حویزی شبربن محمد
معرف
فقیه و محدّث امامى قرن دوازدهم
متن
حُویزى، شُبَّربن محمد، فقیه و محدّث امامى قرن دوازدهم. او سرسلسله خاندان شبّر، شاخه‌اى از مشعشعیان*، است که نسب آنان به امام کاظم علیه‌السلام مى‌رسد (کیاء گیلانى، ص 92؛ حرزالدین، ج 1، ص 351؛ جعفرى، ج 1، ص100؛ روضان، ج 2، ص 393). پدرش، محمدبن ثنوان، محدّث و عالم دینى بود. شبّر در 1122 در حویزه/ هویزه* به دنیا آمد ودر همانجا پرورش یافت، سپس به نجف مهاجرت کرد و به تحصیل فقه و حدیث پرداخت. او از احمدبن اسماعیل جزایرى، رضى‌الدین‌بن محمد موسوى عاملى مکى، نصراللّه مدرس حائرى و یوسف‌بن عبداللّه بحرینى (متوفى 1171) اجازه روایت دریافت کرد (حرزالدین، همانجا؛ امین، ج 7، ص330؛ آقابزرگ طهرانى، 1372ش، ص 332، 334، 650؛ عامرى، ج 1، ص 183؛ نیز براى سایر اساتید و مشایخ او رجوع کنید به آقابزرگ طهرانى، 1403، ج 11، ص 144).پس از تسلط عثمانیان بر عراق، حویزى برخى بزرگان عرب، مانند شیخ‌حمود آل‌حمد و شیخ‌خلیل آل‌عباس، را به قیام در برابر اشغالگران فراخواند و با فراهم آوردن سپاهى در 1160 به جنگ با عثمانیان پرداخت. سپاه او ابتدا پیروزیهایى کسب کرد، اما به سبب خیانت بعضى رؤساى قبایل شکست خورد و حویزى به اسارت به بغداد برده شد، ولى پس از مدتى آزاد گردید (رجوع کنید به حرزالدین، ج 1، ص 353ـ357؛ شُبَّر، ص 256ـ 262؛ عامرى، همانجا).تاریخ درگذشت او را حرزالدین (ج 1، ص 358ـ359) 1170 ذکر کرده است و امین (همانجا) 1178؛ اما جاسم‌حسن شبّر (ص 262ـ263) هر دو را نادرست دانسته و قول آقابزرگ طهرانى (1372ش، ص 332؛ همو، 1403، ج 4، ص 62، ج 6، ص260، ج10، ص 11) را پذیرفته که نوشته حویزى در 1186 یا حدود 1190 درگذشته است. حویزى در حرم امام على علیه‌السلام به خاک سپرده شد (شبّر، ص 263ـ 264). یکى از ادباى معاصر او، رساله‌اى در شرح‌حال وى نوشته است (رجوع کنید به آقابزرگ طهرانى، 1403، ج 4، ص 158، ج 11، ص 143ـ144).بیش از سى عنوان اثر براى حویزى برشمرده‌اند که عمدتاً درباره شرح‌حال علما و انساب، فقه و حدیث است. برخى از مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از: الذَخیرةُ فى العُقبى فى مَوَدَّةِ ذَوى القُربى، در شرح نسب سیدعلى‌خان‌بن سیدخلف حویزى (همان، ج10، ص 11؛ نیز رجوع کنید به حویزى*، خاندان)؛ رسالة فى نسب محمد المشعشعى، درباره نسب جد اعلاى خود، سیدمحمدبن فلاح مشعشعى (همان، ج 4، ص 165، ج 24، ص 142)؛ کنزالسعادة، در شرح‌حال شمارى از عالمان (همان، ج 18، ص 158)؛ جُنَّةُ البَرِیَّة فى اَحکامِ التَقیَّة یا به تعبیر دیگر جنّة‌الامامیّة فى احکام التقیّة (همان، ج 5، ص 157؛ شبّر، ص 246)؛ حُجّة‌الخصام، درباره قیام براى اقامه حق در عصر غیبت (آقابزرگ طهرانى، 1403، ج 6، ص260ـ261)؛ حرمة‌التمتّع بالفاطمیات یا الجمع بین الفاطمیین، که مورد توجه عالمان بسیارى قرار گرفته است (رجوع کنید به همان، ج 5، ص 137، ج 6، ص 395ـ396؛ شبّر، ص 247ـ251)؛ صَفوَةَ المرام، حاشیه‌اى مبسوط بر مدارک الاحکام سیدمحمد عاملى؛ رساله‌هایى فقهى در موضوعات گوناگون، از جمله درباره وجوب غسل جمعه، احکام خوردنیها و آشامیدنیها و خمس (رجوع کنید به آقابزرگ طهرانى، 1403، ج 2، ص 218، ج 7، ص 255، ج 11، ص 48، 91، ج 13، ص 53، ج 15، ص 51، 232، 236، ج 18، ص 49، ج 25، ص 34)؛ حاشیه بر اصول کافى و بحارالانوار و آثارى در علم رجال (رجوع کنید به همان، ج 3، ص 24، ج 6، ص 182، ج10، ص 118ـ119، ج20، ص 196؛ براى آگاهى از دیگر آثار او رجوع کنید به همو، 1372ش، ص 336ـ337؛ همو، 1403، ج 5، ص 105، ج 7، ص 111، 267، ج 14، ص 263، ج 15، ص 343، ج20، ص 212، ج 24، ص 441؛ شبّر، ص 245ـ253).منابع: محمدمحسن آقابزرگ طهرانى، الذریعة الى تصانیف الشیعة، چاپ على‌نقى منزوى و احمد منزوى، بیروت 1403/1983؛ همو، طبقات اعلام الشیعة: الکواکب المنتشرة فى القرن الثانى بعد العشرة، چاپ على‌نقى منزوى، تهران 1372ش؛ امین؛ محمد حمدى جعفرى، عشائر و أسرالسادة الحسینیة فى العراق و الوطن العربى، ج 1، بغداد 1422/2001؛ محمد حرزالدین، معارف الرجال فى تراجم العلماء و الادباء، قم 1405؛ عبدعون روضان، موسوعة عشائر العراق: تاریخ، انساب، رجالات، مآثر، ج 2، عَمّان 2003؛ جاسم حسن شُبَّر، تاریخ المشعشعیین و تراجم اعلامهم، نجف 1385/1965؛ ناصر عبدالحسن عامرى، موسوعة انساب العشائر العراقیة: السادة العلویون، ج 1، ]بیروت[ 2004؛ احمدبن محمد کیاءگیلانى، سراج‌الانساب، چاپ مهدى رجائى، قم 1409.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

هاجر کاظمی افشا

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 14
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده