حیدره علی بن سلیمان تمیمی
معرف
ادیب، شاعر، نحوى و فقیه یمنى در قرن ششم
متن
حَیدَره، على‌بن سلیمان تمیمى، ادیب، شاعر، نحوى و فقیه یمنى در قرن ششم. کنیه‌اش ابوالحسن و لقبش حیدره بود (یاقوت حموى، 1400، ج 13، ص 243)، اما صفدى (ج 21، ص 146) وى را، احتمالا به‌سبب اشتباه نسخه‌نویسان، ملقب به حِیدَة دانسته است. شاید وى به قبیله یمنى حیدره در حضرموت* منتسب بوده که چنین لقبى یافته است (رجوع کنید به بتنونى، ص 61). وى را با القابى چون شیخ امام، عالم صَدر (پیشوا) و علامه ستوده‌اند (رجوع کنید به حیدره، ج 1، مقدمه هادى عطیه مطر، ص 14). علاوه بر این، به دلیل محل زندگى‌اش، بَکیل (سرزمین قبیله بزرگ بَکیل در بخشِ ذِمارِ* یمن)، به بَکیلى نیز مشهور شد (یاقوت حموى، 1965، ذیل «بکیل»؛ همو، 1400، ج 13، ص 244). از سال ولادتش اطلاعى در دست نیست و در منابع از استادان او سخنى به میان نیامده است. تنها خود وى (ج1، ص160) از یکى از استادانش با نام ابوالسعودبن فتح نام‌برده و او را ادیبِ الادباء نامیده است. حیدره شاگردان بسیارى داشته که از میان آنان فقط به ابوالحسن على‌بن یحیى فُضَیلى اشاره شده است (رجوع کنید به همان، ج 1، ص 159ـ160، 175، پانویس 50). حیدره در 599 درگذشت (یاقوت حموى، 1400، همانجا).او فقیه، نحوى، ادیب و سرآمد بزرگان یمن بود (همان، ج 13، ص 243؛ حیدره، ج 1، همان مقدمه، ص 14). اشعار باقى‌مانده از او (رجوع کنید به یاقوت حموى، 1400، ج 13، ص 245؛ صفدى، ج 21، ص 146ـ147) به تبحر او در سرودن شعر دلالت دارد.مهم‌ترین اثر ادبى حیدره کشف المشکل فى‌النحو است (رجوع کنید به حاجى‌خلیفه، ج 2، ستون 1495). با مطالعه این اثر مى‌توان دریافت که اعطاى چنان القابى به او اغراق نبوده است (رجوع کنید به حیدره، ج 1، همان مقدمه، ص 14ـ15). گروهى از ادبا و دوستداران ادبیات از وى درخواست کرده بودند که کتاب مرجعى براى رفع مشکلات ادبى تألیف کند (حیدره، ج 1، ص 160). این کتاب تواناییهاى نحوى و لغوى حیدره را به خوبى آشکار مى‌سازد. وى در این کتاب تمام موضوعات نحوى را به روش پرسش و پاسخ، در چهار بخش شامل 110 باب، توضیح داده است (همان، ج 1، مقدمه هادى عطیه مطر، ص 15، 136). حیدره حافظ قرآن بود و به همین دلیل، در این کتاب از آیات فراوانى بهره گرفته و حتى باب ویژه‌اى براى احکام قرائت قرار داده است. او به اشعار عرب نیز آگاهى بسیار داشته و حدود هشتصد بیت از 86 شاعر عرب را به مناسبت ذکر کرده است. علاوه بر این، بخش پایانى کتابش را به شعر و مطالب مرتبط با آن اختصاص داده است (همان مقدمه، ص 14ـ15، 22، 129، 140).حیدره کتاب المبانى و المعانى فى‌القرآن را در زمینه علم قرائت تألیف کرده که نسخه خطى آن موجود است (همان مقدمه، ص 15).منابع: محمد لبیب بتنونى، الرحلة الحجازیة، قاهره 1415/1995؛ حاجى‌خلیفه؛ على‌بن سلیمان حیدره، کشف‌المشکل فى‌النحو، چاپ هادى عطیه مطر، بغداد 1404/1984؛ صفدى؛ یاقوت‌حموى، کتاب معجم‌البلدان، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ 1866ـ1873، چاپ افست تهران 1965؛ همو، معجم الادبا، بیروت 1400/1980.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محمد مالکی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 14
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده