خالد بن جریر بجلی
معرف
راوى و محدّث شیعى در قرن دوّم و از اصحاب امام صادق علیه‌السلام
متن
خالد بن جَریر بَجَلى، راوى و محدّث شیعى در قرن دوّم و از اصحاب امام صادق علیه‌السلام. نام کامل وى، خالدبْن جَریربْن یَزیدبْن جَریربْن عَبْداللّه بَجَلى است (رجوع کنید به نجاشى، ص 71، 149ـ150؛ شوشترى، ج 4، ص 107). محمدبن عمر کشى یک بار نام وى را خالدبن جَریر بَجلى (ص 346) و بار دیگر بدون ذکر نام پدرش، خالد بَجَلى (ص 422) آورده که سبب این گمان شده که وى دو تن را معرفى کرده است، اما به نوشته شوشترى (ج 4، ص 106) هر دو عنوان بر یک تن دلالت دارد و این‌گونه ذکر عنوان، روش معمول کشى است.شیخ‌طوسى (ص 201) با تصریح بر این مطلب که خالدبن جریر، برادر اسحاق‌بن جریربن یزیدبن جریربن عبداللّه بجلى است (درباره او رجوع کنید به نجاشى، ص 71)، رجال‌شناسان را در فهم صحیح نسب وى یارى داده است (رجوع کنید به مقامانى، ج 25، ص 66؛ شوشترى، ج 4، ص 107). او همچنین از شخصى با عنوان خالدبن یزیدبن جریر بَجَلى کوفى نیز در میان اصحاب امام صادق علیه‌السلام یاد کرده است (ص 197)، که برخى از رجال‌شناسان، وى را همان خالدبن جریر دانسته‌اند و یادآور شده‌اند که در سلسله نسب، نام پدرش افتاده است (رجوع کنید به مامقانى، ج 25، ص 213؛ شوشترى، ج 4، ص 108). البته خویى (ج 8، ص 41) به دلیل این‌که مقتضاى تعدد عنوان، تعدد شخص مى‌باشد، وى را غیراز این خالدبن جریر و احتمالا عموى وى معرفى کرده است (درباره خاندان وى رجوع کنید به بَجَلى*، خاندان).درباره تاریخ دقیق ولادت و وفات وى اطلاع چندانى در دست نیست، ولى مسلم است که در قرن دوم مى‌زیسته است. پدر وى، جریر، کسى بود که ابومسلم خراسانى را با نیرنگ و فریب از بازگشت به وطنش منصرف ساخت و به سوى منصور خلیفه عباسى (حک: 136ـ158) فرستاد، زیرا منصور آهنگ قتل او کرده بود (طبرى، ج 7، ص 483).خالدبن جریر از امام صادق علیه‌السلام، برادرش اسحاق‌بن جریر و ابوالربیع شامى روایت کرده است (نجاشى، ص 149ـ150، 455). حسن‌بن محبوب* از اصحاب اجماع (رجوع کنید به کشى، ص 556)، مهم‌ترین راوى اوست و علاوه بر آنکه کتاب بجلى به روایت وى در میان امامیه باقى مانده، کتاب ابوالربیع شامى نیز که بجلى راوى آن است، از طریق حسن‌بن محبوب روایت شده است (رجوع کنید به نجاشى، ص150، 455؛ مدرسى طباطبائى، ج 1، ص 311).على‌بن حسن‌بن فضّال از وى با صفت صالح یاد کرده است (رجوع کنید به کشى، ص 346؛ نیز رجوع کنید به مامقانى، ج 25، ص 66). نظر به اعتبار قول وى در توثیق اشخاص، خالدبن جریر را در شمار راویان قابل اعتماد قرار داده‌اند (مامقانى، ج 25، ص 68ـ69؛ خویى، ج 7، ص 16). از دیگر مواردى که رجال‌شناسان وثاقت خالدبن جریر را از آن دریافت کرده‌اند، روایت حسن‌بن محبوب از وى است، با این فرض که اصحاب اجماع (از جمله حسن‌بن محبوب) از افراد ثقه روایت مى‌کرده‌اند (رجوع کنید به مامقانى، ج 25، ص 69؛ خویى، ج 7، ص 17). برخى از رجال‌شناسان روایت کردن جعفربن بشیر از وى را دلیل بر وثاقت او دانسته‌اند؛ چرا که جعفر فقط از ثقات نقل مى‌کند (رجوع کنید به خویى، ج 7، ص 16؛ موحدى ابطحى، ج 5، ص 375) ولى خویى (ج 7، ص 17) بر این امر اشکال وارد کرده و مراد از آنچه را که درباره جعفربن بشیر گفته‌اند، توضیح داده‌است (رجوع کنید به همان، ج 1، ص 71ـ72).براساس گزارشى که در عمده کتابهاى رجالى ذکر شده، خالدبن جریر بَجَلى دین و اعتقادات و امامان خود را بر امام صادق علیه‌السلام عرضه کرد و ایشان آن را تصدیق فرمودند (رجوع کنید به کشى، ص 422ـ423؛ خویى، ج 7، ص 15ـ16). مامقانى (همانجا) و مازندرانى حائرى (ج 3، ص 158) مُفاد این روایت را دلیلى بر ممدوح بودن وى دانسته‌اند. شهید ثانى (ج 2، ص 965)، این روایت را از حیث سند مجهول و مضطرب معرفى کرده، ولى شوشترى (ج 4، ص 107ـ108) به این اشکال که ناشى از خطاى احتمالى علامه حلّى در موقع یادداشت‌بردارى از کتاب اختیار معرفة‌الرجال بوده، پاسخ داده است. با همه‌اینها، خویى (ج 7، ص 16) از این روایت، فقط مؤمن بودن خالد را نتیجه گرفته است.منابع: خویى؛ شوشترى؛ زین‌الدین‌بن على شهیدثانى، رسائل الشهید الثانى، قم 1379ـ1380ش؛ طبرى، تاریخ (بیروت)؛ محمدبن حسن طوسى، رجال‌الطوسى، چاپ جواد قیومى اصفهانى، قم 1420؛ محمدبن عمر کشى، اختیار معرفة‌الرجال، ]تلخیص[ محمدبن حسن طوسى، چاپ حسن مصطفوى، مشهد 1348ش؛ محمدبن اسماعیل مازندرانى حائرى، منتهى‌المقال فى احوال الرجال، قم 1416؛ عبداللّه مامقانى، تنقیح‌المقال فى علم الرجال، چاپ محیى‌الدین مامقانى، قم 1423ـ؛ محمدعلى موحدى ابطحى، تهذیب‌المقال فى تنقیح کتاب الرجال للشیخ الجلیل ابى‌العباس احمدبن على النجاشى، ج 5، قم 1417؛ احمدبن على نجاشى، فهرست اسماء مصنّفى الشیعة المشتهر ب رجال النجاشى، چاپ موسى شبیرى زنجانى، قم 1407؛Hossein Modarressi Tabataba'i, Tradition and survival: a bibliographical survey of early Shi`ite literature, vol.1, Oxford 2003.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

مقداد ابراهیمی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 14
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده