خان زاده بیگم
معرف
همسر جهانگیر و میرانشاه، شاهزادگان تیمورى (گورکانى)
متن
خان‌زاده بیگم، همسر جهانگیر و میرانشاه، شاهزادگان تیمورى (گورکانى). سوین‌بیگ مشهور به خان‌زاده بیگم دختر حسین‌صوفى، شاه خوارزم، بود (شرف‌الدین على یزدى، ج 1، ص180). تیمور گورکان* (متوفى 807) در سومین لشکرکشى به جانب خوارزم در 773، خان‌زاده را براى جهانگیر*، پسر ارشدش، خواستگارى کرد (ابن‌عربشاه، ص 26ـ27). پس از درگذشت حسین صوفى، برادرش یوسف صوفى جانشین وى شده بود. او با تیمور مصالحه کرد و خان‌زاده بیگم را به عقد جهانگیر درآورد (شرف‌الدین على‌یزدى، همانجا؛ قس ابن‌عربشاه، همانجا).در شوال 775، تیمور امیرانى را براى آوردن خان‌زاده بیگم به خوارزم فرستاد و یوسف صوفى براى آنان هدایایى فرستاد و جشنى شاهانه ترتیب داد (شرف‌الدین على یزدى، ج 1، ص 182ـ183). تیمور نیز براى استقبال از خان‌زاده سمرقند را آذین بست (همان، ج 1، ص 184ـ185). در اواخر 775، جشن عروسى برگزار شد (همان، ج 1، ص 188). خان‌زاده پسرى به دنیا آورد به نام محمدسلطان که بسیار موردتوجه تیمور بود و حتى با وجود فرزندان دیگر، او محمدسلطان را به ولیعهدى خود برگزید. محمدسلطان پیش از تیمور درگذشت (ابن‌عربشاه، ص 27). جهانگیر دو سال پس از ازدواج در 777 فوت کرد (شرف‌الدین على یزدى، ج 1، ص 201).از وقایع پس از مرگ جهانگیر تا ازدواج خان‌زاده بیگم با میرانشاه* (متوفى 810) و زمان دقیق این ازدواج اطلاعى در دست نیست. پس از آنکه در 795 میرانشاه براثر افتادن از اسب آسیب دید و دیوانه شد، به اذیت و آزار امرا و بى‌حرمتى به بزرگان پرداخت و حتى قصد مجازات خان‌زاده را نیز داشت. ولى خان‌زاده گریخت و به سمرقند نزد تیمور رفت و پیراهن خون‌آلوده خود را به تیمور نشان داد و نیز گفت که میرانشاه درصدد شورش است (دولتشاه سمرقندى، ص330؛ کلاویخو، ص 172). خان‌زاده بیگم، خود وساطت کرد تا تیمور میرانشاه را ببخشد، ولى هرگز نزد او برنگشت و در سمرقند ماند (کلاویخو، ص 172، 248). خان‌زاده از میرانشاه فرزندى به نام خلیل‌سلطان داشت که نایب‌السلطنه تیمور بود (همان، ص 172ـ173). کلاویخو، سفیر اسپانیایى که خان‌زاده بیگم را از نزدیک دیده و در مجلس مهمانى او شرکت کرده بود، وصف آن مهمانى را در سفرنامه‌اش ذکر نموده و خان‌زاده بیگم را زنى چهل‌ساله، خوش‌سیما و فربه توصیف کرده است (رجوع کنید به ص 245).پس از فوت تیمور در 807، خلیل سلطان پدرش را براى جانشینى تیمور به سمرقند دعوت کرد، اما میرانشاه از بیم حمله خان‌زاده از رفتن سر باز زد. به ویژه آنکه از تنفر خان‌زاده از خود آگاه بود و مى‌دانست که خان‌زاده خواهان سلطنت خلیل سلطان است و پیوسته او را به این کار ترغیب مى‌کند. به این ترتیب، برخى از امرا خلیل سلطان را به پادشاهى رساندند، اما به زودى کشمکشها و درگیریها میان مدعیان حکومت آغاز شد و سرانجام شاهرخ تیمورى به حکومت رسید (روملو، ج 11، ص 61؛ کلاویخو، ص310ـ311؛ براى وقایع پس از مرگ تیمور رجوع کنید به تیموریان*). خان‌زاده در 814 چند روز پس از فوت خلیل‌سلطان، در مشهد درگذشت (حافظ‌ابرو، ج 3، ص 436، 439؛ نیز رجوع کنید به روملو، ج 11، حواشى و تعلیقات نوائى، ص 654).منابع: ابن‌عربشاه، کتاب عجائب المقدور فى اخبار تیمور، قاهره 1285؛ عبداللّه‌بن لطف‌اللّه حافظ‌ابرو، زبدة‌التواریخ، چاپ کمال حاج سیدجوادى، تهران 1372ش؛ دولتشاه سمرقندى، کتاب تذکرة‌الشعراء، چاپ ادوارد براون، لیدن 1319/1901، حسن روملو، احسن‌التواریخ، چاپ عبدالحسین نوائى، ج 11، تهران 1349ش؛ شرف‌الدین على‌یزدى، ظفرنامه : تاریخ عمومى مفصل ایران در دوره تیموریان، چاپ محمد عباسى، تهران 1336ش؛ روى گونثالث د کلاویخو، سفرنامه کلاویخو، ترجمه مسعود رجب‌نیا، تهران 1344ش.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

فهیمه علی بیگی/

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 14
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده