چلبی آصف حالت
معرف
شاعر و نویسنده معاصر ترک
متن
چَلَبى، آصف‌حالت، شاعر و نویسنده معاصر ترک. وى در 1286ش/ ذیحجه 1325 در استانبول به‌دنیا آمد. از کودکى نزد پدرش و معلمان خصوصى به تحصیل پرداخت و ضمن آشنایى با زبانهاى عربى، فارسى و فرانسه، در زمینه مسائل دینى و تصوف نیز درس گرفت و سپس در دبیرستان غلطه‌سرایى استانبول ادامه تحصیل داد. پس از آن، مدتى از احمد رمزی‌آق‌یورَک* (آخرین شیخ مولوی‌خانه اُسکدار) و نیز از رئوف‌یکتابیگ (از موسیقی‌شناسان آن زمان) موسیقى و نُت آموخت. چندى براى ادامه تحصیل به فرانسه رفت و پس از بازگشت به استانبول، چند ماهى در مدرسه هنرهاى زیبا درس خواند و سرانجام از مدرسه حرفه‌اى عدلیه فارغ‌التحصیل شد و در ادارات عدلیه، راه‌آهن، راههاى دریایى و بانک عثمانى کار کرد و سرانجام، به‌عنوان کتابدار رشته فلسفه دانشکده ادبیات دانشگاه استانبول استخدام شد و تا پایان زندگى (مهر 1337/ اکتبر 1958) به این کار ادامه داد (د.ا.د.ترک؛ ایشیق، ذیل مادّه؛ قورداقول/ کورداکول، ص118؛ >دایرةالمعارف جمهوریت<، ج 2، ص 342).به‌نظر قاباقلى (ج 3، ص 431) آصف‌حالت چون نسب از مولانا جلال‌الدین رومى داشته، چلبى نامیده می‌شده است، اما به گمانى دیگر، وجه تسمیه وى به چلبى، از این روست که خانواده‌اش از جانب پدر با خاندان عثمانى پیوند داشته و والدینش از جمله سادات بوده‌اند (رجوع کنید به >دایرةالمعارف ادیبان دنیاى ترک<، ذیل مادّه). باتوجه به اینکه واژه چلبى به‌معناى شخص محترم، مؤدب، باسواد و ظریف به‌کار رفته، و نیز عنوان شاهزادگان عثمانى، ندماى سلاطین، کاتبان دیوان همایون، علماى غیرروحانى و استادان موسیقى وابسته به دربار بوده، و شیوخ خانقاه مولوى و اولاد و احفاد مولوى نیز چلبى نامیده می‌شده‌اند (میدان لاروس، ج 3، ص 182)، انتساب وى به مولوى یا سلاطین عثمانى، تنها به دلیل چلبى بودن شهرتش، قاطع نمی‌نماید، لیکن حاکى از آن است که در خاندانى معتبر و با فرهنگ پرورش یافته است. وى دانش خود را با علاقه و مطالعه پیگیر توسعه داد و تا حدودى زبانهاى هندى و سنسکریت را با خودآموزى فراگرفت و با فرهنگهاى باستان جهان، از جمله فرهنگهاى هند و شرق دور و آیین بودا، آشنایى یافت و همه اینها بر شعرش تأثیر نهاد، چنان‌که در شعر «مصرِ قدیم» خود به فرهنگ باستان مصر اشاراتى کرده و در شعر «سیدهارته» تعبیرى آورده که از یک دعاى بودایى گرفته شده است و کتاب شعرى با عنوان اُم مانى پادمه هوم (گوهر درون گل نیلوفر) دارد که در تبت بر دیوارهاى خانه‌ها و دیرها نوشته می‌شد (>دایرةالمعارف ادیبان دنیاى ترک<، همانجا).آصف‌حالت که از نوجوانى به سرودن رباعى و غزل به وزن عروضى و به سبک ادبیات دیوانى پرداخته بود، از اواخر دهه دوم زندگى خود به دیدگاه جدیدى در زمینه شعر رسید و با چاپ کردن سروده‌هاى خود در مجلات هوادار شعرنو، توجه دوستداران شعر را متوجه ظهور شاعرى با ویژگیهاى خارق‌العاده کرد؛ شاعرى که سعى در پیوند دادن فرهنگهاى شرق و غرب داشت و مایه الهامش تصوف و عرفان و شخصیتهاى ادیان آسیایى و تمدنها و افسانه‌هاى باستانى بود (موتلوآى، ص 245) و ساختار زبانى خاص داشت. شعر او گاهى آمیزه‌اى است از زیبایی‌شناسى شعر دیوانى و شیوه تداعى صوتى حروف شاعران «حروف‌گرا»ى فرانسه (رجوع کنید به د.ا.د.ترک، همانجا). او شعر ناب را چونان کلمه‌اى واحد می‌انگاشت که نه می‌شد چیزى بر آن افزود و نه چیزى از آن کاست. به نظر وى حتى به جستجو در معناى بعضى واژه‌هاى شعر نیازى نیست، زیرا شعر کلمه بزرگى است که از کلمات کوچک‌تر پدید آمده است و همان‌طور که هجاهاى حاصل از تجزیه یک کلمه به خودى خود داراى معنى نیستند، پرداختن به معانى واژگان به کار رفته در شعر نیز کارى بیهوده است (اوزقریملى، ص 337).با این توضیحات، شعر چلبى اگرچه مردم‌پسند نبود، بازتاب شایان توجهى در محافل ادبى ترکیه یافت و دوستدارانى براى وى و شعرش فراهم آورد (رجوع کنید به >دایرةالمعارف زبان و ادبیات ترکى<، ذیل مادّه). بی‌مناسبت نیست که او یکى از منحصربه فردترین شعراى دوره جمهورى ترکیه (>دایرةالمعارف ادیبان دنیاى ترک<، همانجا)، از پیشاهنگان شعر نو (قاباقلى، ج 3، ص 461) و ارائه‌دهنده اصیل‌ترین نمونه‌هاى جریان عرفانى (انگین اون، ص110) به‌شمار آمده و بر تأثیرش بر شمارى از شاعران نسلهاى بعدى تأکید شده است (قورداقول/ کورداکول، همانجا).سروده‌هاى نوین چلبى در سه کتاب گردآورى و منتشر شده است: هه، که دربردارنده 45 شعر است (استانبول 1941)؛ لام الف، دربردارنده ده شعر (استانبول 1945)؛ و اُم‌مانى پادمه هوم (استانبول 1953).سمیح گونگور شعرهاى چاپ شده در کتاب اخیر و نُه شعر دیگر شاعر را که در مجلات چاپ شده بود، در کتاب آصف حالت چلبى (استانبول 1985) منتشر کرده است.آثار دیگر آصف، در زمینه تحقیق و ترجمه، نیز ارزش خاصى دارند :1)>رباعیات مولانا< (استانبول 1939)، که منتخبى است از رباعیات جلال‌الدین محمد بلخى، با ترجمه منثور رباعیات به ترکى و فرانسه. 2)>مولانا: حیات و شخصیت< (استانبول 1940)، به پیوست نمونه‌هایى از ترجمه‌هاى آثار مولوى به فرانسوى و انگلیسى. 3)ملاجامى (استانبول 1940)، درباره احوال و آثار نورالدین عبدالرحمان جامى. 4)انتشار >دیوان اشرف اوغلى<، شاعر قرن هشتم و نهم و بنیان‌گذار طریقت اشرفیه (رجوع کنید به بانارلى، ج 1، ص 507ـ 508) در 1944. 5)>رباعیات برگزیده< (استانبول 1945)، مشتمل بر ترجمه منثور 252 رباعى. 6)>گوتاما بودا: براساس متون‌پالى<، درباره بودا و آیینش همراه با متون راجع به بودا بنابه شریعت پال (استانبول 1946). 7)>استانبول در شعر دیوانى< (استانبول 1953)، مجموعه‌اى است از اشعار 85 شاعر. 8)نعیما(استانبول 1953)، در شرح‌حال نعیما، واقعه‌نگار عثمانى (رجوع کنید به بانارلى، ج 2، ص 694ـ697)، و معرفى روضة الحسین، اثر معروف او. 9)عمر خیام (استانبول 1954)، شامل بحثى تحقیقى درباره رباعى، شرح‌حال خیام نیشابورى، بررسى آثار او و ترجمه منثور تقریبآ چهارصد رباعى او. 10) >مولانا و مولویه< (استانبول 1957)، درباره احوال و آثار مولانا جلال‌الدین و طریقت مولویه، که یکى از معتبرترین آثار تحقیقى در این باره است (رجوع کنید به د.ا.د.ترک؛ >دایرةالمعارف ادیبان دنیاى ترک<؛ >دایرةالمعارف زبان و ادبیات ترکى<، همانجاها).منابع :Nihad Sami Banarli, Resimli Turk edebiyati tarihi, I(stanbul 1971-1979; Cumhuriyet ansiklopedisi: 1923-2000, ed. Hasan Ersel et al. I(stanbul: Yapi Kredi Yayinlari, 2003; I(nci Enginun, "Cumhuriyet donemi Turk edebiyati", in Turkler, ed. Hasan Celal Guzel, Kemal Cicek, and Salim Koca, vol.18, Ankara: Yeni Turkiye Yayinlarin, 2002; I(hsan Isik, Turkiye yazarlar ansiklopedisi, Ankara 2004; Ahmet Kabakli, Turk edebiyati, I(stanbul 1965-1966; sukran Kurdakul, Sairler ve yazarlar so zlug, I(stanbul 1971; Meydan Larousse: buyuk lugat ve ansiklopedi, I(stanbul: Meydan Yayinevi, 1990-1991; Rauf Mutluay, 100 soruda agdai Turk edebiyati, I(stanbul 1973; Atilla Ozkirimli, Turk edebiyati tarihi, Ankara 2004; Turk dili ve edebiyati ansiklopedisi, I(stanbul: Dergah Yayinlari, 1976-1998, s.v. "Celebi, Asaf Halet" (by Mustafa Miyasoglu); Turk duunyas edebiyatcilari ansiklopedisi, Ankara: Ataturk Kultur Merkezi, 2002- ; TDVI(A, s.v. "Celebi, Asaf Halet" (by Abdullah Ucman).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

رحیم رئیس نیا

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 12
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده