خالدبن ابی اسماعیل کوفی
معرف
راوى امامى قرن سوم
متن
خالدبن ابى‌اسماعیل کوفى، راوى امامى قرن سوم. نجاشى (ص 150) او را ثقه دانسته است و متأخران نیز به تبع نجاشى او را توثیق کرده‌اند (براى نمونه رجوع کنید به ابن‌داوود حلّى، ص 86؛ اردبیلى، ج 1، ص 289؛ مامقانى، ج 25، ص 35؛ قس سبزوارى، ص 215). علامه حلّى (ص 138) خالدبن اسماعیل کوفى را ثقه دانسته که احتمالا لفظ «ابى» از آن ساقط شده است (براى تفصیل بیشتر در این‌باره و احتمال اتحاد این دو رجوع کنید به نورى، ج 4، ص 378ـ379). البته طوسى در رجال (ص 197) فردى به نام خالدبن اسماعیل‌بن ایوب مخزومى را در شمار اصحاب امام صادق علیه‌السلام برشمرده که مجهول است (رجوع کنید به مامقانى، ج 25، ص 48). برخى احتمال داده‌اند که نام پدر خالد، بکربن اشعث باشد (تفرشى، ج 2، ص 180، پانویس 3؛ جاپلقى بروجردى، ج 1، ص 450؛ مامقانى، ج 25، ص 35، 63، 143ـ144)، زیرا نجاشى (ص 109) کنیه بکر را ابواسماعیل یاد کرده است. بنابراین، احتمالا خالدبن ابى‌اسماعیل همان خالدبن بکر ملقب به طویل است که در سند روایتى در باب وصیت نیز آمده است (رجوع کنید به کلینى، ج 7، ص 61ـ62؛ ابن‌بابویه، ج 4، ص 169؛ طوسى، 1390، ج 9، ص 236). با وجود این چون بکر پدر خالد طویل در زمان امام صادق علیه‌السلام درگذشته (رجوع کنید به کلینى، همانجا)، و به تصریح نجاشى (همانجا) بکربن اشعث از امام کاظم علیه‌السلام روایت کرده، اتحاد این دو منتفى است. در ضمن یکى بودن کنیه بکربن اشعث و پدر خالد احتمالى بیش نیست (شوشترى، ج 4، ص 97؛ خویى، ج 7، ص 14).ابن‌بابویه به واسطه خالد از عبدالاعلى مولى آل‌سام، از اصحاب امام صادق علیه‌السلام، روایت کرده است (رجوع کنید به ج 4، ص 444). صفوان‌بن یحیى، عبداللّه‌بن مسکان و جعفربن بشیر نیز از وى حدیث نقل کرده‌اند (اردبیلى، همانجا؛ خویى، ج 7، ص 10). طُرَیحى (ص 65) و کاظمى (ص 55) معیار تمایز وى از راویان مشترک با وى را روایت صفوان از او دانسته‌اند. بنابراین ظاهراً لفظ ابى از سند روایت مذکور در کافى نیز افتاده است (رجوع کنید به کلینى، ج 5، ص 569). خالد، هم بى‌واسطه (رجوع کنید به طوسى، 1390، ج 2، ص 376) و هم با واسطه از امام صادق علیه‌السلام روایت کرده، لذا احتمالا از اصحاب آن حضرت بوده است. همچنین خالد صاحبِ یکى از اصول شیعه است که صفوان‌بن یحیى آن را روایت کرده است (نجاشى، ص 150؛ طوسى، 1420، ص 174؛ قس ابن‌شهرآشوب، ص 46؛ نیز رجوع کنید به آقابزرگ طهرانى، ج 2، ص 148). طریق شیخ طوسى به این کتاب ضعیف دانسته شده است (رجوع کنید به نورى، ج 6، ص 130؛ خویى، همانجا).منابع: آقابزرگ طهرانى؛ ابن‌بابویه، کتاب مَن لایـَحضُرُه‌الفقیه، چاپ على‌اکبر غفارى، قم 1404؛ ابن‌داوود حلّى، کتاب‌الرجال، چاپ محمدصادق آل‌بحرالعلوم، نجف 1392/1972، چاپ افست قم ]بى‌تا.[؛ ابن‌شهرآشوب، معالم‌العلماء، نجف 1380/1961؛ محمدبن على اردبیلى، جامع‌الرواة و ازاحة الاشتباهات عن‌الطرق و الاسناد، قم: مکتبة‌المحمدى، ]بى‌تا.[؛ مصطفى‌بن حسین تفرشى، نقدالرجال، قم 1418؛ على‌اصغربن محمدشفیع جاپلقى بروجردى، طرائف المقال فى معرفة طبقات‌الرجال، چاپ مهدى رجایى، قم 1410؛ خویى؛ محمدباقربن محمدمؤمن سبزوارى، ذخیرة‌المعاد فى شرح‌الارشاد، چاپ سنگى تهران 1273ـ1274، چاپ افست قم ]بى‌تا.[؛ شوشترى؛ فخرالدین‌بن محمد طریحى، جامع‌المقال فیما یتعلق باحوال الحدیث و الرجال، چاپ محمدکاظم طریحى، تهران ?] 1374[؛ محمدبن حسن طوسى، تهذیب‌الاحکام، چاپ حسن موسوى خرسان، تهران 1390؛ همو، رجال‌الطوسى، چاپ جواد قیومى اصفهانى، قم 1415؛ همو، فهرست کتب‌الشیعة و اصولهم و اسماء المصنفین و اصحاب الاصول، چاپ عبدالعزیز طباطبائى، قم 1420؛ حسن‌بن یوسف علامه حلّى، خلاصة الاقوال فى معرفة الرجال، چاپ جواد قیومى اصفهانى، ]قم[ 1417؛ محمدامین‌بن محمدعلى کاظمى، هدایة‌المحدثین الى طریقة المحمدین، چاپ مهدى رجایى، قم 1405؛ کلینى؛ عبداللّه مامقانى، تنقیح المقال فى علم‌الرجال، چاپ محیى‌الدین مامقانى، قم 1423ـ؛ احمدبن على نجاشى، فهرست اسماء مصنّفى الشیعة‌المشتهر ب رجال النجاشى، چاپ موسى شبیرى زنجانى، قم 1407؛ حسین‌بن محمدتقى نورى، خاتمة مستدرک الوسائل، قم 1415ـ1420.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

زهرا لطفی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 14
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده