خاتون آبادی میرمحمدحسین
معرف
فقیه و مؤلف مشهور امامى قرن دوازدهم
متن
خاتون‌آبادى، میرمحمدحسین، فقیه و مؤلف مشهور امامى قرن دوازدهم. زمان و محل تولد او معلوم نیست. پدرش میرمحمدصالح خاتون‌آبادى* از عالمان مشهور اصفهان بود. محمدحسین علوم گوناگون اسلامى را نزد جدّ مادریش محمدباقر مجلسى (متوفى 1110)، جد پدریش عبدالواسع (متوفى اواخر قرن یازدهم)، پدرش محمدصالح (متوفى 1126)، آقاجمال‌الدین خوانسارى* (متوفى 1122)، محمدبن عبدالفتاح سراب تنکابنى* (متوفى 1124)، سلیمان‌بن عبداللّه ماحوزى (متوفى 1121)، سیدعلى‌خان‌بن احمد دشتکى مدنى (متوفى 1120)، شاه‌محمدبن محمد دارابى شیرازى (متوفى 1130) و ابوالحسن شریف‌بن محمدطاهر فتونى* (متوفى 1138 یا 1139) آموخت یا از آنان حدیث شنید و اجازه روایت گرفت. کسانى چون فرزندش میرعبدالباقى (متوفى 1207؛ درباره او رجوع کنید به خاتون‌آبادى*، خاندان)، زین‌الدین على خوانسارى (متوفى 1167)، محمدبن محمدزمان کاشانى (متوفى بعد از 1172)، سیدعبداللّه‌بن نورالدین جزایرى* (متوفى 1173)، سیدصدرالدین محمدبن محمدباقر رضوى قمى، احمدبن محمدمهدى‌بن محمدمؤمن خاتون‌آبادى و محمدمهدى‌بن رضى‌الدین هرندى (متوفى 1180) نیز نزد او درس خواندند یا از وى حدیث شنیدند و اجازه روایت گرفتند (رجوع کنید به خاتون‌آبادى، مناقب‌الفضلاء؛ همو، احوال‌العلماء، گ ]288ـ 290[؛ آقابزرگ طهرانى، 1403، ج 1، ص 185؛ موسوعة طبقات‌الفقهاء، ج 12، ص 364ـ365؛ حسینى‌اشکورى، ص 93).خاتون‌آبادى پس از پدرش، امام جمعه اصفهان شد (حبیب آبادى، ج 2، ص 318ـ319؛ قس خوانسارى، ج 2، ص 361 که وى را امام جمعه اصفهان پس از محمدتقى الماسى دانسته است) و در اواخر عمر، منصب شیخ‌الاسلامى اصفهان را برعهده گرفت. پس از هجوم محمود افغان به اصفهان در زمان شاه‌سلطان‌حسین (حک : 1105ـ1135) و سقوط سلسله صفویان، افغانها خاتون‌آبادى را که وزیر مریم‌بیگم (عمه شاه) بود، بسیار شکنجه کردند تا اموالش را بگیرند. این حادثه در روحیه او تأثیر بسیار گذاشت و به گفته خود او، سبب توجه بیشتر وى به مسائل اخروى شد. او سپس به خاتون‌آباد (در اطراف اصفهان) رفت و به عبادت مشغول شد، ولى همچنان مرجع دینى مردم بود (رجوع کنید به خاتون‌آبادى، مناقب‌الفضلاء، ص 465ـ467؛ قزوینى، ص 126؛ آقابزرگ طهرانى، 1372ش، ص 198). خاتون‌آبادى خواسته نادرشاه افشار (حک : 1148ـ1160) را مبنى بر فتوادادن به کفر عثمانیها که خواسته بودند، ایران به حوزه خلافت آنها ملحق شود، نپذیرفت (نورى، ص 149). میرمحمدحسین در 1151 درگذشت و در مشهد به خاک سپرده شد (آقابزرگ طهرانى، 1337ش، ص 154؛ کشمیرى، ص 211).خاتون‌آبادى در علوم عقلى، حکمت، ادبیات و فقه و حدیث تبحر بسیار داشت (آقااحمد کرمانشاهى، ج 1، ص 96؛ خوانسارى، ج 2، ص360). قزوینى (ص 125ـ126) وى را با تعابیرى چون رئیس شیعه و عالم بى‌نظیر یاد کرده و زهد و قوّت نفس او را ستوده است.آثار خاتون‌آبادى بسیار متنوع است. در فقه و اصول آثارى چون: مُنیة‌المُرید، شرح الرَوْضَة‌البَهِیَّة اثر فقهى شهیدثانى و حاشیه‌اى بر آن، حاشیه بر مَعالِم‌الاصول اثر حسن‌بن زین‌الدین در اصول فقه و رساله‌هاى گوناگون دارد و در کلام، النَّجْم الثاقِب فى اثبات الواجب، رسالة‌البِداء و حاشیه بر شرح تجریدالاعتقاد قوشچى را نوشته است. مناقب‌الفُضلاء فى ریاض العلماء یا رجالِ میرمحمدحسین که اجازه مبسوط او به زین‌الدین على خوانسارى است و مقالة فى اسماء مَن اِستبصر مِنْ علماء العامة از دیگر تألیفات اوست. در این اثر، تشیع عبدالرحمان جامى مطرح شده است (رجوع کنید به خاتون‌آبادى، مناقب‌الفضلاء، ص 507ـ 508؛ آقابزرگ طهرانى، 1403، ج 6، ص 94، 114، 206، ج10، ص112، ج12، ص45، ج13، ص 293، ج 21، ص 396، ج22، ص 333، ج 23، ص 209). دیگر آثار مهم او که حوزه‌هایى چون اخلاق، ادعیه و زیارات را دربرمى‌گیرد، عبارت‌اند از: کلمة‌التقوى یا لباس التقوى درباره غیبت، الالواح السماویة فى اختیارات ایام الاسبوع و السِنة، خزائن الجواهر، سَبع المَثانى، وسیلة‌النجاح، مفتاح‌الفرج، نوروزیه و مجموعه الرسائل الکثیرة (رجوع کنید به خاتون‌آبادى، همانجا؛ آقابزرگ طهرانى، 1403، ج 2، ص 301، ج 7، ص 154، ج10، ص 254، ج 12، ص 129ـ 130، ج 21، ص 338، ج 24، ص 383، ج 25، ص 85). وى رساله‌اى با عنوان احوال العلماء من اقارب المؤلف نیز نگاشته است.منابع: آقا احمد کرمانشاهى، مرآت‌الاحوال جهان‌نما: سفرنامه، قم 1373ش؛ محمدمحسن آقابزرگ طهرانى، الذریعة الى تصانیف الشیعة، چاپ على‌نقى منزوى و احمد منزوى، بیروت 1403/1983؛ همو، طبقات اعلام‌الشیعة: الکواکب المنتشرة فى‌القرن الثانى بعد العشرة، چاپ على‌نقى منزوى، تهران 1372ش؛ همو، مُصَفَّى المَقال فى مُصَنِّفى علم‌الرجال، چاپ احمد منزوى، تهران 1337ش؛ محمدعلى حبیب‌آبادى، مکارم الآثار، ج 2، اصفهان 1342ش؛ احمد حسینى‌اشکورى، تلامذة‌العلامة المجلسى و المجازون‌منه، چاپ محمود مرعشى، قم 1410؛ محمدحسین‌بن محمدصالح خاتون‌آبادى، احوال العلماء من‌اقارب المؤلف، نسخه خطى کتابخانه (ش 1) مجلس شوراى اسلامى، ش 7/5501؛ همو، مناقب الفضلاء، چاپ جویا جهانبخش، در میراث حدیث شیعه، دفتر 4، چاپ مهدى مهریزى و على صدرایى خویى، قم: مرکز تحقیقات دارالحدیث، 1378ش؛ خوانسارى؛ عبدالنبى‌بن محمدتقى قزوینى، تتمیم امل‌الآمل، چاپ احمد حسینى، قم 1407؛ محمدعلى‌بن صادقعلى کشمیرى، کتاب نجوم‌السماء فى تراجم‌العلماء، قم ?] 1394[؛ موسوعة طبقات الفقهاء، اشراف جعفر سبحانى، قم: مؤسسة الامام‌الصادق، 1418ـ1424؛ حسین‌بن محمدتقى نورى، فیض قدسى: زندگینامه علامه محمدباقر مجلسى (1037ـ1110ه .ق)، ترجمه جعفر نبوى، تهران 1374ش.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

علیرضا سعید

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 14
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده