حویْطات
معرف
قبیله‌اى بزرگ در کشورهاى عربستان سعودى، مصر، اردن هاشمى و فلسطین، داراى سه شعبه بزرگ به نامهاى حویطات التَهَمَهْ، ابن‌جازى و علاوین
متن
حُوَیْطات، قبیله‌اى بزرگ در کشورهاى عربستان سعودى، مصر، اردن هاشمى و فلسطین، داراى سه شعبه بزرگ به نامهاى حویطات التَهَمَهْ، ابن‌جازى و علاوین.به نوشته محمد سلیمان طیب، در نیمه دوم قرن نهم شخصى به نام حویط با تنى چند از اشراف حجاز عازم شام بود که در نزدیکى عَقَبه به سختى بیمار شد و نزد اقوام بنى‌عَطیّه ماند. وى بعدها با دختر میزبان ازدواج کرد و خاندان بزرگى را به نام حویطات در عقبه از خود باقى گذاشت. بر اساس شجره‌نامه‌اى که این مؤلف ارائه داده است، حویطات خود را از اشراف حسینى مدینه و از نسل عبداللّه‌الاَعْرَج، از نوادگان حضرت امام حسین علیه‌السلام، مى‌دانند (رجوع کنید به ج 1، ص 54ـ56)، ولى به نظر فؤاد حمزه (ص 152، پانویس 1)، تبار آنها به نبطیان مى‌رسد که در سرزمین ثَمود و مَدیَن مى‌زیستند. برخى نوشته‌اند قبیله حویطات اخلاف کودک مجهول‌الهویه‌اى به نام غازى، اهل حجازند که در عقبه در خانه مَعاذ، نیاى قبیله بنى‌عطیه، بزرگ شد و با دختر عطیه بن معاذ و نیز با زنان دیگرى از قبیله بنى‌عطیه ازدواج کرد و قبیله حویطات حاصل این وصلتهاست. حویطات مانند سایر قبیله‌ها از چند عشیره، بطن و فَخْذْ تشکیل مى‌شود. پنج تن از فرزندان حویط به نامهاى عَمرو، عُلْوان، سعید، عمران و سُویعد، که مادرانشان از قبیله بنى‌عطیه بودند، هریک عشیره‌اى بنیان گذاشتند که به نام آنها مشهور شده است. در طول تاریخ، عده‌اى‌از حویطات در شبه‌جزیره عربستان باقى مانده و عده‌اى نیز به کشورهاى دیگر مهاجرت کرده‌اند. حویطات التَهَمه، شاخه بازمانده در شبه‌جزیره عربستان، امروزه یکى از قدرتمندترین قبایل حجاز در عربستان سعودى است (رجوع کنید به محمدسلیمان طیب، ج1، ص 55، 93؛ والین، ص 198ـ 199). افراد این شاخه در شمال غربى کشور و نیز در تهامه، در سرزمین بین جنوب ضَبْعه و عقبه، پراکنده‌اند (سرحانى، ص 57).حویطات التهمه تا 1261، به سبب محافظت از کاروانهاى حجاج، از والى مصر دستمزد مى‌گرفتند، اما بعدها که مصر تحت استیلاى انگلیسیها در آمد و تمام سرزمین سینا تابع دولت عثمانى شد، عثمانیان شروع به گرفتن مالیات از عشایر حویطات کردند. در زمان شیخوخت عودِه‌ابوتایه بر حویطات التهمه، عثمانیها مالیات بیشترى خواستند، اما با مخالفت عودِه مواجه شدند. دولت عثمانى، براى سرکوبى آنان و اخذ مالیات، به فرستادن قواى نظامى روى آورد. این کشمکش تا جنگ جهانى اول (1914ـ 1918) ادامه داشت (محمد سلیمان طیب، ج 1، ص 97ـ98).وصلتهاى مکرر عوده‌ابوتایه و اقوام او با قبایل متنفذ، موجب افزایش بستگان آنها و گسترش نفوذ حویطات التهمه شد. جنگهاى وى در نزدیکى حِمْصْ، حَماه، حلب، دمشق و رود فرات نیز بر قدرت آنان افزود، به طورى که در میان دیگر قبایل عرب مرکزیت پیدا کردند (همان، ج 1، ص 98).در 1335، نیروهاى امیرفیصل‌بن عبدالعزیز (بعدها ملک‌فیصل) به فرماندهى شریف ناصربن على و به معاونت شیخ‌عوده‌ابوتایه و اکابر حویطات، بندر عقبه را فتح کردند (قلعجى، ص 244).عشایرى از حویطات که به مصر مهاجرت کرده بودند. در دولت محمدعلى پاشا (حک: 1220ـ1264)، والى مصر، فعالیت بسیارى داشتند و رسماً خواهان بقاى حکومت او بودند و از او در مقابل رقبایش، به‌ویژه بازماندگان مملوکیان (648ـ922)، حمایت مى‌کردند و در مقابل، محمدعلى پاشا بهترین زمینهاى کشاورزى در استان قَلیوبیّه را در اختیار شَدایده، از عشیره موسه قرار داده بود. برخى از رجال این خاندان نماینده مجلس یا کارمند عالى‌رتبه در دولت مصر بوده‌اند (محمد سلیمان طیب، ج 1، ص 102ـ103). از حویطاتِ علاوینِ اردن نیز خانوارهایى در شهر قاهره و استان قلیوبیه و عشایر بزرگى از آنان در استان شرقیه به سر مى‌برند. به طور کلى عشایرى از حویطات که به مصر مهاجرت کرده‌اند، بیشتر در شهرهاى اسماعیلیه، سوئز و در استانهاى شرقیه، قلیوبیه و در حلوان ساکن‌اند. در اطراف قاهره، شعباتى از حویطات هنوز هم با همان شیوه صحراگردى و با همان آداب و رسوم و لهجه به زندگى خود ادامه مى‌دهند (همان، ج 1، ص 107ـ108). در شبه‌جزیره سینا نیز عشایرى از حویطاتِ ابن‌جازى مقیم‌اند که در گذشته به کاروانهایى که از نجد عازم شام بودند، حمله مى‌کردند (رجوع کنید به موسوعة سیناء، ص 47؛ ریحانى، ص 328).محل استقرار شعبه‌اى از بطن علاوین، معروف به حویطات شمال، در مشرق اردن بود و شعبه‌اى از بطن ابن‌جازى نیز در جنوب اردن سکونت داشتند (محمد سلیمان طیب، ج 1، ص 123؛ پیک، ج 2، ص 230).حویطاتِ ابن‌جازى در مبارزه با عثمانیان نقش بارزى داشتند؛ این طایفه در 1335/ 1916 عثمانیان را از عقبه بیرون راندند و در شکست لشکریان عثمانى در قدس و دمشق نیز شرکت داشتند (محمد سلیمان طیب، ج 1، ص 101؛ نیز رجوع کنید به قثامى، ج 2، ص340). برخى از افراد حویطات ابن‌جازى مسئولیتهاى مهمى در دولت اردن هاشمى برعهده داشته‌اند (رجوع کنید به سرحانى، ص 58).شاخه‌اى از حویطات در فلسطین و بیشتر در شهر طولْکَرْم به سر مى‌برند. نصراللّه سلیم ابوجَرّاد، شیخ قبیله حویطات، تا 1353ش/1974 ساکن فلسطین بود. وى از اعیان و شخصیتهاى مهم فلسطین به‌شمار مى‌آمد و پیوسته با شیوخ حویطات حجاز و اردن و مصر و نیز با رؤساى قبایل صحراى نَقْب و بِئرالسَبَع* در جنوب فلسطین، ارتباط داشت. پس از فوت وى، فرزند او عثمان ابوجراد و پس از درگذشت عثمان در 1354ش/1975، برادرش، احمد نصراللّه، جانشین وى شد (محمد سلیمان طیب، ج 1، ص 126).منابع: فردریک جرارد پیک، تاریخ شرقى الاردن و قبائلها، تعریب بهاءالدین طوقان، بغداد ?] 1352 1935[؛ امین ریحانى، تاریخ نجدالحدیث و ملحقاته، بیروت 1954؛ سلطان طریخم سرحانى، جامع انساب قبائل العرب، دوحه: دارالثقافه، ]بى‌تا.[؛ فؤاد حمزه، قلب جزیرة‌العرب، ریاض 1388/1968؛ حمّود قثامى، شمال الحجاز، بیروت 1412ـ1413/ 1991ـ1993؛ قدرى قلعجى، الثورة العربیة الکبرى : 1916ـ 1925، بیروت 1993؛ محمد سلیمان طیب، موسوعة القبائل العربیة، قاهره 1421/2001؛ موسوعة سیناء، ]قاهره[: الهیئة المصریة العامة للکتاب، 1982؛ گئورگ آوگوست والین، صور من شمالى جزیرة‌العرب فى منتصف‌القرن التاسع عشر، ترجمه سمیر سلیم شبلى، بیروت 1971.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

/ بهزاد لاهوتی /

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 14
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده