حیدر حسینی
معرف
حیدر حسینى،# نام دو تن از خوشنویسان ایرانى.
متن
حیدر حسینى، نام دو تن از خوشنویسان ایرانى.1) میر (سید) حیدر، ملقب به گُنده‌نویس، خوشنویس اواخر سده هفتم و اوایل قرن هشتم. به‌نوشته فضائلى (ص317) براساس تنها اثر موجودِ منسوب به وى (سطرهایى در نسخه دیوان‌الحادرةدرکتابخانه‌ایاصوفیه)،به‌رقم‌محمدبن حیدرالحسینى و به تاریخ 722، ظاهراً نام وى محمد و نام پدرش حیدر بوده است و چه‌بسا به مسامحه، وى به نام پدرش خوانده شده است. تاریخ ولادت وى مشخص نیست، اما چون از شاگردان یاقوت مستعصمى* (متوفى698) به‌شمارآمده (رجوع کنید به مصطفى‌عالى‌افندى، ص 43)، احتمالا در اواسط قرن هفتم به دنیا آمده است.میرحیدر را یکى از شش شاگرد برجسته یاقوت دانسته‌اند که به استادان ستّه معروف‌اند و گاه مُجاز بودند رقم یاقوت را در آثار خود به کار ببرند. در عین حال حیدر حسینى در خوشنویسى همپایه یاقوت دانسته شده است (رجوع کنید به حبیب اصفهانى، همانجا؛ ابن‌کربلائى، ج 1، ص 270؛ منشى قمى، ص21؛ سپهر، ص14) و چون خط جلى را بسیار زیبا مى‌نوشت، به او گنده (جلى) نویس لقب داده‌اند (رجوع کنید به حبیب اصفهانى، ص 68؛ فضائلى، همانجا). به گفته منشى‌قمى مؤلف گلستان هنر (ص 22)، وى مجذوب و اهل حال بود و همه کس را تعلیم نمى‌داد، اما هر که از وى تعلیم مى‌گرفت به مناصب و مراتب عالى دست مى‌یافت، که از آن جمله‌اند: خواجه تاج‌الدین* علیشاه گیلانى، وزیر سلطان‌محمد خدابنده؛ سلطان‌ابوسعید (حک : 717ـ 736)؛ و خواجه غیاث‌الدین محمدبن رشیدالدین* فضل‌اللّه، وزیر سلطان‌ابوسعید (نیز رجوع کنید به سپهر، ص 15؛ فضائلى، ص 318). معروف‌ترین شاگرد وى، عبداللّه صیرفى*، خطاط برجسته قرن هشتم، بود که در کتیبه‌نگارى تسلط بسیار داشت و شاگردانى چون خیرالدین مرعشى (خطاط بزرگ عثمانى، استاد حمداللّه آماسى*) را پرورانده بود (ابن‌کربلائى، ج 1، ص370؛ منشى‌قمى، ص 24؛ فضائلى، ص 321). از جمله معاصران میرحیدر، مبارکشاه زرین قلم* و شاگردش یحیى صوفى (از خطاطان برجسته قرن هشتم) بودند (ابن‌کربلائى، همانجا).از آثار میرحیدر، جز نسخه منسوب به وى که به قلم نسخ عالى نوشته شده، چیزى در دست نیست؛ اما پرورش شاگردانى چون عبداللّه صیرفى، که در نسخ و ثلث سرآمد روزگار خود بود، گویاى منزلت برجسته اوست. وفات میرحیدر 726 ذکر شده است (حبیب اصفهانى، همانجا). از محل دفن وى اطلاعى نیست.2) میرحیدر حسینى‌تبریزى، خوشنویس اواخر قرن نهم و اوایل قرن دهم. از تاریخ ولادتش اطلاعى در دست نیست.وى در بخارا مى‌زیست، اما اصالتاً اهل تبریز بود و از این‌رو به تبریزى مشهور است (مصطفى عالى‌افندى، ص 76؛ بیانى، ج 1ـ 2، ص 171).در خوشنویسى، میرحیدر را از جمله هفت تن شاگردان میرعلى هروى* (متوفى 951) محسوب کرده‌اند (رجوع کنید به مصطفى عالى‌افندى؛ بیانى، همانجاها)؛ با این‌حال بیانى (همانجا)، با استناد به نمونه خطى از وى که تاریخ 868 را نشان مى‌دهد، در صحت این اظهارنظر تردید کرده و نیز دوره حیات این دو خوشنویس را هم‌زمان ندانسته و بر آن است که میرحیدر یکى از زبردست‌ترین خطاطان قرن نهم بوده است.میرحیدر از جمله نستعلیق‌نویسان ممتاز عصر خود بود (مصطفى عالى‌افندى، ص 114؛ بیانى، همانجا). بیشتر آثار خوشنویسى او به قلمهاى نیم دو دانگ، دو دانگ، سه دانگ، چهار دانگ، کتابت خوش و خفى است. نمونه‌هایى از آثار او در کتابخانه‌هاى خزینه اوقاف و روان کوشکو شهر استانبول موجود است (بیانى، همانجا).از تاریخ وفات وى نیز اطلاعى نیست، اما براساس یکى از آثارش، تا روزگار پادشاهى شاه‌اسماعیل اول صفوى (حک: 996ـ 1038) در قید حیات بوده است (رجوع کنید به همانجا).منابع: ابن‌کربلائى، روضات الجنان و جنات الجنان، چاپ جعفر سلطان‌القرائى، تهران 1344ـ1349ش؛ مهدى بیانى، احوال و آثار خوش‌نویسان، تهران 1363ش؛ حبیب اصفهانى، تذکره خط و خطاطان، ترجمه رحیم چاوش‌اکبرى، تهران 1369ش؛ هدایت‌اللّه سپهر، تذکره خوشنویسان،] تهران: یساولى، بى‌تا.[؛ حبیب‌اللّه فضائلى، اطلس خط، اصفهان 1350ش؛ مصطفى عالى‌افندى، مناقب هنروران، ترجمه و تحشیه توفیق ه . سبحانى، تهران 1369ش؛ احمدبن حسین منشى‌قمى، گلستان هنر، چاپ احمد سهیلى خوانسارى، تهران 1366ش.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

سیدعلی اکبر خدایی/

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 14
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده