خالد بن ماد قلانسی
معرف
راوى و محدّث امامى
متن
خالد بن مادّ قَلانِسى، راوى و محدّث امامى. اگرچه در سلسله سند غالب روایات نام پدر وى ماد ذکر شده است (براى نمونه رجوع کنید به صفّار قمى، ص 104، 160، 195، 309، 414، 436؛ کلینى، ج 1، ص 416، ج 2، ص 612)، اما در برخى کتابهاى رجالى، به زیاد (رجوع کنید به برقى، 1383ش، ص 31؛ طوسى، 1415، ص 201)، حماد (ابن‌داوود حلّى، ص 87)، باد (علامه حلّى، ص 137ـ138) و مازن (طوسى، 1415، ص 197) تغییر یافته است (براى تفصیل بحث رجوع کنید به تفرشى، ج 2، ص 182، 184، 188؛ محمدتقى مجلسى، ج 14، ص 361؛ بهبهانى، ص 163؛ موحدى ابطحى، ج 5، ص 368ـ369، 371؛ شوشترى، ج 4، ص 113ـ115، 137ـ138؛ نیز رجوع کنید به مدرسى طباطبائى، ج 1، ص 311، که این اختلافها را ناشى از تصحیف یا کوشش براى تصحیح دانسته است). در برخى کتابهاى رجالى، خالد به دلیل همین تعدد در نام پدرش (رجوع کنید به طوسى، 1415، ص 197، 201؛ ابن‌داوود حلّى، همانجا؛ مامقانى، ج 25، ص 105، 177ـ178)، چند فرد متفاوت محسوب شده است (نیز رجوع کنید به صدر، ج 3، ص 308، که چنین اشتباهى درباره خالد باعث ناتوانى‌اش در توثیق خالد شده است). لقب خالد علاوه بر قلانسى، به صورت بیّاع‌القلانس هم آمده است (رجوع کنید به ابن‌بابویه، 1404، ج 2، ص 363؛ اردبیلى، ج 1، ص 289) که از شغل وى، کلاه‌دوزى یا کلاه‌فروشى، حکایت دارد (قس موحدى ابطحى، ج 5، ص 367).خالد از موالى کوفه بود (برقى، 1383ش، همانجا؛ نجاشى، ص 149؛ طوسى، 1415، ص 197). نام وى در کتابهاى رجالى در شمار اصحاب امام صادق و امام کاظم علیهماالسلام یاد شده است (براى نمونه رجوع کنید به نجاشى، همانجا؛ طوسى، 1415، ص 201؛ قس طوسى، 1390، ج 3، ص 329، که روایتى از خالد به نقل از امام باقر علیه‌السلام آورده است). نجاشى (همانجا) او را ثقه دانسته است (نیز رجوع کنید به علامه حلّى، همانجا؛ محمدباقر مجلسى، ص 73).خالد از امام صادق علیه‌السلام (رجوع کنید به برقى، 1330ش، ج1، ص68، 70ـ71؛ کلینى، ج2، ص650، ج4، ص252؛ ابن‌قولویه، ص 73، 78؛ ابن‌بابویه، 1417، ص 91، 370؛ همو، 1404، ج 1، ص 228؛ طوسى، 1390، ج 5، ص 468، ج 6، ص 31، 33، ج 7، ص 58)، و نیز راویانى چون ابوحمزه ثمالى (رجوع کنید به صفّار قمى، ص 104، 160؛ کلینى، ج 2، ص 612)، جابر جعفى (صفّار قمى، ص 309؛ ابن‌بابویه، 1362ش، ج 2، ص650)، محمدبن فضل (کلینى، ج 1، ص 416ـ417) و محمدبن خالد طیالسى (الاختصاص، ص 274) روایت کرده است. على‌بن حَکَم، على‌بن عبداللّه بجلى، على‌بن معمر، ظریف‌بن ناصح و محمدبن سنان (رجوع کنید به برقى، 1330ش؛ کلینى؛ ابن‌بابویه، 1417؛ همو، 1404؛ طوسى، 1390؛ الاختصاص، همانجاها؛ خویى، ج 7، ص 44) نیز از او روایت کرده‌اند، اما راوى اصلى وى نضربن شعیب است که بیشتر احادیث منقول از خالد را روایت کرده است (براى نمونه رجوع کنید به صفّار قمى، ص 104، 160، 195، 309؛ ابن‌بابویه، 1417، ص 341، 370؛ قس طوسى، 1390، ج 3، ص :329 نضربن سوید). ابن‌بابویه نیز در مشیخه کتاب مَن لا یَحضُرُه الفقیه (ج 4، ص 444) یادآور شده که هر روایتى که از خالد نقل کرده از طریق نضربن شعیب بوده است.خالد کتابى هم داشته است که نضربن شعیب و ابوهریره عبداللّه‌بن سلام آن را روایت کرده‌اند (نجاشى، همانجا؛ طوسى، 1417، ص 122). هرچند نجاشى (همانجا) در ارزیابى این کتاب عبارتى به کار برده که از تردید در برخى مطالب این کتاب حکایت دارد. با توجه به اینکه یکى از راویان کتاب او نضربن شعیب بوده، احتمالا بتوان از طریق بررسى اسناد احادیث، محتواى این کتاب را بازیابى کرد (براى نمونه‌اى از این مطالب رجوع کنید به صفّار قمى، ص 104، 436).روایات منقول از خالدبن ماد در برخى از موضوعات فقهى نظیر حج (رجوع کنید به کلینى، ج 2، ص 612؛ ابن‌بابویه، 1404، ج 1، ص228، ج2، ص363؛ طوسى، 1390، ج5، ص468)، وصیت و میراث (ابن‌بابویه، 1404، ج 4، ص 213)، جنائز (طوسى، 1390، ج 3، ص200، 329) و مطالبى در باب فضائل اهل بیت علیهم‌السلام (رجوع کنید به صفّار قمى، ص 104، 160، 195، 309؛ کلینى، ج 1، ص 416ـ417؛ ابن‌بابویه، 1417، ص370؛ همو، 1362ش، همانجا) است (براى فهرستى از روایاتى که وى نقل کرده است رجوع کنید به خویى، ج 7، ص 22، 44؛ مدرسى طباطبائى، ج 1، ص 311ـ312).منابع: ابن‌بابویه، الامالى، قم 1417؛ همو، کتاب الخصال، چاپ على‌اکبر غفارى، قم 1362ش؛ همو، کتاب مَن لایـَحضرُه الفقیه، چاپ على‌اکبر غفارى، قم 1404؛ ابن‌داوود حلّى، کتاب الرجال، چاپ محمدصادق آل‌بحر العلوم، نجف 1392/1972، چاپ افست قم ]بى‌تا.[؛ ابن‌قولویه، کامل الزیارات، چاپ جواد قیومى اصفهانى، قم 1417؛ الاختصاص، ]منسوب به[ محمدبن محمد مفید، چاپ على‌اکبر غفارى، بیروت: مؤسسة‌الاعلمى للمطبوعات، 1402/1982؛ محمدبن على اردبیلى، جامع الرواة و ازاحة الاشتباهات عن الطرق و الاسناد، قم: مکتبة المحمدى، ]بى‌تا.[؛ احمدبن محمد برقى، کتاب الرجال، در ابن‌داوود حلّى، کتاب الرجال، تهران 1383ش؛ همو، کتاب المحاسن، چاپ جلال‌الدین محدث ارموى، تهران 1330ش؛ محمدباقربن محمداکمل بهبهانى، تعلیقة وحیدالبهبهانى على منهج‌المقال، ]بى‌جا: بى‌نا، بى‌تا.[؛ مصطفى‌بن حسین تفرشى، نقدالرجال، قم 1418؛ خویى؛ شوشترى؛ محمدباقر صدر، بحوث فى شرح العروة‌الوثقى، نجف 1391/1971؛ محمدبن حسن صفّارقمى، بصائرالدرجات فى فضائل آل‌محمد «ص»، چاپ محسن کوچه‌باغى تبریزى، قم 1404؛ محمدبن حسن طوسى، تهذیب‌الاحکام، چاپ حسن موسوى خرسان، تهران 1390؛ همو، رجال الطوسى، چاپ جواد قیومى اصفهانى، قم 1415؛ همو، الفهرست، چاپ جواد قیومى اصفهانى، قم 1417؛ حسن‌بن یوسف علامه حلّى، خلاصة‌الاقوال فى معرفة الرجال، چاپ جواد قیومى اصفهانى، ]قم[ 1417؛ کلینى؛ عبداللّه مامقانى، تنقیح المقال فى علم الرجال، چاپ محیى‌الدین مامقانى، قم 1423ـ ؛ محمدباقربن محمدتقى مجلسى، الوجیزة فى الرجال، چاپ محمدکاظم رحمان ستایش، تهران 1378ش؛ محمدتقى‌بن مقصودعلى مجلسى، روضة المتقین فى شرح مَن لایَحضُرُه الفقیه، چاپ حسین موسوى کرمانى و على‌پناه اشتهاردى، قم 1406ـ1413؛ محمدعلى موحدى ابطحى، تهذیب المقال فى تنقیح کتاب الرجال للشیخ الجلیل ابى‌العباس احمدبن على النجاشى، ج 5، قم 1417؛ احمدبن على نجاشى، فهرست اسماء مصنّفى الشیعة المشتهر ب رجال النجاشى، چاپ موسى شبیرى زنجانى، قم 1407؛Hossein Modarressi Tabataba'i, Tradition and survival: a bibliographical survey of early Shi`ite literature, vol.1, Oxford 2003.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

اده/ / سعید زعفران

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 14
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده