خبازی عمربن محمد
معرف
فقیه و اصولى حنفى قرن هفتم
متن
خبّازى، عمربن محمد، فقیه و اصولى حنفى قرن هفتم. وى ملقب به جلال‌الدین و در اصل از خجند* بود. خبّازى در 629 در دمشق به دنیا آمد (قزوینى، ص 557؛ ابن‌کثیر، ج 7، جزء13، ص 390ـ391؛ قس ذهبى، حوادث و وفیات 691ـ 700ه .، ص 116، که تاریخ ولادت او را 614 ذکر کرده است) و در دمشق و خوارزم به فراگیرى فقه و اصول پرداخت. وى سپس براى تکمیل تحصیلات خود به نظامیه بغداد رفت و نزد استادان آنجا از جمله علاءالدین عبدالعزیز بخارى، فخرالدین محمد مایمرغى و شمس‌الائمه محمدبن عبدالستّار کردرى درس آموخت (ابن‌کثیر، ج 7، جزء13، ص 391؛ لکهنوى، ص 151).خبّازى پس از آموختن علوم دینى به دمشق بازگشت. مدتى به تدریس در مدرسه عزّیه اشتغال داشت، و سپس عازم سفر حج شد و یک سال در مکه اقامت گزید. او که از استادان بزرگ فقه حنفیه بود، همواره به تربیت شاگردان اهتمام مى‌ورزید از این رو پس از بازگشت از مکه به تدریس در مدرسه خاتونیه پرداخت؛ احمدبن مسعود قونوى، داوودبن غُلبک، معروف به بدرالطویل، و هبة‌اللّه‌بن احمد ترکستانى از شاگردان او بودند (ذهبى، حوادث و وفیات 691ـ700ه .، ص 115ـ116؛ ابن‌کثیر، همانجا؛ ابن‌ابى‌الوفا، ج 2، ص 668؛ نعیمى‌دمشقى، ج 1، ص 386؛ تمیمى، ج 2، ص 106).خبّازى را به تواضع، زهد و تقوا ستوده‌اند. او در 691 در دمشق درگذشت و در قبرستان صوفیه به خاک سپرده شد (رجوع کنید به ذهبى، حوادث و وفیات 691ـ700ه .، ص 116، 151؛ ابن‌کثیر، همانجا؛ ابن ابى‌الوفا، ج 2، ص 669؛ ابن‌قطلوبغا، ص 164؛ قس حاجى‌خلیفه، ج 2، ستون 1749، که سال درگذشت او را 671 ذکر کرده است).تراجم نگاران از سه اثر تألیفى خبّازى یاد کرده‌اند: المغنى فى اصول‌الفقه، از مهم‌ترین کتابهاى اصول فقه حنفیه، که مؤیدالدین ابى‌محمد منصور قاآنى(متوفى 705)، علاءالدین على‌بن منصور مقدسى (متوفى 746) و سراج‌الدین ابوحفص غزنوى هندى (متوفى 773) شروحى بر آن نگاشته‌اند. این اثر از روى نسخه خطى موجود در دانشگاه الازهر در 1403 در مکه به چاپ رسیده است (ابن‌کثیر، همانجا؛ خبّازى، مقدمه محمد مظهربقا، ص 17ـ21؛ براى دیگر شارحان رجوع کنید به حاجى خلیفه، ج 2، ستون 1749ـ1750)؛ حاشیه بر الهدایه برهان‌الدین بخارى مرغینانى* که نگارش آن به اتمام نرسید و ابن‌ربوه محمدبن احمد قونوى آن را تکمیل کرد و تکملة الفوائد نامید (ابن‌ابى‌الوفا؛ ابن‌قطلوبغا، همانجاها؛ حاجى‌خلیفه، ج 2، ستون 2033)؛ و اصول‌الدین (رجوع کنید به ابن‌قطلوبغا، همانجا).منابع:ابن‌ابى‌الوفا، الجواهر المضیّة فى طبقات الحنفیّة، چاپ عبدالفتاح محمد حلو، ریاض 1413/1993؛ ابن‌قطلوبغا، تاج التراجم فى من صنّف من الحنفیة، چاپ ابراهیم صالح، بیروت 1412/ 1992؛ ابن‌کثیر، البدایة و النهایة، ج 7، چاپ احمد ابوملحم و دیگران، بیروت 1407/1987؛ تقى‌الدین‌بن عبدالقادر تمیمى، الطبقات السنیة فى تراجم الحنفیة، ج 2، چاپ عبدالفتاح محمد حلو، ریاض 1403/1983؛ حاجى‌خلیفه؛ عمربن محمد خبّازى، المغنى فى اصول الفقه، چاپ محمد مظهربقا، مکه 1422/2001؛ محمدبن احمد ذهبى، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، چاپ عمر عبدالسلام تدمرى، حوادث و وفیات 691ـ700ه .، بیروت 1421/2000؛ زکریابن محمد قزوینى، آثار البلاد و اخبار العباد، بیروت 1404/1984؛ عبدالحى لکهنوى، الفوائد البهیة فى تراجم الحنفیة، کراچى 1393؛ عبدالقادربن محمد نعیمى دمشقى، الدارس فى تاریخ المدارس، بیروت 1410/ 1990.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

مسعود نیکخواه دلشاد

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 15
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده