حیاتْ داوودی
معرف
خاندان یا طایفه‌اى از لرها که در ناحیه حیات داوودِ دشتستان استان بوشهر در جنوب ایران زندگى مى‌کنند
متن
حیاتْ داوودى، خاندان یا طایفه‌اى از لرها که در ناحیه حیات داوودِ دشتستان استان بوشهر در جنوب ایران زندگى مى‌کنند.زبان حیات داوودیها فارسى با گویش لرى است و مذهب آنها شیعه است (لاریمر، ج 8، ص 698؛ صفى‌نژاد، ص 77).حیات داوود ناحیه‌اى در حاشیه شمالى خلیج‌فارس است که از بندر دیلم تا بندر بوشهر و نوارى از اطراف آن مناطق را شامل مى‌شود (صفى‌نژاد، ص 63، پانویس 3). بنابراین، قلمرو حیات داوودى، واقع در دشتستان، کوچک‌ترین ناحیه لرنشین است و مرزهاى جنوبى آن به سواحل خلیج‌فارس منتهى مى‌شود (همان، ص 77). یکى از بنادر مهم این ناحیه بندر ریگ* است (سدیدالسلطنه، ص 499ـ500) که اعتمادالسلطنه (ج 1، ص 458، 469) قدمت آن را تا دوره اسکندر مقدونى دانسته است.حیات داوودى یکى از چهار گروه لر بزرگ به شمار آمده است و سه گروه دیگر، لرهاى بختیارى، لرهاى کهگیلویه و لرهاى ممسنى هستند (صفى‌نژاد، ص 77). ولى آنها اصل خود را از طایفه حیات غیبیهاى خرّم‌آباد و در نتیجه از لر کوچک مى‌دانند. شجره حیات غیبیهاى خرّم‌آبادِ لرستان به پیر شمس‌الدین‌بن على‌بن محمدبن احمد حیات‌الغیب مى‌رسد که از علماى قدیم لرستان بود و اینک مقبره‌اش در دهستان تَشْکَن شهرستان خرّم‌آباد است. در اوایل دوره صفوى، بخشى از طایفه حیات غیبى از طایفه خود جدا شدند و از دیار خود هجرت کردند و به دشت داوودى رفتند و با تصرف کل ناحیه، آن را بلوک حیات داوود نامیدند و خود را حیات داوودى خواندند (حمیدى، ص 53ـ54). مقدسى در نیمه دوم قرن چهارم (ص 453) از دشت داوودى در یک منزلى گناوه نام برده است.صفى‌نژاد (همانجا) حیات داوودیها را، ظاهراً به دلیل لر بودنشان، یکى از طوایف کوچنده و ایلى به شمار آورده و به فعال بودن آنان در جنبشهاى عشایرى سالهاى 1320ش و یکجانشینى امروز آنان اشاراتى کرده است. حمداللّه مستوفى در 730 (ص 550) طایفه داوودى را یکى از طوایف لر کوچک معرفى کرده است. در منابع به کوچندگى و اقتصاد مبتنى بر دامدارى حیات داوودیها اشاره‌اى نشده است. در دوره ناصرى، حیات داوود ناحیه‌اى در بلوک دشتستان در شمال بندر بوشهر، به طول پنج فرسخ و به پهناى بیش از یک فرسخ، بوده و از شمال به ناحیه گناوه، از مشرق و جنوب به ناحیه شبانکاره و از مغرب به دریاى فارس محدود مى‌شده است. مهم‌ترین محصولات آن گندم و جو دیمى و خرما، و قصبه این ناحیه بندر ریگ بوده که قبل از آبادى بندر بوشهر تاجرنشین دریاى فارس بوده و ضابط و کلانتر این ناحیه، خان‌على‌خان حیاط داوودى نام داشته است (فسائى، ج 2، ص 1296، 1327). لاریمر، که در حدود 1323/1905 در بوشهر بوده، نوشته که اقتصاد ناحیه حیات داوود مبتنى بر کشاورزى و پرورش نخل و نیز واردات کالا از بندر ریگ است و براى حمل و نقل کالا در خشکى 350 اسب، 150 قاطر، 250 شتر و 2000 خر دارد (همانجا). وى به کوچ‌نشینان حیات داوودى و اقتصاد دامدارى مبتنى بر کوچ‌نشینى اشاره‌اى نکرده است. اداره این ناحیه در زمان لاریمر در دست خانهایى از خاندان حیات داوودى بوده است. محل اقامت آنان در بندر ریگ بوده که دروازه خلیج‌فارس محسوب مى‌شده است (همانجا).سرهنگ دوم لوئیس پلى، نایب کنسول بریتانیا در بوشهر و نماینده سیاسى مقیم در خلیج‌فارس، در گزارش رسمى خود در 1279 تا 1281/ 1862ـ1864 حیات داوودیها را 975 خانوار ذکر کرده است که در شانزده شهر و روستا ساکن بوده‌اند؛ بیشترین آنها در حیات داوود (100 خانوار) و در گناوه ( 150 خانوار) زندگى مى‌کرده‌اند (رجوع کنید به پلى، ص 107،130ـ131؛ جنوب ایران به روایت سفرنامه‌نویسان، مقدمه زنگنه، ص 3).به‌نوشته لاریمر (ج 8، ص 697ـ698)، مردم ناحیه حیات داوود لرها هستند، اجداد آنها از بهبهان آمده‌اند، عده‌اى از عربها و سادات نیز در آنجا زندگى مى‌کنند، در آن ناحیه حدود دوازده هزار خانوار شیعه مذهب به‌سر مى‌برند که به گویش لرى سخن مى‌گویند.سدیدالسلطنه (متوفى 1320ش؛ همانجا) نیز نوشته است که حیات داوود بلوکى از دشتستان و مضافات بوشهر است، با 37 روستا و دو بندرگاه (بندر ریگ و بندر گناوه) و حدود سه هزار خانوار که اقتصادشان مبتنى بر کشاورزى است.سفیرى (ص 53ـ54) درباره وقایع سالهاى 1335 تا 1339 جنوب ایران، از قول محلیها نوشته است که خانهاى حیات داوودى با انگلیسیها مناسبات خوبى داشتند و براى ورود به بوشهر داراى مجوز بودند و برنج و قند و چاى و منسوجات پنبه‌اى به مقدار کلى مى‌خریدند و به برازجانیها مى‌فروختند، ولى وى از ایل یا طایفه حیات داوودى نامى نبرده است.سیدجعفر حمیدى ذیل طایفه حیات داوود، به توصیف طایفه‌اى با ساختار منسجم و سنّتهاى ایلى و عشیره‌اى و اقتصاد کوچندگى نپرداخته، بلکه از خانها و بزرگان ناحیه حیات داوود سخن گفته و ظاهراً مقصود وى از واژه طایفه، خاندان بوده است (رجوع کنید به حمیدى، ص 53ـ59).در آمارى که در 1377ش از عشایر کوچنده ایران تهیه شد، نامى از ایل یا طایفه مستقل حیات داوودى نیامده است.جد اعلاى خاندان حیات داوودى حسینقلى‌خان ساکن گناوه بود. در زمان کریم‌خان زند، قایدحیدر حیات داوودى حاکم گناوه بود. در شورش میرمهنّا* (رجوع کنید به بندر ریگ*) بر کریم‌خان زند، حیات داوودیها طرفدار کریم‌خان زند بودند. میرعلى‌خان حیات داوودى (بندر ریگى) به هنگام فرار لطفعلى‌خان زند به بوشهر، به او یارى رساند و سپاهیان اعزامى ابراهیم خان کلانتر را شکست داد (حمیدى، ص 55).حیدرخان حیات داوودى (1245ـ1313) ــکه هم‌زمان با هجوم سوم نیروهاى انگلیسى به بوشهر و اشغال آن در رمضان 1313، ضابط بندر ریگ بودــ سیاسى‌ترین و مقتدرترین ضابط این طایفه بود. او شیوه حزم و احتیاط در مقابل دشمن و سیاست ملایمت و مذاکره را پیش گرفت و با مبارزان تنگستانى(رئیس‌على دلوارى*، شیخ حسین چاه‌کوتاهى*، زایر خضرخان اهرمى*) همکارى نکرد. واسموس آلمانى، که در منطقه حیات داوودیها به سر مى‌برد، وقتى مهمان حیدرخان بود، براى فرار از چنگ انگلیسیها از خانه حیدرخان گریخت و در سفر دوم خود، در انتظار مال‌التجاره‌اى که باید از بصره مى‌رسید، بازهم در منطقه حیات داوودى مهمان حیدرخان شد و حیدرخان که به او شک کرده بود دستور بازرسى کالاى رسیده را داد و معلوم شد که مهمات و سلاحهاى آلمانى است که بعدها به تفنگ واسموسى معروف شد (همان، ص 62ـ64).در زمان پهلوى اول، حیدرخان به شیراز تبعید شد و در 1313ش در همانجا درگذشت. حیات داوودیها از 1325ش، که نهضت فارس شروع شد، تا 1337ش در ناحیه جنوب فعال بودند (همان، ص 65ـ67).منابع: اعتمادالسلطنه؛ لوئیس پلى، «سفرنامه جنوب ایران»، در جنوب ایران به روایت سفرنامه‌نویسان، گردآورى و ترجمه حسن زنگنه، شیراز : نوید شیراز، 1380ش؛ جنوب ایران به روایت سفرنامه‌نویسان، همان؛ حمداللّه مستوفى، تاریخ‌گزیده؛ جعفر حمیدى، بندرریگ، تهران 1381ش؛ محمدعلى سدیدالسلطنه، سفرنامه سدیدالسلطنه: التدقیق فى سیرالطریق، چاپ احمد اقتدارى، تهران 1362ش؛ فلوریدا سفیرى، پلیس جنوب ایران: اس. پى. آر.، ترجمه منصوره اتحادیه (نظام‌مانى) و منصوره جعفرى فشارکى (رفیعى)، تهران 1364ش؛ جواد صفى‌نژاد، لرهاى ایران : لر بزرگ، لرکوچک، تهران 1381ش؛ حسن‌بن حسن فسائى، فارسنامه ناصرى، چاپ منصور رستگار فسائى، تهران 1382ش؛ مقدسى؛J. G. Lorimer, Gazetteer of the Persian Gulf, 'Oman, and Central Arabia, Buckinghamshire 1986.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

اصغر کریمی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 14
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده