چقابل (چغابل)
معرف
شهرى در شهرستان کوهدشت دراستان لرستان
متن
چَقابَل (چَغابَل)، شهرى در شهرستان کوهدشت دراستان لرستان. شهر، مرکز بخش رومِشکان است و در جنوب شهرستان کوهدشت، در دشتى در ارتفاع 095 ‘1 مترى واقع است. این شهر تقریبآ در قسمت شرقى بخش و قسمت میانى دهستان رومشکان شرقى قرار دارد و فاصله آن با شهر کوهدشت (مرکز شهرستان) در شمال، حدود 46 کیلومتر است.رشته کوه زاگرس مرکزى در شمال و جنوب آن امتداد دارد. کوههاى مِلِه (بلندترین قله ح 950 ‘1متر) در حدود شش کیلومترى جنوب‌شرقى و کوه سِدِن (بلندترین‌قله ح 307 ‘1 متر) در حدود شش کیلومترى شمال‌غربى شهر (داراى معادن فعال گچ‌وآهک) واقع است (فرهنگ جغرافیائى آبادیها، ج 57، ص136، 239ـ240؛ نیز رجوع کنید به جعفرى، ج1، ص300، 516). در حدود پنج کیلومترى شمال‌شرقى شهر، تنگ بَرْده قرار دارد. میانگین بیشترین دماى شهر در تابستانها ْ40 و میانگین کمترین آن در زمستانها ْ7- و میانگین بارش سالانه آن حدود 450 میلیمتر است. آب آشامیدنى اهالى از چاهها تأمین می‌شود. در اطراف شهر گندم، جو، انار و انجیر به عمل می‌آید که بیشتر صادر می‌شوند (فرهنگ جغرافیائى آبادیها، ج 57، ص 136ـ 137، 238).شهر چقابل با راه فرعى آسفالت شده، به طول حدود هفت کیلومتر، به راه اصلى شهرهاى پل‌دختر ـ اسلام‌آباد غرب متصل است.از مهم‌ترین آثار قدیمى شهر، تپه معروف چغابل (چغا به معناى تپه، بل به معناى بلند) در شمال شهر است که قدمت آن به پیش از تاریخ می‌رسد و جزو آثار ثبت شده استان است. نام چقابل نیز از همین تپه گرفته شده است (ایزدپناه، ج1، ص315؛ سازمان برنامه و بودجه استان لرستان، ص 106). این تپه حدود 25 متر بلندى و حدود دویست متر قطر دارد و بر روى آن و در اطرافش، آثار سفالى متعلق به دوران پیش از اسلام، سفالهاى منقوش، سنگهاى چخماق و آثار تاریخى دیگرى مانند ظروف پایه‌دار سفالى به‌دست آمده است (ایزدپناه، ج 1، ص 315ـ316، 382). همچنین آثار مقبره‌اى مخروطى شکل (از سنگ و گچ) در حدود چهار کیلومترى جنوب شرقى شهر (کنار آبادى بازْوَندِ اصل، احتمالا مربوط به سده هشتم) و نیز آثار دژِ باستانى زاخه/ زاغه در حدود دو کیلومترى مشرق شهر دیده می‌شود (فرهنگ جغرافیائى آبادیها، ج 57، ص 29؛ ایزدپناه، ج 1، ص 316، 320ـ321).در 1335ش، نام آبادى چقابل در شهرستان خرّم‌آباد آمده است (ایران. وزارت کشور. اداره کل آمار عمومى،ج 1، ص 203). در 1368ش، با تشکیل شهرستان کوهدشت و بخش رومشکان، آبادى چقابل مرکز بخش گردید و در 17 شهریور 1375 به شهر تبدیل شد (ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى، 1380ش ب، ص 76؛ ایران. قوانین و احکام، ص 462). جمعیت آن در 1375ش،325 ‘3 تن بوده است (مرکز آمار ایران، 1376ش، ص 2). در اطراف شهر، عشایر اَمرایی‌سورى و طرحان ییلاق و عشایر دَلفان، طرحان و کوهدشت (در دهستان رومشکان شرقى) قشلاق می‌کنند (همو، 1378ش، ص 153). اهالى چقابل به فارسى با گویش لرى سخن می‌گویند و شیعه دوازده امامی‌اند (فرهنگ جغرافیائى آبادیها، ج 57، ص 137).در 1320ش، حاج‌على رزم‌آرا (ص220، 222)، در برشمردن آثار قدیمى طرهان، با ذکر نام چقابل، از آثار باقی‌مانده شهرى ویران و خندق و برجهایى در رومشکان یاد کرده است. در 1329ش، کریمى (ص 125ـ126) به تپه چغابل و حفارى انجام شده در آنجا اشاره کرده است. در حدود 1330ش، حسینعلى رزم‌آرا (ج 6، ص 110) آبادى چَقابَل را مرکز دهستان رومشکان خوانده و از چادربافىِ اهالى و سکونت طایفه امرایى در آنجا یاد کرده است.منابع : ایران. قوانین و احکام، مجموعه قوانین سال 1375، تهران : روزنامه رسمى کشور، 1376ش؛ ایران. وزارت کشور. اداره کل آمار عمومى، گزارش خلاصه سرشمارى عمومى کشور در سال 1335، ج :1 تعداد و توزیع ساکنین کشور، تهران 1339ش؛ ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى. دفتر تقسیمات کشورى، نشریه اسامى عناصر و واحدهاى تقسیماتى (به همراه مراکز)، تهران 1380ش الف؛ همو، نشریه تاریخ تأسیس عناصر تقسیماتى به همراه شماره مصوبات آن، تهران 1380ش ب؛ حمید ایزدپناه، آثار باستانى و تاریخى لرستان، تهران 1363ش؛ عباس جعفرى، گیتاشناسى ایران، تهران 1368ـ1379ش؛ حاج‌على رزم‌آرا، جغرافیاى نظامى ایران: لرستان، تهران 1320ش؛ حسینعلى رزم‌آرا؛ سازمان برنامه و بودجه استان لرستان. معاونت آمار و اطلاعات، آمارنامه استان لرستان 1376، ]خرم‌آباد[1377ش؛ فرهنگ جغرافیائى آبادیهاى کشور جمهورى اسلامى ایران، ج :57 کوهدشت، تهران: سازمان جغرافیائى نیروهاى مسلح، 1375ش؛ بهمن کریمى، راههاى باستانى و پایتختهاى قدیمى غرب ایران، ]تهران[ 1329ش؛ مرکز آمار ایران، سرشمارى اجتماعى ـ اقتصادى عشایر کوچنده :1377 جمعیت عشایرى دهستانها، کل کشور، تهران 1378ش؛ همو، سرشمارى عمومى نفوس و مسکن :1375 شناسنامه آبادیهاى کشور، استان لرستان، شهرستان کوهدشت، تهران 1376ش؛ نقشه راهنماى کوههاى زاگرس ]استان لرستان[، مقیاس772 ‘1:300، تهران: گیتاشناسى، ]بی‌تا.[؛ نقشه راههاى ایران، مقیاس000 ‘250 ‘1:2، تهران: گیتاشناسى، 1380ش.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان
حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 12
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده