خانفو (کانتون)
معرف
نام عربى مهم‌ترین بندر چین در قرنهاى سوم و چهارم/ نهم و دهم و مرکز تجارت دریایى با آسیاى غربى
متن
خانفو (کانتون)، نام عربى مهم‌ترین بندر چین در قرنهاى سوم و چهارم/ نهم و دهم و مرکز تجارت دریایى با آسیاى غربى. با آنکه برخى محققان در پى اثبات آن بودند که خانفو و کانتون را نباید یکى دانست، یکى بودن این دو شهر به نظر قطعى مى‌رسد (رجوع کنید به کلاپروت، ص 40؛ هالبرگ، ص 213). خلط خَنسا (هانگ ـچو) و خانقو/ خانفو، به سبب اطلاعاتى که ابوالفداء (ص 363ـ365) داده، مؤید این نظر بوده است، اما در واقع مسلمانان کانتون را از قرن سوم/ نهم به نام خانفو مى‌شناخته‌اند، زیرا خانفو برگردان کوآنگ ـ فو (شکل عامیانه کوانگ ـ چئو فو) است. طبق نوشته پلیو (ج 1، ص 272) براساس اطلاعات موجود در یى ـ تسینگ، چه ـ نا (چین)، همان کوآنگ ـ فو (کانتون) است و موـ هوـ چه ـ نا (ماهاچین) پایتخت است. نام خانفو در حدودالعالم نیامده ولى مینورسکى در حواشى خود بر حدودالعالم (ص 224) یادداشتهایى درباره خانفو نوشته است.سیاحان مسلمان و تاریخ‌نویسان مغول در قرن هشتم/ چهاردهم، کانفو را با خنسا در هم آمیخته‌اند. ابن‌بطوطه (ج 2، ص 576) شهر را صین کلان نامیده است. این نام معادل عربى نام هندى مهاچین و شکل فارسى آن چین کلان بوده است. وصّاف الحضره ]ص 9[ آن را به‌صورت چین کلان آورده و رشیدالدین فضل‌اللّه (ج 2، ص 910) نوشته است که فارسها، کونگى (؟) را چین کلان مى‌نامند که باید به قول پلیو (ج 1، ص 276)، به شکل کونفو تصحیح شود، زیرا کونفو یکى از شکلهاى عامیانه کونگ ـ چئو فو است. شهرى که ابوالفداء (ص 363ـ364) آن را خانخو نوشته است شاید خانفو باشد. به‌نوشته فرّان (ص 30، 123)، فاصله این شهر تا لونخین ـ فو/ لوخین چهار روز با قایق است. در قرن چهارم/ نهم، از لوخین به عنوان سرزمینى یاد شده که پادشاه آن در همان زمان، چامپا را تصرف کرده است. لوخین باید به لوفو اصلاح و با لونگ ـ پن یا هانوى (به فاصله پنج روز راه زمینى) یکى شمرده شود.اشارات ابن‌خرداذبه (ص 69) و ادریسى (ج 1، ص 84) درباره مکان قرارگیرى خانفو «در فاصله چهار روز راه دریایى و بیست روز راه زمینى از جنوبى‌ترین بندر چینى، یعنى لوخین ]هانوى امروزى[» فقط مى‌تواند درباره کانتون صدق کند.کانتون در زمان سلسله تانگ بندر بسیار مهمى بود که در آن تعدادى زیادى مسلمان زندگى مى‌کردند که در 141/ 758 آنجا را غارت کردند؛ واقعه‌اى که منابع اسلامى به آن اشاره‌اى نکرده‌اند (رجوع کنید به شاوان، ص 173). براساس نوشته‌هاى سیرافى ]ص 60[، مسعودى (ج 1، ص 303) و ابن‌اثیر (ج 7، ص 319) هنگامى که ژنرال شورشى به نام هوانگ ـ چائو در 264/ 877ـ878 خانفو را ویران کرد، بسیارى (000، 120 یا 000، 200 تن) از خارجیهاى مسلمان، مسیحى، یهودى یا مزدایى گرفتار شدند. منابع چینى تاریخ اشغال کانتون را در 266/ 879 نوشته‌اند (رجوع کنید به اویانگ و سونگ، 1955). این واقعه بر اهمیت این شهر در بازرگانى خارجى تأکید مى‌گذارد (رجوع کنید به یادداشت پلیو درباره اخبارالصین و الهند اثر سلیمان تاجر سیرافى (ترجمه فرانسوى گابریل‌فران) در مجله تئوآنگ پائو، ج 21، 1922، ص 410).براساس اطلاعاتى که منابع اسلامى داده‌اند، اهالى شهر روزانه پنجاه هزار دینار به حکومت مى‌پرداختند رجوع کنید به ]سیرافى، ص 47[. هنگام رسیدن کشتى بزرگ خارجى، امپراتور خواجگانى را براى گزینش بهترین کالا به آنجا مى‌فرستاد ]همان، ص 76[. بین خانفو و پایتخت ــکه خومدان (یا سى ـ نگن ـ فو) نام داشت ــ دو ماه فاصله بود ]همانجا[. حاکم خانفو، عنوان دیفو داشت ]همان، ص 46 [و چینیها به آن چى ـ فو مى‌گفتند (درباره رفتار چینیها در مقابل تجّارى که از راه دریا مى‌آمدند رجوع کنید به لویتسکى، ص 173ـ186؛ بارتولد، ج 1، ص 107ـ108).منابع: ]ابن‌اثیر؛ ابن‌بطوطه، رحلة ابن‌بطوطة، چاپ محمد عبدالمنعم عریان، بیروت 1407/ 1987[؛ ابن‌خرداذبه، ]اسماعیل‌بن على ابوالفداء، کتاب تقویم‌البلدان، چاپ رنو و دسلان، پاریس 1840[؛ محمدبن محمد ادریسى، کتاب نزهة‌المشتاق فى اختراق الآفاق، بیروت 1409/1989؛ ]واسیلى ولادیمیروویچ بارتولد، ترکستان‌نامه: ترکستان در عهد هجوم مغول، ترجمه کریم کشاورز، تهران 1366ش؛ رشیدالدین فضل‌اللّه؛ سلیمان تاجر سیرافى، اخبارالصین والهند، تتمیم حسن‌بن یزید سیرافى، چاپ ابراهیم خورى، بیروت 1411/1991؛ مسعودى، مروج (بیروت)؛ عبداللّه‌بن فضل‌اللّه وصّاف‌الحضره، تحریر تاریخ وصّاف، به قلم عبدالمحمد آیتى، تهران 1346ش[؛Edouard Chavannes, Documents sur les Tou-Kiue (Turc) occidentaux, St. Petersbourg 1903; Gabriel Ferrand, Relaltions de voyages et textes geographiques arabes, persants et turks, relatifs a l'Extreme-Orient du Vllle au XVIIIe siecles, Paris 1913-1914, repr. Frankfurt am Main 1986; Ivar Hallberg, l'Extreme orient dans la litterature et la cartographie de l'Occident des XIIIe, XIVe et XVe Siecles, Goteborg 1906; Hudud al-alam=the regions of the world, translated and explained by V. Minorsky, ed. C. E. Bosworth, Cambridg 1982; M. Klaproth, "Renseignemenssur les ports de Gampou et Zaithoum, decrits par Marco Polo", JA, v (July 1824); T. Lewicki, "Les premiers commercants arabes en Chine", RO (1935); Xiu Ouyang and Qi Song, Biography of Huang Ch'ao, [ed. Howard S. Levy], Berkeley 1955; Paul Pelliot, Notes on Marco Polo vol.1, Paris 1959.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

ل. هامبیس، تلخیص از د. اسلام

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 14
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده