حوْزی خمیس بن علی
معرف
محدّث و عالم قرن پنجم
متن
حَوْزى، خَمیس‌بن على، محدّث و عالم قرن پنجم. زادگاه وى احتمالا روستاى حوز، در بخش شرقى واسط، بوده است (رجوع کنید به یاقوت حموى، ج 3، ص 1274). ابن‌نقطه (ج 2، ص 381) تاریخ تولد او را شعبان 442 دانسته، اما حافظ ابوطاهر احمدبن محمد سِلَفى (ص 69)، به نقل از خود حوزى، سال 447 را تاریخ تولد وى ذکر کرده است. حوزى در واسط از ابوتمّام محمدبن عبدالکریم‌بن محمدبن أبى زَنْبَقَه، ابوالمفضّل هِبة‌اللّه‌بن محمدبن محمدبن مَخْلَد، ابى‌الحسن على‌بن محمد جُلاَّبى و ابوسعد احمدبن محمدبن خَطَّاب و برخى محدّثان دیگر حدیث شنید (رجوع کنید به ابن‌نقطه، ج 2، ص380). ذهبى (1424، ج 11، ص 135)، بدون ذکر تاریخ دقیق، از سفر وى به بغداد سخن گفته است. به‌نوشته ابن‌نقطه (همانجا)، حوزى در بغداد از ابوالقاسم عبدالعزیزبن على أنماطِى، ابومنصور محمدبن محمد ندیم عُکْبَرى و ابوالقاسم على‌بن احمدبن بُسْرى حدیث شنید. به گفته یاقوت حموى (همانجا)، حوزى حافظ قرآن و حدیث و دانا به رجال حدیث بوده و ریاست علمى این علوم در واسط به او رسیده بود. وى شعر نیز مى‌سرود؛ یاقوت حموى (ج 3، ص 1275)، سمعانى (1952، ص 175) و ذهبى (1424، ج11، ص 135ـ136) نمونه‌اى از اشعار او را نقل کرده‌اند. در شعرى که ذهبى (1424، همانجا) از او نقل کرده، وى بر اشاعره و معتزله خرده گرفته و به ستایش اهل حدیث و احمدبن حنبل پرداخته و خود را از این گروه دانسته است. مطلبى درباره جرح او در منابع نقل نشده است و، باتوجه به استنادِ محدّثانِ پس از وى به کتابش در جرح و تعدیل راویان واسط، به نظر مى‌رسد که او را ثقه مى‌دانسته‌اند (رجوع کنید به ادامه مقاله). از جمله شاگردان او، ابوالجوائز سعدبن عبدالکریم، ابوطاهر سلفى، و ابوبکر عبداللّه‌بن عمران باقلانى مقرى (آخرین راوى او) بودند (ذهبى، 1424، ج 11، ص 135). سمعانى (1408، ج 2، ص 288) به گروهى از شاگردان او در واسط اشاره کرده که خود آنها را دیده است. حوزى در شعبان 510 در واسط درگذشت و احتمالا در همان شهر به خاک سپرده شد (رجوع کنید به ابن‌نقطه، ج 2، ص 381).ذهبى (1424، همانجا) به چندین تألیف وى اشاره کرده، اما فقط یکى از آثار او موجود است. این اثر حاوى پاسخهاى حوزى به سؤالات حافظ ابوطاهر سلفى درباره برخى محدّثان ساکنِ واسط است. به نوشته سلفى (همانجا)، این جزء اثرى حجیم است. این اثر که سؤالات الحافظ السلفى لخمیس الحوزى عن جماعة من اهل واسط نام دارد و مورد استفاده رجالیان پس از او قرار گرفته به‌کوشش مطاع طرابیشى (دمشق 1396/1976) به‌چاپ رسیده است. ذهبى در آثارش از آن نقل‌قول کرده است، از جمله در سِیَراعلام النبلاء (براى نمونه رجوع کنید به ج16، ص 352، ج 18، ص 236، 408، 607، ج 19، ص111)، و کتاب تذکرة الحفاظ (براى نمونه رجوع کنید به ج 3، ص 966، ج 4، ص 1226، 1236). ابن‌حجر عسقلانى نیز در لسان المیزان (براى نمونه رجوع کنید به ج 1، ص 388، ج 3، ص 316) از این کتاب استفاده کرده است. ابن‌نقطه (همانجا) از این کتاب حوزى به عنوان جزء یاد کرده و نوشته که آن را در اسکندریه سماع کرده است.منابع: ابن‌حجر عسقلانى، لسان‌المیزان، حیدرآباد، دکن 1329ـ1331، چاپ افست بیروت 1390/1971؛ ابن‌نقطه، تکملة الاکمال، چاپ عبدالقیوم عبدرب النبى، مکه 1408ـ1418؛ محمدبن احمد ذهبى، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، چاپ بشّار عواد معروف، بیروت 1424/2003؛ همو، سیراعلام النبلاء، چاپ شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت 1401ـ1409/ 1981ـ1988؛ همو، کتاب تذکرة الحفاظ، حیدرآباد، دکن 1388ـ1390/ 1968ـ1970؛ احمدبن محمد سِلَفى، معجم السفر، چاپ شیرمحمدزمان، اسلام‌آباد 1408/1988؛ عبدالکریم‌بن محمد سمعانى، الانساب، چاپ عبداللّه عمر بارودى، بیروت 1408/1988؛ همو، کتاب الاملاء و الاستملاء، چاپ مکس ویسویلر، لیدن 1952؛ یاقوت حموى، معجم‌الادباء، چاپ احسان عباس، بیروت 1993.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

فهیمه کلباسی اصفهانی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 14
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده