حوله
معرف
حُولَه،# دشت و دریاچه‌اى در استان صَفَد در شمال فلسطین.
متن
حُولَه، دشت و دریاچه‌اى در استان صَفَد در شمال فلسطین.1) دشت. دشت مستطیل شکل حوله در شمال‌شرقى فلسطین، در ارتفاع حدود 120 مترى قراردارد و مساحت آن بالغ بر 180 کیلومتر مربع است (رجوع کنید به نقشه فلسطین؛ الموسوعة الفلسطینیة، ج 2، ص 290). شیب این دشت به سمت جنوب است و در جنوب آن ناهموارى عمده‌اى دیده نمى‌شود، اما شمال آن را ارتفاعات جبل عامل* و مشرق آن را ارتفاعات جولان* در برگرفته است (همانجاها). رود اردن و چند رود دیگر، که از این ارتفاعات سرچشمه مى‌گیرند، دشت را آبیارى مى‌کنند. دامنه میانگین دماى سالیانه دشت بین ْ20 تا ْ21 و دامنه میانگین بارش سالیانه آن بین 400 تا 600 میلیمتر است. این شرایط اقلیمى و نیز خاک حاصلخیز، آن را به صورت دشتى زراعى، با محصولاتى چون غلات و حبوبات و میوه‌هاى گوناگون، و محل دامپرورى درآورده است (الموسوعة الفلسطینیة، ج 2، ص 290، 294؛ د.اسلام، چاپ دوم، ذیل مادّه).حوله به معناى غار است (شرّاب، ص 114؛ لوبانى، ص 80). سابقه اسکان بشر در این دشت، براساس کشف آثارى در محل پل بناتِ یعقوب (در جنوب دشت حوله)، به عصر حجر برمى‌گردد (د. جودائیکا، ذیل مادّه). دشت حوله و آبادیهاى آن همراه با سایر نواحى شامات، در زمان خلافت عمر (حک : 13ـ23) در قلمرو اسلامى قرار گرفت (رجوع کنید به بلاذرى، ص 159ـ160). در دوره اسلامى، علاوه بر اهمیت تجارى، کشاورزى پررونقى داشت، چنان‌که مقدسى (ص 154، 160) در ذکر اقلیم شام، آن را از رستاقهاى شش‌گانه دمشق ذکر کرده و گفته است که نهرهاى فراوان دارد و مرکز پنبه‌کارى و گل است و بانیاس* از شهرهاى پرنعمت نزدیک آن به شمار مى‌رود. در زمان یاقوت حموى در سده هفتم، حوله استانى تابع دمشق، میان بانیاس و صور، و با آبادیهاى بسیار بود (رجوع کنید به ذیل مادّه).2) دریاچه. دریاچه حوله در ارتفاع حدود 70 مترى در َ40ْ35 طول شرقى و َ10ْ33 عرض شمالى، در شمال فلسطین و جنوب دشت حوله، قرار دارد (رجوع کنید به نقشه فلسطین؛ د. اسلام، همانجا). مساحت این دریاچه مثلثى شکل حدود چهارده کیلومتر مربع و عمق آن بین نه تا شانزده متر است (الموسوعة الفلسطینیة، ج 2، ص 284؛ دبّاغ، ج 1، قسم 1، ص 68). علاوه بر رود اردن که از شمال به دریاچه مى‌ریزد و از جنوب دریاچه به سمت دریاچه طبریّه جریان مى‌یابد، رودهاى حِنداج، وقّاص، جَلَبینَه، فاجر و طرعان نیز به دریاچه حوله مى‌ریزند (رجوع کنید به الموسوعة الفلسطینیة؛ نقشه فلسطین؛ دبّاغ، ج 1، قسم 1، ص 67ـ68).دریاچه حوله در طول قرون، نامهاى گوناگونى داشته است. یونانیان به آن اولَته مى‌گفتند (د.جودائیکا، همانجا). در کتاب مقدّس یهودیان (صحیفه یوشع‌بن نون، 5:11، 7) آبهاىِ مَیْروم نامیده شده است (نیز رجوع کنید به هاکس، ذیل «میروم»). در دوره اسلامى، مقدسى (ص 161ـ162) از دریاچه قَدَس در یک فرسخى دریاچه طبریّه و نزدیک آبادى قدس نام برده است که انواع ماهیها را دارد. برخى برآن‌اند که بنابر آثارى که از آبادى قدس در شمال غربى دریاچه حوله به‌دست آمده، این دریاچه همان دریاچه قَدَس است (رجوع کنید به دبّاغ، ج 1، قسم 1، ص 67؛ مرمرجى، ص 29). در نقشه فلسطین، نام آبادى قدس در شمال‌غربى دشت حوله آمده است. در قرن نهم، قلقشندى (ج 4، ص 81) نام دریاچه را بانیاس ذکر کرده که ظاهراً برگرفته از نام شهر نزدیک آن است. نامهاى دیگرى چون خَیط یا ملّاحه نیز به این دریاچه اطلاق شده است (رجوع کنید به د. اسلام، همانجا).با اشغال فلسطین توسط صهیونیستها در 1327ش/ 1948، دشت و دریاچه حوله نیز تحت اشغال آن قرار گرفت و در اطراف دریاچه آبادیهاى یهودى‌نشین ساخته شد. دو سال پس از اشغال، صهیونیستها برنامه خشک‌سازى دریاچه را در سه مرحله به اجرا گذاشتند که در 1337ش/1958 به پایان رسید و بیشتر بستر دریاچه به زمین‌خشک تبدیل شد (رجوع کنید به الموسوعة الفلسطینیة، ج 2، ص 285ـ290؛ رابینسون، ج 2، ص 29ـ30).امروزه، جز چند حوضه آبى کوچک و پراکنده، چیزى از دریاچه حوله در نقشه‌ها دیده نمى‌شود (رجوع کنید به نقشه فلسطین؛ >نقشه کشور پادشاهى اردن هاشمى<).منابع: بلاذرى (بیروت)؛ مصطفى مراد دبّاغ، بلادنا فلسطین، ج 1، قسم 1، خلیل ] 1973[؛ ادوارد رابینسون، یومیات فى لبنان تاریخ و جغرافیا، فصول من کتاب بحث توراتى عن فلسطین و الاقالیم المجاورة بقلم ادوارد رابینسون، اختارها و ترجمها عن الانکلیزیة اسد شیخانى، بیروت 1949ـ1951؛ محمد محمدحسن شرّاب، معجم اسماءالمدن و القرى الفلسطینیة، عَمّان 2000؛ قلقشندى؛ حسین لوبانى، معجم اسماء المدن و القرى الفلسطینیة و تفسیر معانیها، بیروت 2004؛ اوغسطین‌بن یوسف مرمرجى، بلدانیّة فلسطین العربیّة، چاپ محمدخلیل‌پاشا، بیروت 1407/1987؛ مقدسى؛ الموسوعة الفلسطینیة، دمشق: هیئة الموسوعة الفلسطینیة، 1984؛ نقشه فلسطین، مقیاس 000،500: 1، ] تهران[: دانشگاه علم و صنعت ایران، مرکز مطالعات و تحقیقات مجمع دانشجویان حزب‌اللّه، ]بى‌تا.[؛ جیمز هاکس، قاموس کتاب مقدس، بیروت 1928، چاپ افست تهران 1349ش؛ یاقوت حموى؛EI2, s.v. "Al-Hula" (by S. Ory); Encyclopaedia Judaica, Jerusalem 1978-1982, s.v. "Huleh" (by Michael Avi-Yonah); Map of the Hashemite Kingdom of Jordan, Scale: 1:730'000, Reading, Engl.: GEO Projects, 1996.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

لیلا رضائی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 14
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده