلى و بین‌المللى (مانند آسوشیتدپرس، یونایتدپرس، رویتر و فرانس‌پرس) را نیز دریافت و منتشر مى‌کنند (اونسال، ص ۲۹۱).



منابع :"Ajans Tuba", Rehberweb, ۲۰۰۷. Retrieved Aug.۳۰, ۲۰۱۰, from http://rehberweb. com.tr/firma-detay.php?firma- no=۳۶۴ & sektor-no=۳۴; Anadolu Ajansi, ۲۰۰۹. Retrieved Nov.۸, ۲۰۰۹, from http://www.aa.com.tr/ tarihce; Anka Haber Ajansi, ۲۰۰۹. Retrieved Nov.۸, ۲۰۰۹, from http://www.ankaajansi,com.tr/index.php? option=com-content & task=view & id=۴۵ & Itemid= ۵۱; Dogan Haber Ajansi, ۲۰۰۹. Retrieved Nov.۸, ۲۰۰۹, from http://www.dha.com.tr; Ihlas Haber Ajansi, ۲۰۰۹. Retrieved Nov.۸, ۲۰۰۹, from http://www.iha.com.tr/ haber/hakkimizda.aspx; TEBA, ۲۰۰۹ Retrieved Nov.۸, ۲۰۰۹, from http://www. tebahaber.com.tr/about-us. aspx?۱=۲; HusamettinUnsal, "Turkey", in Mass media in the Middle East: a comprehensive handbook, ed. Yahya R. Kamalipour and Hamid Mowlana, West port, Conn.: Greenwood Press, ۱۹۹۴۴)



شبه‌قاره هند و جنوب شرق آسیاتأسیس خبرگزارى در شبه‌قاره هند و کشورهاى مسلمان جنوب شرقى آسیا به‌سده چهاردهم/ بیستم و عمدتآ دوران پس از کسب استقلال آن کشورها بازمى‌گردد. این خبرگزاریها، براساس تشکیلات، ساختار و روش خبرگزاریهاى عمده اروپایى و امریکایى، و البته با تأثیرپذیرى از ویژگیها و اهداف محلى و منطقه‌اى شکل گرفتند. بیشتر آنها به‌ویژه در کشورهایى مانند افغانستان که ثبات سیاسى نداشتند، تحت‌تأثیر تحولات سیاسى کشورشان قرار داشته و همواره در معرض فشار براى تغییر یا حفظ خط‌مشى سیاسى یا جهت‌گیریهاى سیاسى خاص بوده‌اند. به علاوه، با گذشت زمان شمار این خبرگزاریها افزایش یافته است و از این‌رو آمار دقیقى از خبرگزاریهاى فعال در کشورهاى شبه قاره هند و جنوب شرقى آسیا وجود ندارد.افغانستان. خبرگزارى باختر نخستین خبرگزارى دولتى افغانستان است که اداره مطبوعات دولتى در ۱۳۱۸ش/ ۱۹۳۹ آن را تأسیس کرد. این خبرگزارى در ابتدا بر اخبار داخلى و خارجى، پیش از انتشار، نظارت مى‌کرد. باختر هم‌اکنون اخبار خود را با همکارى شبکه‌هاى خبرى عمده مانند بى‌بى‌سى، صداى امریکا، تاس و رادیو دهلى‌نو پخش مى‌کند و اخبار و تصاویر خبرى گوناگون را در اختیار رسانه‌هاى افغانستان قرار مى‌دهد. این خبرگزارى از ۱۳۷۱ش/۱۹۹۲ یک خبرنامه (بولتن) به زبان انگلیسى براى آگاهى دیپلماتها از اخبار افغانستان منتشر مى‌کند (رازى، ص ۱۰).خبرگزارى اسلامى افغانستان (اِى آى پى) خبرگزارى مستقلى است که محمد یعقوب شرافت (از هواداران مجاهدان افغان) در ۱۳۶۱ش/ اوت ۱۹۸۲ و در دورانى تأسیس کرد که اتحاد جماهیر شوروى افغانستان را اشغال کرده بود. این خبرگزارى، در پیشاور (در شمال‌غربى پاکستان) که در آن زمان مرکز پناهندگان و مجاهدان افغان بود، راه‌اندازى شد. این خبرگزارى در شرایطى کار خود را آغاز کرد که تقریبآ هیچ‌یک از منابع خبرى آن زمان قادر به پخش اخبار و گزارشهاى موثق از داخل افغانستان نبودند؛ اخبار تحولات داخلى افغانستان فقط از طریق رسانه‌هاى دولتى شوروى مانند خبرگزارى تاس و روزنامه پراودا منتشر مى‌شد و خبرگزارى دولتى افغانستان که تنها خبرگزارى آن کشور بود، نیز بر ضد مجاهدان افغان به نشر اخبار مى‌پرداخت. از نظر مجاهدان، این وضع به معناى نبود آزادى در نشر اخبار، سانسور و پخش اخبار یک‌سویه به نفع ارتش شوروى بود. ازاین‌رو، محمد یعقوب شرافت به قصد مقابله با سانسور ارتش شوروى و نشر آزاد اخبار، خبرگزارى اسلامى را تأسیس کرد. دفتر مرکزى این خبرگزارى همچنان در پیشاور است و اخبار و گزارشهاى خبرى را براى دفاتر خود در سراسر افغانستان ارسال مى‌کند. اِى آى پى مدعى است که استقلال مالى خود را با کسب درآمد از طریق فعالیتهاى بازرگانى حفظ کرده است و از دریافت کمکهاى دولتى خوددارى مى‌کند. در زمان اشغال افغانستان، منابع خبرىِ این خبرگزارى، مجاهدان افغان و نیز شاهدان عینى برخى حوادث بودند که به طور مستقیم یا از طریق بى‌سیم، از نقاط مرزى اخبار تحولات داخلى افغانستان را به پیشاور منتقل مى‌کردند. تجهیزات فنى اِى‌آى‌پى در ابتدا بسیار اندک بود و به وسایل ارتباطى الکترونیکى دسترسى نداشت. اِى‌آى‌پى نخستین خبرگزارى بود که خبر ظهور جنبش طالبان در قندهار به رهبرى ملامحمدعمر را، براساس روایت گزارشگران خود، در ۲۰ مهر ۱۳۷۳/ ۱۲ اکتبر ۱۹۹۴ به دنیا مخابره و توجه رسانه‌هاى خبرى جهان را به این موضوع جلب کرد.با حمله ایالات متحده امریکا به افغانستان در ۱۵ مهر ۱۳۸۰/ ۷ اکتبر ۲۰۰۱، با هدف نابودى حکومت طالبان، اى‌آى‌پى به‌سرعت گزارشهاى مربوط به اسامه بن‌لادن و جنگ میان امریکا با نیروهاى طالبان را کسب و پخش مى‌کرد. در پى تأسیس وزارت فرهنگ و اطلاعات افغانستان، اى‌آى‌پى نخستین خبرگزارى بود که در این وزارت‌خانه به ثبت رسید. این خبرگزارى پایگاه اینترنتى خود را در ۱۳۸۴ش/۲۰۰۵ راه‌اندازى کرد و در حال حاضر اخبار خود را به سه زبان انگلیسى، اردو و پشتو از این طریق منتشر مى‌کند (خبرگزارى اسلامى افغانستان، ۲۰۰۹).پاکستان. عمده‌ترین خبرگزاریهاى دولتى و خصوصى پاکستان عبارت‌اند از: آسوشیتدپرس پاکستان (اِى‌پى‌پى)، خبرگزارى بین‌المللى پاکستان (پى‌پى‌آى)، یونایتدپرس پاکستان (یوپى‌پى) و خبرگزارى مستقل پاکستان (آى‌پى‌پى)، که خبرگزارى نخست دولتى و سه خبرگزارى دیگر خصوصى‌اند. هر چهار خبرگزارى در پى استقلال پاکستان (۱۳۲۶ش/۱۹۴۷) تأسیس شدند. آسوشیتدپرس نخستین و اصلى‌ترین خبرگزارى پاکستان به شمار مى‌رود. اِى‌پى‌پى و پى‌پى‌آى در غالب شهرهاى پاکستان و بسیارى از نقاط جهان نمایندگى و خبرنگار داشته‌اند و با بیشتر خبرگزاریهاى جهان مبادله خبرى دارند. یوپى‌پى و آى‌پى‌پى خبرگزاریهاى محلى‌اند. یوپى‌پى اخبار محلى را به زبانهاى اردو و انگلیسى پوشش مى‌دهد و آى‌پى‌پى اخبار خود را به اردو و انگلیسى منتشر مى‌کند (مظهرالحق، ص ۲۱۰).آسوشیتدپرس پاکستان در ابتدا مستقل بود ولى به دلیل تنگناهاى مالى، اداره آن در ۱۳۴۰ش/۱۹۶۱ به دولت واگذار شد، با این حال نویسندگان و گزارشگران آن استقلال خود را حفظ کردند. در ۲۷ مهر ۱۳۸۱/ ۱۹ اکتبر ۲۰۰۲، این خبرگزارى به صورت شرکت درآمد و نام آن به شرکت آسوشیتدپرس پاکستان تغییر یافت. مقر این خبرگزارى از زمان تأسیس، به‌ترتیب، شهرهاى کراچى، لاهور و راولپندى بوده است. گزارشهاى خبرى آن به صورت روزانه، به زبانهاى انگلیسى، اردو، سندى و پشتو منتشر مى‌شود. آسوشیتدپرس در برخى شهرهاى مهم دنیا مانند واشنگتن، نیویورک، لندن، پکن و دهلى‌نو گزارشگر دارد و از ۱۳۸۶ش/۲۰۰۷ سرویس خبر تصویرى خود را نیز، براى تأمین اخبار شبکه‌هاى خبرى تلویزیونى، راه‌اندازى کرده است (آسوشیتدپرس پاکستان، ۲۰۰۹).بنگلادش. نخستین خبرگزاریهاى بنگلادش، مانند دیگر کشورهاى شبه‌قاره هند، شعبه‌هاى خبرگزاریهاى مهم اروپایىِ مستقر در هند بریتانیا و سپس پاکستان بودند و از جمله آنها خبرگزارى رویتر بود که در منطقه بنگال شعبه داشت. پس از جدایى هند و پاکستان، خبرگزارى آسوشیتدپرس پاکستان از ۱۳۲۸ش/۱۹۴۹ در بنگلادش ــکه با عنوان پاکستان شرقى جزو آن کشور محسوب مى‌شدــ دو شعبه در شهرهاى داکا (مرکز پاکستان شرقى و پایتخت بنگلادش کنونى) و چیتاگونگ تأسیس کرد. در همان سال، یونایتدپرس پاکستان (یوپى‌پى) و در پى آن در ۱۳۳۵ش/۱۹۵۶، خبرگزارى بین‌المللى پاکستان (پى‌پى‌آى) هم شعبه‌هاى خود را در داکا راه‌اندازى کردند. در ۱۳۴۹ش/ ۱۹۷۰، نخستین خبرگزارى مستقل بنگلادش با نام خبرگزارى شرقى تأسیس شد، اما فعالیت آن طى جنگ نه ماهه استقلال میان پاکستان و پاکستان شرقى، در ۱۳۵۰ش/۱۹۷۱ به حال تعلیق درآمد. پس از جدایى پاکستان شرقى با نام بنگلادش از پاکستان (۱۹۷۱)، شعبه آسوشیتدپرس پاکستان با نام خبرگزارى ملى بنگلادش (بى‌اس‌اس) و شعبه خبرگزارى بین‌المللى پاکستان با نام خبرگزارى بین‌المللى بنگلادش به خبرگزاریهاى بنگلادش تبدیل شدند و پس از مدتى، خبرگزارى اخیر در بى‌اس‌اس ادغام شد. دیگر خبرگزاریهاى عمده بنگلادش عبارت‌اند از: خبرگزارى متحد بنگلادش (یو ان بى)، خبرگزارى اى‌بى‌اس‌ال و خبرگزارى بنگلادش (بى‌ان‌اس).خبرگزارى ملى بنگلادش در ۱۳۵۱ش/ ۱۹۷۲ رسمیت یافت و فعالیت خود را با ساختار پیشین آسوشیتدپرس پاکستان و بدون هر نوع تجهیزاتى آغاز کرد. این خبرگزارى در آغاز با خارج از کشور ارتباط نداشت و اخبار خود را به‌طور مستقیم از خبرگزارى اعتماد هند و خبرگزاریهاى بین‌المللى مانند رویتر دریافت مى‌کرد. در ۱۳۵۸ش/۱۹۷۹ طبق فرمانى دولتى، بى‌اس‌اس فعالیتهاى خود را گسترش داد و به عنوان خبرگزارى ملى کشور مسئولیت تهیه و پخش اخبار داخلى و بین‌المللى را برعهده گرفت. از آن زمان به بعد، بى‌اس‌اس با تأسیس و گسترش نمایندگیهایش در کشورهاى منطقه و توسعه ارتباطات ماهواره‌اى و شبکه‌اى با خبرگزاریهاى عمده جهان، به تهیه و پخش اخبار بنگلادش و کشورهاى هم‌جوار و سایر نقاط جهان مى‌پردازد. این خبرگزارى زیر نظر حزب حاکم در بنگلادش فعالیت مى‌کند (خبرگزارى ملى بنگلادش، ۲۰۰۹).اندونزى. مهم‌ترین خبرگزارى رسمى اندونزى خبرگزارى دولتى آنتارا است. آنتارا از زمان تأسیس در ۱۳۱۶ش/۱۹۳۷، در کمک به مبارزات مردم اندونزى براى دستیابى به استقلال نقش مؤثرى داشت و خبر استقلال اندونزى را در ۱۳۲۴ش/۱۹۴۵ به سراسر جهان اعلام کرد. آنتارا از ۱۳۴۱ش/۱۹۶۲ به‌طور رسمى به عنوان خبرگزارى ملى اندونزى به فعالیت پرداخت و بعد از این تاریخ شعبه‌اى از آن در سوماترا نیز تأسیس شد. این خبرگزارى در ۱۳۸۶ش/۲۰۰۷ به یک شرکت سهامى عمومى با ۳۲ دفتر نمایندگى در سراسر اندونزى تبدیل شد، که تعدادى نمایندگى هم در برخى از شهرهاى مهم جهان دارد. آنتارا از همان سال براى یک دوره سه‌ساله (تا ۱۳۸۹ش/۲۰۱۰) به نمایندگى سازمان خبرگزاریهاى آسیاـ اقیانوسیه برگزیده شد. خبرگزارى آنتارا براى تربیت روزنامه‌نگاران و عکاسان خبرى حرفه‌اى، دانشکده روزنامه‌نگارى نیز دارد (آنتارا، ۲۰۰۸).مالزى. عمده‌ترین خبرگزارى مالزى خبرگزارى رسمى و دولتى برناما است که تأسیس آن در ۱۳۴۶ش/ ۱۹۶۷ به تصویب مجلس رسید ولى فعالیت خود را در ۱۳۴۷ش/ ۱۹۶۸ آغاز کرد. از همان هنگام، سازمان یانگ دى پرتوان آگونگ(عالى‌ترین سازمان حکومتى مالزى که در ۱۳۳۶ش/ ۱۹۵۷ تأسیس شد و زیر نظر نخست‌وزیر اداره مى‌شود) شوراى نظارتى پنج نفره‌اى را تشکیل داد تا خبرگزارى برناما را اداره و بر نشر اخبار آن نظارت کند. برناما در تمام شهرهاى مالزى دفاتر نمایندگى دارد و در برخى شهرهاى مهم مانند سنگاپور، جاکارتا، واشنگتن، لندن، مانیل، دهلى، داکا، ملبورن و ونکوور هم خبرنگاران وابسته، با آن همکارى مى‌کنند. بخش عمده‌اى از روزنامه‌ها و رسانه‌هاى الکترونیکى مالزى و خبرگزاریهاى بین‌المللى نیز جزو مشترکان برناما محسوب مى‌شوند. برناما همچنین از ۱۳۷۷ش/ سپتامبر ۱۹۹۸ شبکه تلویزیونى خود با نام برناماتى‌وى را راه‌اندازى کرده است (برناما، ۲۰۰۹).



منابع :Afghan Islamic Press Online, ۲۰۰۹. Retrieved Sep.۱۶, ۲۰۰۹, from http://www. afghanislamicpress.com/site/home/about us.asp; Antara, ۲۰۰۹. Retrieved Dec.۸, ۲۰۰۹, from http://www.antara.net.id/index.php/۲۰۰۷/۱۲/ ۱۳/brief-history/en/; Associated Press of Pakistan, ۲۰۰۹. Retrieved Dec.۸, ۲۰۰۹, from http://www.app.com.pk/en-/ index.php? option=com-content & task= blogcategory &id; BangladeshSangbadSangstha(BSS),۲۰۰۹. RetrievedOct.۵, ۲۰۰۹, from http://www.bssnews.net/about-bss.php; Bernama, ۲۰۰۹. Retrieved Nov.۲۲, ۲۰۰۹, from http:// www.bernama.com/about bernama/bi/about-bernama.htm;Mazharul Haque, "Pakistan", in Mass meida in the Middle East: a comprehensive handbook, ed. Yahya R. Kamalipour and Hamid Mowlana, Westport, Conn. Greenwood Press, ۱۹۹۴; Mohammad Houssain Razi, "Afghanistan", in ibid.۵)



جهان عرب س از جنگ جهانى دوم و تشکیل دولتهاى مستقل عربى، به‌تدریج با گسترش عرصه اطلاع‌رسانى و تقویت نقش رسانه‌هاى عمومى، تأسیس خبرگزاریها در کشورهاى جهان عرب براى تکمیل فرایند استقلال سیاسى ضرورى مى‌نمود. از این‌رو، خبرگزاریها در جهان عرب به مثابه منبع اصلى تأمین‌کننده اخبار در سطوح مختلف ملى، منطقه‌اى و بین‌المللى فعالیت خود را آغاز کردند (همدانى، ص ۱۲۷ـ۱۲۸، ۱۳۴؛ عواطف عبدالرحمان، ص ۸۱).مصر. در ۱۳۱۵ش/۱۹۳۶ خبرگزارى عرب (وکالة ألانباءِالعربیة) در مصر تأسیس شد، ولى چون اخبار را از خبرگزارى رویتر مى‌گرفت و به عربى ترجمه مى‌کرد، نمى‌توان آن را به مفهوم جدید، خبرگزارى نامید.به نظر مى‌رسد اولین خبرگزارى جهان عرب، به مفهوم واقعى آن، خبرگزارى خاورمیانه (وکالة أنباءِ الشرق الاوسط (اشا)) باشد که در ۲۵ آذر ۱۳۳۴/ ۱۵ دسامبر ۱۹۵۵ در مصر تأسیس شد. این خبرگزارى ابتدا خصوصى بود، اما در ۱۳۴۱ش/ ۱۹۶۲ تحتِ نظارت دولت درآمد و در ۱۳۵۷ش/ ۱۹۷۸ یکى از مؤسسات وابسته به مجلس شورا شد (دبوس، ص ۷۰ـ۷۱؛ جمال، ص ۸۹؛ اشا، ۲۰۰۸). این خبرگزارى که تا ۱۳۸۷ش/ ۲۰۰۸ داراى ۳۸ دفتر خارجى بود، اخبار را به زبانهاى عربى، انگلیسى و فرانسوى منتشر مى‌کند و یکى از معتبرترین خبرگزاریهاى منطقه خاورمیانه و افریقاست. اشا در رتبه یازدهم خبرگزاریهاى جهان قرار دارد (اشا، ۲۰۰۸).عراق. خبرگزارى عراق (وکالة الأنباء العراقیة (واع)) در ۱۷ آبان ۱۳۳۸/ ۹ نوامبر ۱۹۵۹ تأسیس شد. این خبرگزارى از ابتدا زیر نظارت دولت قرار گرفت و با تأسیس هفده دفتر خارجى و هفده دفتر داخلى فعالیتهاى خود را گسترش داد (هورات و لیدیگ، ص ۱۰۶؛ همدانى، ص ۱۳۸). پس از سرنگونى حکومت بعثى عراق در ۱۳۸۲ش/۲۰۰۳، گروهى از روزنامه‌نگاران مستقل در ۲۳ مهر ۱۳۸۴/ ۱۵ اکتبر ۲۰۰۵ خبرگزارى ملى عراق (الوکالة‌الوطنیة العراقیة‌للأنباء (نینا)) را تأسیس کردند. امروزه این خبرگزارى به طور خصوصى اداره مى‌شود و مهم‌ترین خبرگزارى فعال در عراق است که اخبار سیاسى، اقتصادى و فرهنگى را به عربى و انگلیسى منتشر مى‌کند (نینا، ۲۰۰۸).لبنان. دولت لبنان در فروردین ۱۳۴۱/ مارس ۱۹۶۲ خبرگزارى ملى (الوکالة الوطنیة للاعلام (ننا)) را تأسیس کرد. امروزه این خبرگزارى به وزارت اطلاع‌رسانى (وزارة‌الاعلام) جمهورى لبنان وابسته است و در مهم‌ترین شهرهاى لبنان و برخى پایتختهاى کشورهاى غربى دفتر دارد (حمود و عفیفى، ص ۱۷۱؛ همدانى، همانجا؛ ننا، ۲۰۰۸).سوریه. دولت سوریه در ۳ تیر ۱۳۴۴/ ۲۴ ژوئن ۱۹۶۵ خبرگزارى عربى سوریه (الوکالة‌العربیة السوریة للأنباء (سانا)) را تأسیس کرد. بیشتر رسانه‌هاى گروهى سوریه اخبار خود را از سانا دریافت مى‌کنند. این خبرگزارى داراى چند دفتر خارجى است و با بسیارى از خبرگزاریهاى معتبر خارجى همکارى دو جانبه دارد (سانا، ۲۰۰۸؛ سینگال و کریشنا، ص ۲۷۰).اردن. خبرگزارى اردن (وکالة الأنباءِ الاردنیة (بترا)) که دولتى است، در ۲۵ تیر ۱۳۴۸/ ۱۶ ژوئیه ۱۹۶۹ به دستور حسین‌بن طلال*، پادشاه اردن، تأسیس شد. پترا اخبار را به عربى و انگلیسى منتشر مى‌کند (پترا، ۲۰۰۸؛ عیش و همکاران، ص ۱۳۹).فلسطین. سازمان آزادى‌بخش فلسطین* (ساف) در ۱۳۵۱ش/ ۱۹۷۲، خبرگزارى فلسطین (وکالة الأنباء الفلسطینیة (وفا)) را در بیروت دایر کرد. پس از آنکه سازمان آزادى‌بخش فلسطین (ساف) از بیروت به تونس انتقال یافت، دفتر مرکزى این خبرگزارى نیز در ۱۳۶۱ش/۱۹۸۲ به تونس منتقل شد. وفا اخبار خود را به عربى و انگلیسى منتشر مى‌کند (نجار، ص ۲۲۵).عربستان سعودى. دولت عربستان سعودى، در ۱۳۵۰ش/ ۱۹۷۱ خبرگزارى سعودی (وکالة‌الأنباء السعودیة (واس)) را به راه انداخت که تحت نظارت وزارت اطلاع‌رسانى (وزارة الاِعلام) فعالیت خود را آغاز کرد. در حال حاضر، این خبرگزارى اخبار خود را به عربى، انگلیسى و فرانسوى منتشر مى‌کند و داراى هفت دفتر خارجى است (رامپال، ص ۲۵۷ـ۲۵۸؛ همدانى، همانجا؛ واس، ۲۰۰۸).یمن. در جمهورى عربى یمن، خبرگزارى سبأ (وکالة سبأ للأنباء) در تیر ۱۳۴۹/ ژوئیه ۱۹۷۰ و در جمهورى دموکراتیک یمن، خبرگزارى عدن (وکالة أنباء عدن) در بهمن ۱۳۴۸/ فوریه ۱۹۷۰ تأسیس شد. پس از اتحاد این دو کشور در اول خرداد ۱۳۶۹/ ۲۲ مه ۱۹۹۰، این دو خبرگزارى ادغام شدند و خبرگزارى جدیدى به نام خبرگزارى یمن (وکالة الأنباءالیمنیة (سبأ)) فعالیت خود را آغاز نمود. این خبرگزارى اخبار را به عربى و انگلیسى منتشر مى‌کند (سبأنت، ۲۰۰۸).قطر. دولت قطر در ۴ خرداد ۱۳۵۴/ ۲۵ مه ۱۹۷۵ خبرگزارى قطر (وکالة الأنباء القطریة (قنا)) را پایه‌گذارى کرد. این خبرگزارى در نشر اخبار و تصاویر رویدادهاى منطقه خلیج‌فارس تخصص دارد و اخبار را به عربى، انگلیسى، پرتغالى و اسپانیایى مخابره مى‌کند (عرفه، ص ۲۴۲؛ وکالة الأنباء القطریة، ۲۰۰۸).کویت. دولت کویت در ۱۴ مهر ۱۳۵۵/ ۱۶ اکتبر ۱۹۷۶، خبرگزارى کویت (وکالة الأنباء الکویتیة (کونا)) را تأسیس کرد. کونا اخبار خود را به عربى و انگلیسى منتشر مى‌کند. این خبرگزارى در زمان جنگ عراق با کویت* در ۱۳۶۹ش/۱۹۹۰، مدتى فعالیت خود را متوقف کرد، اما در ۲۲ مهر ۱۳۶۹/ ۱۳ اکتبر ۱۹۹۰ به فعالیت خود در لندن ادامه داد تا اینکه در ۲۴ آبان ۱۳۷۰/ ۱۵ نوامبر ۱۹۹۱ بار دیگر فعالیتهاى خود را در کویت از سرگرفت. کونا داراى ۳۶ دفتر خارجى است (کازان، ص ۱۵۷؛ کونا، ۲۰۰۸).امارات متحده عربى. خبرگزارى امارات (وکالة أنباء الامارات (وام)) در آبان ۱۳۵۵/ نوامبر ۱۹۷۶، فعالیت خود را تحت نظارت دولت آغاز کرد. این خبرگزارى با بیست خبرگزارى خارجى توافق‌نامه همکارى دارد. وام اخبار خود را به عربى و انگلیسى منتشر مى‌کند (وکالة انباء الامارات، ۲۰۰۸).بحرین. دولت بحرین در فروردین ۱۳۵۷/ آوریل ۱۹۷۸ خبرگزارى خلیج (وکالة أنباء الخلیج) را تأسیس کرد. این خبرگزارى، که بعدها به خبرگزارى بحرین (وکالة أنباء البحرین (بنا)) تغییر نام یافت، اخبار را به عربى و انگلیسى مخابره مى‌کند (وکالة أنباء البحرین، ۲۰۰۸؛ >«خبرگزارى بحرین (بنا)»<، ۲۰۰۹؛ حمود و پارسیجیان، ص ۴۲).عمان. خبرگزارى عمان (وکالة‌الأنباء العمانیة (العمانیة)) در ۸ خرداد ۱۳۶۵/ ۲۹ مه ۱۹۸۶ زیر نظارت دولت فعالیت خود را آغاز کرد. این خبرگزارى با خبرگزاریهاى خارجى همکارى دارد. خبرهاى داخلى با رویکرد اجتماعى و علمى در حدود چهل‌درصد اخبار آن را در برمى‌گیرد و اخبار خارجى نیز بیشتر درباره مسائل سیاسى است که به زبانهاى عربى و انگلیسى منتشر مى‌شود (نورالدین، ص ۱۹۵؛ وکالة‌الأنباء العمانیة (العمانیة)، ۲۰۰۸).مغرب (مراکش). در شمال افریقا، علاوه بر مصر، در مغرب در ۹ خرداد ۱۳۳۸/ ۳۱ مه ۱۹۵۹، خبرگزارى مغرب عربى(وکالة المغرب العربى للأنباء) به دستور محمد پنجم*، پادشاه این کشور، تأسیس شد. این خبرگزارى اخبار را به عربى، انگلیسى، فرانسوى و اسپانیایى منتشر مى‌کند و در مهم‌ترین شهرهاى جهان، دفتر دارد (وکالة المغرب‌العربى للأنباء، ۲۰۰۸).تونس. در تونس نیز، خبرگزارى تونس افریقا (وکالة تونس افریقیا للأنباء (وات)) در ۱۱ دى ۱۳۳۹/ اول ژانویه ۱۹۶۱ پایه‌گذارى شد. این خبرگزارى اخبار را به عربى، انگلیسى و فرانسوى مخابره مى‌کند. وات در زمینه ارائه تصاویر از رویدادهاى گوناگون نیز فعال است (وکالة تونس افریقیا للأنباء، ۲۰۰۸؛ همدانى، ص ۱۳۸).الجزایر. خبرگزارى الجزایر (وکالة الأنباء الجزائریة (واج))، در اوج مبارزات آزادى‌بخش ملى، در ۱۰ آذر ۱۳۴۰/ اول دسامبر ۱۹۶۱ تأسیس شد و از ۲۹ بهمن ۱۳۷۶/ ۱۸ فوریه ۱۹۹۸ خدمات اینترنتى خود را عرضه کرد. این خبرگزارى اخبار را به عربى، انگلیسى و فرانسوى منتشر مى‌کند (وکالة الأنباء الجزائریة، ۲۰۰۸).لیبى. خبرگزارى مردمى (وکالة‌الجماهیریة للأنباء (أوج)) در ۱۳۴۹ش/ ۱۹۷۰ یکسال پس از به قدرت رسیدن معمّر قَذافى در این کشور تأسیس شد. این خبرگزارى در لندن، پاریس، رم، قاهره، تونس و دمشق دفتر دارد. أوج از ۱۳۷۶ش/ ۱۹۹۷ خدمات خود را به صورت ماهواره‌اى عرضه مى‌کند و اخبار را به عربى، انگلیسى و فرانسوى منتشر مى‌سازد (أوج، ۲۰۰۸).موریتانى. خبرگزارى موریتانى (الوکالة الموریتانیة للأنباء) مؤسسه‌اى عمومى با استقلال مالى به‌شمار مى‌آید که در ۸ خرداد ۱۳۸۵/ ۲۹ مه ۲۰۰۶ جانشین آژانس روزنامه‌نگارى موریتانى (الوکالة‌الموریتانیة للصحافة) و مؤسسه ملى براى چاپ و نشر (الشرکة‌الوطنیة للطباعة و النشر) شد. این خبرگزارى اخبار و رویدادها را به عربى و فرانسوى و نیز دو روزنامه به این زبانها منتشر مى‌کند (وکالة الموریتانیة للأنباء، ۲۰۰۸).خبرگزاریهاى جهان عرب، از طریق اتحادیه خبرگزاریهاى عربى (اتحاد وکالات الأنباء العربیة (فانا)) با یکدیگر همکارى مى‌کنند. اندیشه تأسیس این اتحادیه در ۱۳۴۳ش/ ۱۹۶۴ پدید آمد و اولین همایش آن در ۱۳۴۴ش/ ۱۹۶۵ در عمان/ امّان، پایتخت اردن، برگزار شد، اما اقدامى صورت نگرفت، تا اینکه اتحادیه عرب در ۱۳۵۳ش/ ۱۹۷۴، اتحادیه خبرگزاریهاى عربى را رسمآ تأسیس کرد. با انتخاب دبیرکل و هیئت امنا (مرکّب از هفت نفر)، این اتحادیه از ۱۳۵۴ش/۱۹۷۵ در بیروت فعالیت خود را آغاز کرد. در ابتدا چهارده خبرگزارى عضو این اتحادیه بودند و تاکنون شمار آنها به هجده رسیده است. این اتحادیه بیشتر بر نشر اخبار جهان عرب تأکید مى‌کند (فانا، ۲۰۰۸). علاوه بر این، خبرگزارى بین‌المللى اسلامى (وکالة الأنباء الاسلامیة الدولیة (اینا))، به درخواست وزراى خارجه کشورهاى سازمان کنفرانس اسلامى، در بهمن ـ اسفند ۱۳۵۰/ فوریه ـ مارس ۱۹۷۲ تأسیس شد. مقرّ اصلى این خبرگزارى، شهر جده است. هدف از تأسیس این خبرگزارى حفظ و گسترش فرهنگ اسلامى و تقویت مناسبات بین کشورها و به‌ویژه خبرگزاریهاى عضو سازمان کنفرانس اسلامى و همچنین ارتقاى آگاهى سیاسى، اقتصادى و اجتماعى ملتهاى مسلمان است. شوراى مرکزى این خبرگزارى از نمایندگان همه خبرگزاریهاى ملى کشورهاى عضو این سازمان تشکیل مى‌شود. اخبار این خبرگزارى که بیشتر درباره مسائل جهان اسلام و اقلیتهاى مسلمان است، به عربى، انگلیسى و فرانسوى منتشر مى‌شود (وکالة الأنباء الاسلامیة الدولیة، ۲۰۰۸).در حال حاضر، خبرگزاریهاى جهان عرب براى حل مشکلات خود و کسب تجربیات بیشتر در زمینه فنّاوریهاى اطلاعاتى، به انعقاد تفاهم‌نامه‌هایى با خبرگزاریهاى معتبر دنیا، مبادرت نموده‌اند. اما فقدان توازن در جریان انتقال اخبار در سطح بین‌المللى سبب شده است که فعالیتهاى خبرى در انحصار معدودى از خبرگزاریهاى بزرگ جهانى باشد و تنها بخش اندکى از اخبار رسانه‌هاى گروهى اروپا و امریکا، برگرفته از خبرگزاریهاى جهان عرب است. این مسائل، تضعیف جایگاه خبرگزاریهاى جهان عرب را در سطح بین‌المللى در پى داشته است (همدانى، ص ۱۴۴ـ ۱۴۵؛ عواطف عبدالرحمان، ص ۸۲؛ احمد بدر، ص ۱۲۵).



منابع :احمد بدر، الصحافة الکونیّة: دراسات فى الاعلام و الاتصال الدّولى، قاهره ۲۰۰۷؛ اشا (وکالة أنباء الشرق الاوسط)، ۲۰۰۸.Retrieved Nov.۴, ۲۰۰۸, from http://www.mena.org.eg/ index.aspx?uc=./UI/Visitors/About;أوج (وکالة الجماهیریة للأنباء)، ۲۰۰۸.Retrieved Nov. ۲۲, ۲۰۰۸, from http://www.jananews.ly/ Constant Redirect.aspx?ID=۱;پترا (وکالة الأنباء الاردنیة)، ۲۰۰۸.Retrieved Nov.۴, ۲۰۰۸, from http://www.petra.gov.jo/ Page Info.aspx? Lng= ۲ & P=۱۳;راسم محمد جمال، الاتصال و الاعلام فى الوطن‌العربى، بیروت ۲۰۰۱؛ سانا (الوکالة العربیة‌السوریة للأنباء)، ۲۰۰۸.Retrieved Nov. ۳, ۲۰۰۸, from http://www.sana.sy/ara/ article/۲۲.htm;سبأنت، ۲۰۰۸.Retrieved Nov. ۴, ۲۰۰۸, from http://www.sabanews.net/ ar/news۲.htm;عواطف عبدالرحمان، قضایا التبعیة الاعلامیة و الثقافیة فى العالم الثالث، کویت ۱۴۰۴/۱۹۸۴؛ فانا (اتحاد وکالات الأنباء العربیة)، ۲۰۰۸.Retrieved Nov. ۱۵, ۲۰۰۸, from http://www.fananews. com/look/about.tpl;کونا (وکالة الأنباء الکویتیة)، ۲۰۰۸.Retrieved Nov. ۴, ۲۰۰۸, from http://www.Kuna.net.Kw/ News Agencies Public Site/CMSPage.aspx?category ID=۱۴ & Language=ar;نینا (الوکالة الوطنیة العراقیة للأنباء)، ۲۰۰۸.Retrieved Nov. ۱۱, ۲۰۰۸, from http://www.ninanews. com/arabic/Aboutus.asp;واس (وکالة الأنباء السعودیة)، ۲۰۰۸.Retrieved Nov. ۳, ۲۰۰۸, from http://www.spa.gov.sa/ General Information. php;وکالة الأنباء الاسلامیة الدولیة، ۲۰۰۸.Retrieved Nov. ۱۵, ۲۰۰۸, from http://www.islamicnews. org.sa/about.php;وکالة الأنباء الجزائریة، ۲۰۰۸.Retrieved Nov. ۳, ۲۰۰۸, from http://www.aps.dz;وکالة الأنباءالعمانیة (العمانیة)، ۲۰۰۸.Retrieved Nov. ۴, ۲۰۰۸, from http://www.omannews. gov. om/ona/about ONA. jsp;وکالة الأنباء القطریة، ۲۰۰۸.Retrieved Nov. ۴, ۲۰۰۸, from http://www.qnaol.net;وکالة المغرب‌العربى للأنباء، ۲۰۰۸.Retrieved Nov. ۲۲, ۲۰۰۸, from http://www.map.ma/map/ chronologiear. html;الوکالة الموریتانیة للأنباء، ۲۰۰۸.Retrieved Nov. ۳۰, ۲۰۰۸, from http://www.ami.mr/Ar/ Introd.htm;وکالة أنباء الامارات، ۲۰۰۸.Retrieved Nov. ۳, ۲۰۰۸, from http://www.wam.org.ae;وکالة أنباءالبحرین،۲۰۰۸.Retrieved Nov. ۴, ۲۰۰۸, from http://bna.bh/?P=۲;وکالة تونس افریقیا للأنباء، ۲۰۰۸.Retrieved Nov. ۲۹, ۲۰۰۸, from http://www.tap.info.tn;خالد همدانى، «وکالات الأنباء العربیة و معوقات التدفق الاخبارى»، المستقبل‌العربى، سال ۱۸، ش ۳ (مارس ۱۹۹۶)؛Mohamed M. Arafa, "Qatar", in Mass media in the Middle East: a comprehensive handbook, ed. Yahya R. Kamalipour and Hamid Mowlana, Westport, conn.: Greenwood Press, ۱۹۹۴; Muhammad I. Ayish, Mohamed Najib Sarayrah, and Ziyad D. Rifai, "Jordan", in ibid; "Bahrain News Agency (BNA)", Noozz, ۲۰۰۹. Retrieved Jan. ۲۵, ۲۰۰۹, from http://www. noozz. com/company/ profile/۱۶۶۸/bahrain-news-agency-(bna).aspx; Sonia Dabbous, "Egypt", in Mass media in the Middle East,ibid; Mahmoud M. Hammoud and Walid A. Afifi,"Lebanon", in ibid; Afaf Hamod and Elise K. Parsigian, "Bahrain", in ibid; Khalid Serhan Hurrat and Lisa Isabel Leidig, "Iraq", in ibid; Fayad E. Kazan, "Kuwait", in ibid; Orayb Aref Najjar, "Palestine", in ibid, NNA (National News Agency), ۲۰۰۸. Retrieved Nov.۱۵, ۲۰۰۸, from http://www.nna-leb.gov.lb/; Hana S. Noor al-Deen, "Oman", in Mass media in the Middle East, ibid; Kuldip R. Rampal, "Saudi Arabia", in ibid; Arvind Singhal and Vijay Krishna, "Syria", in ibid.۶)



افریقاى مسلمان غیرعرب پیشینه تأسیس خبرگزاریها در افریقاى مسلمان غیرعرب عمدتآ به دوره پس از استقلال این کشورها بازمى‌گردد. چون تمرکزگرایى، عامل مهمى در سیاستگذاریهاى افریقا پس از استعمار است، بیشتر این خبرگزاریها، متأثر از انحصار قدرت و فضاى سیاسى حاکم بر کشور، به دولت وابسته‌اند و محتواى اخبار و جهت‌گیریهاى سیاسى آنها در چهارچوب منافع و مواضع رسمى دولت حاکم قرار دارد. افزون بر خبرگزاریهاى رسمى این کشورها، خبرگزاریهاى دیگرى به صورت غیردولتى و در مقیاس منطقه‌اى فعالیت مى‌کنند که در انتشار اخبار و اطلاعات افریقا استقلال بیشترى دارند.سنگال. خبرگزارى سنگال، وابسته به دولت، در ۱۳۳۸ش/ ۱۹۵۹ تأسیس شد. این خبرگزارى اخبار را به سه زبان انگلیسى، فرانسه و عربى منتشر مى‌کند و مقر آن در داکار است (>افریقاى جنوب صحرا ۱۹۹۳<، ص۷۲۰؛ خبرگزارى سنگال، ۲۰۰۹).گینه. خبرگزارى گینه وابسته به شوراى ملى ارتباطات، در ۱۳۳۹ش/۱۹۶۰ در کوناکرى (پایتخت این کشور) تأسیس شد. این خبرگزارى اطلاعات و اخبار کشورهاى افریقایى را در دو سطح کشورمحور و موضوعى و به دو زبان انگلیسى و فرانسه منتشر مى‌کند. در سطح کشورمحور، مناطق مختلف افریقاى مرکزى، افریقاى شرقى و غربى و جنوب افریقا در دستور کار قرار دارد و در سطح موضوعى به مقولاتى مانند دولت، خدمات اجتماعى، سیاست و جامعه، زیرساختهاى طبیعى و اقتصادى، منابع طبیعى و نوآوریها پرداخته مى‌شود ( ،>«خبرگزارى گینه»<۲۰۰۸).نیجریه. خبرگزارى نیجریه (نان) در ۱۳۵۵ش/ ۱۹۷۶ تأسیس و یک سال بعد سازماندهى شد. نان مانند اغلب خبرگزاریهاى جهان، عضو مجمع خبرگزاریهاى ملل و وظیفه نخست آن تقویت و حمایت از تمامیت جمهورى فدرال نیجریه است. تقویت اتحاد قومى در کشور از دیگر وظایف این خبرگزارى به شمار مى‌رود. از اهداف نان، انحصار جمع‌آورى اطلاعات و اخبار و فروش آن به دیگر خبرگزاریهاست. در حال حاضر، این خبرگزارى فعالیت خبرى خود را در داخل و خارج از کشور گسترش داده است (طالشى‌صالحانى، ص۶۲؛ نان، ۲۰۰۹).مالى. خبرگزارى مالى، تنها خبرگزارى رسمى این کشور، در ۱۳۵۶ش/۱۹۷۷ در بَمَکو* (پایتخت مالى) تأسیس شد. این خبرگزارى زیرنظر وزارت فرهنگ و ارتباطات مالى اداره ، ج ۱، مى‌شود (>کتاب سال جهان اروپا ۱۹۹۹<ص ۲۳۵۸).تانزانیا. خبرگزارى رسمى تانزانیا، شیهاتا، در ۱۳۵۸ش/۱۹۷۹ تأسیس شد. شیهاتا به‌رغم کمبود امکانات، یکى از خبرگزاریهاى مهم منطقه شرق افریقاست. این خبرگزارى تحت نظارت دفتر رئیس‌جمهور قرار دارد و رئیس آن را رئیس‌جمهور انتخاب مى‌کند. شیهاتا در بیشتر شهرهاى مهم تانزانیا خبرنگار دارد و بیشتر اخبار محلىِ مندرج در مطبوعات تانزانیا را تأمین مى‌کند (امینى، ص ۷۲ـ۷۳؛ عرب‌احمدى، ص ۲۸۹).نیجر. در ۱۳۶۶ش/۱۹۸۷، خبرگزارى نیجر در نیامى، پایتخت این کشور، تأسیس و راه‌اندازى شد. این خبرگزارى تنها خبرگزارى رسمى نیجر و وابسته به دولت است و پس از جمع‌آورى اخبار و اطلاعات از داخل و خارج کشور، آنها را در اختیار رسانه‌هاى گروهى و برخى دیگر از خبرگزاریها قرار مى‌دهد (>افریقاى جنوب صحرا ۱۹۹۳<، ص ۶۲۸؛ >«مرور کلى رسانه‌هاى گروهى نیجر»<، ۲۰۰۹). دیگر خبرگزارى این کشور، دفتر ملى چاپ و نشر نام دارد که در ۱۳۶۸ش/ ۱۹۸۹ در نیامى تأسیس شده و وابسته به وزارت فرهنگ، هنر و ، ارتباطات نیجر است ( ،>«دفتر ملى چاپ و نشر»<۲۰۰۷؛ >افریقاى جنوب صحرا ۱۹۹۳<همانجا).پانا (خبرگزارى پان‌افریکن)، در ۲۹ تیر ۱۳۵۸/ ۲۰ ژوئیه ۱۹۷۹ با انعقاد قراردادى از سوى وزراى اطلاعات کشورهاى افریقا، در آدیس‌آبابا (پایتخت اتیوپى)، به‌جاى اتحادیه خبرگزاریهاى افریقا (تأسیس: فروردین ۱۳۴۲/ آوریل ۱۹۶۳، تونس)، تأسیس شد. خبرگزارى پانا به‌طور رسمى در ۴ خرداد ۱۳۶۲/ ۲۵ مه ۱۹۸۳ فعالیتهاى خبرى خود را آغاز کرد و در ۱۳۷۲ش/۱۹۹۳ تحت نظارت یونسکو درآمد و در نهایت در ۹ مهر ۱۳۷۶/ اول اکتبر ۱۹۹۷، به عنوان مؤسسه خصوصى، با نام پاناپرس در داکار مستقر شد. پاناپرس در حال حاضر، در ۵۱ کشور دنیا خبرنگار دارد (>«خبرگزارى پان‌افریکن (پانا)»<، ۲۰۰۴؛ پاناپرس، ۲۰۰۹).خبرگزارى ایرین نیز از خبرگزاریهاى فعال در مناطق افریقاى جنوب صحراست. این خبرگزارى در ۱۳۷۴ش/ ۱۹۹۵ تأسیس شده و مقر آن در نایروبى (پایتخت کنیا) است. حوزه فعالیت این خبرگزارى، به طور عمده مسائل بشردوستانه است و در خبرهاى خود به تصمیمات فعالان کمیته‌هاى امداد، حکومتهاى حامى سازمانهاى حقوق بشر، مؤسسات دانشگاهى و رسانه‌هاى گروهى که در این زمینه فعالیت مى‌کنند، مى‌پردازد. خبرگزارى ایرین وابسته به دفتر هماهنگى امور انسانى سازمان ملل متحد (اوچا)، ولى در انتشار اخبار کاملا مستقل است و لزومآ دیدگاههاى سازمان ملل متحد و سازمانهاى تابعه و دولتهاى عضو را منعکس نمى‌کند و اخبار خود را به‌طور رایگان و از طریق پست الکترونیک در اختیار مشترکان خود قرار مى‌دهد (ایرین، ۲۰۰۹).یکى دیگر از خبرگزاریهاى مستقل افریقا به‌نام افرول نیوزدر ۱۳۷۹ش/۲۰۰۰ تأسیس شده است و اخبار ۵۴ کشور افریقا را به چهار زبان انگلیسى، فرانسه، اسپانیایى و پرتغالى منتشر مى‌کند. مقر آن پیش‌تر در سنگال، اسپانیا و نروژ بود، اما در اردیبهشت ۱۳۸۷/ مه ۲۰۰۸ به لستو (سویلند کنونى در مشرق افریقاى جنوبى) منتقل شد. افرول نیوز بیشتر به مقولات اقتصاد و توسعه، زن و جنسیت، محیط زیست، سلامت و فرهنگ و جامعه در کشورهاى افریقایى توجه مى‌کند (افرول نیوز، ۲۰۰۹).آپا (خبرگزارى افریقا) در ۲۷ بهمن ۱۳۸۴/ ۱۶ فوریه ۲۰۰۶ فعالیت خود را آغاز کرد. این خبرگزارى به صورت غیردولتى اداره مى‌شود و دفتر مرکزى آن در داکار است. آپا اطلاعات افریقا و ارتباطات اجتماعى را پوشش مى‌دهد و از طریق واگذارى این اخبار به دیگر رسانه‌هاى گروهى درآمد کسب مى‌کند. این خبرگزارى به‌منظور پوشش خبرى رویدادها، از زمان تأسیس حدود ده دفتر در قاره افریقا و برخى از شهرهاى بزرگ اروپا و امریکا افتتاح کرده است (آپا، ۲۰۰۹).



منابع :رحیم امینى، تانزانیا، تهران: وزارت امورخارجه، دفتر مطالعات سیاسى و بین‌المللى، ۱۳۸۲ش؛ حسین طالشى صالحانى، نیجریه، تهران : وزارت امورخارجه، دفتر مطالعات سیاسى و بین‌المللى، ۱۳۸۲ش؛ امیر بهرام عرب احمدى، تانزانیا: سرزمین همیشه سبز، تهران ۱۳۸۴ش؛Africa South of the Sahara ۱۹۹۳, ۲۲nd ed., London: Europa Publications, ۱۹۹۲; APA (African Press Agency), ۲۰۰۹. Retrieved Sept.۱۹, ۲۰۰۹, from http://www.apanews. net/administration/network.php; Afrol News, ۲۰۰۹. Retrieved Sept.۱۹, ۲۰۰۹, from http://www.afrol. com; Agence de presse senegalaise, ۲۰۰۹. Retrieved Sept.۱۹, ۲۰۰۹, from http://www.aps.sn/aps.php?page=en; "Agence guineenne de presse", AfDevInfo, ۲۰۰۸. Retrieved Sept. ۱۹, ۲۰۰۹, from http://www.afdevinfo.com/htmlreports/ org/org-۵۹۶۹۱.html; The Europa world yearbook۱۹۹۹,London: Europa Publications۱۹۹۹; IRIN, ۲۰۰۹.Retrieved,Sept.۱۹, ۲۰۰۹.from http://www.irinnews.org/about.aspx; NAN (News Agency of Nigeria), ۲۰۰۹. Retrieved Sept.۱۹, ۲۰۰۹, from http://www.nannewsngr.com; "Niger:Overview of the mediaenvironment", RedOrbit,۲۰۰۹.RetrievedSept.۱۹, ۲۰۰۹, from http://www.redorbit.com/news/technology/ ۲۸۵۸۵۵/niger-overview-of-the-media-environment/index.html; "Office national d&#۳۹;edition et de presse- ONEP", Af Dev Info, ۲۰۰۷. Retrieved Sept. ۲۱. ۲۰۰۹, from http://www.afdevinfo.com/htmlreports/org/org-۵۹۳۳۱.html; "(PANA) Pan-African News Agency", Department of International Relations and Cooperation (South Africa), ۲۰۰۴. Retrieved Sept. ۲۱, ۲۰۰۹, from http://www.dfa.gov. za/foreign/Multilateral/africa/pana.htm; Panapress, ۲۰۰۹. Retrieved Sept. ۱۹, ۲۰۰۹, from http://www.Panapress. com/about/page۱.html.


نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

پروین قدسی زاد/

ناصر پورابراهیم

ناصر پورابراهیم

علی محمد طرفداری

محمد مالکی

اصغر صادقی یکتا/

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 15
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده