چغلْوندی
معرف
چَغَلْوَندى، #بخش و شهرى در شهرستان خرّم‌آباد استان لرستان.
متن
چَغَلْوَندى، بخش و شهرى در شهرستان خرّم‌آباد استان لرستان.1) بخش چغلوندى، به مرکزیت شهر چغلوندى، در شمال شهرستان خرّم‌آباد واقع و مشتمل است بر دو دهستان بیرانوند جنوبى و شمالى (ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى، 1384ش، ذیل «استان لرستان»).آب و هواى این بخش نیمه‌مرطوب و سرد است. کوههاى متعددى، که از ارتفاعات زاگرس و اشتران‌کوه محسوب می‌شوند، در این بخش امتداد دارند، از جمله خرسان‌کوه و ریمله (هر کدام با بیش از 800‘2 متر ارتفاع) و کوه رنجه به ارتفاع حدود 700‘2 متر (جعفرى، ج 1، ص 232، 274، 277).آب مصرفى بخش از رود هُرّو، نهر بزهل و چشمه‌هاى متعدد تأمین می‌گردد (حسینعلى رزم‌آرا، ج 6، ص 112؛ فرهنگ جغرافیائى آبادیها، ج 58، ص170؛ ایزدپناه، ج 3، ص 223). دامدارى و قالی‌بافى شغل اصلى مردم آنجاست (فرهنگ جغرافیائى آبادیها، ج 58، ص 171؛ ساکى، ص 153).جاده اصلى خرّم‌آباد ـ بروجرد از این بخش می‌گذرد (اطلس راههاى ایران، ص 58). چغلوندى در 1316ش به بخش تبدیل شد (ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى، 1381ش، ص ] 99[).در 1375ش، جمعیت بخش204 ‘12 تن بوده است (مرکز آمار ایران، 1378ش، ص 57). اهالى بخش شیعه دوازده‌امامی‌اند و به زبان فارسى با گویش لرى و لهجه لکى سخن می‌گویند (فرهنگ جغرافیائى آبادیها؛ حسینعلى رزم‌آرا، همانجاها). نام قدیم چغلوندى هُرّو بوده که از هور رود یا رود خورشید گرفته شده است. واژه چغلوندى را با حرف «ق» نیز نوشته‌اند. چغال در گویش لرى و لکى به معناى شغال است (فرهنگ جغرافیائى آبادیها، همانجا؛ ایزدپناه، ج 3، ص 224، پانویس 1؛ ساکى، همانجا؛ نیز رجوع کنید به ایران. وزارت کشور. اداره کل آمار و ثبت احوال، ج 2، ص 165ـ166).این بخش ایل‌نشین است. ایل بیرانوند، که چغالوند/ شغالوند نیز طایفه‌اى از آن است، و طایفه سیاامیر و باجلان در این بخش زندگى می‌کنند (حسینعلى رزم‌آرا، همانجا؛ حاج على رزم‌آرا، ص 37ـ38؛ ساکى، ص 144ـ145؛ دولتیارى، ص 61؛ دوبد، ص 428ـ430).در زمان پهلوى اول، ایلات بخش چغلوندى مجبور به اسکان شدند، ولى پس از شهریور 1320، دوباره به کوچ پرداختند (ساکى، ص150، 154؛ ایزدپناه، ج 2، ص 225). ییلاق آنها در چغلوندى و قشلاقشان پشتکوه است (فرهنگ جغرافیائى آبادیها، ج 58، ص170). از آثار باستانى بخش چغلوندى، قلعه‌هاى چغلوندى، رحیم واقه، جهان، و کاسیو و تپه‌هاى باستانى کُرنوکر، بله یارلم دره، گچى، چغابل و چنابل است (حاج على رزم‌آرا، ص 91؛ ایزدپناه، ج 3، ص 227ـ228؛ فرهنگ جغرافیائى آبادیها، همانجا). مقبره پیرماهى در آبادی‌اى به همین نام و مقبره سیدین واقع در گردنه مِلِه تخت زیارتگاه اهالى است (ایزدپناه، ج 3، ص 229).2) شهر چغلوندى، مرکز بخش چغلوندى. در چهل کیلومترى شمال‌شرقى شهر خرّم‌آباد و در ارتفاع 660‘1 مترى از سطح دریا واقع است. کوههاى خرگلان در مشرق و مارمژ در شمال‌شرقى شهر قرار دارند (جعفرى، ج 1، ص 224، 501). رود هرّو از میان شهر می‌گذرد. بیشترین دماى شهر در تابستان ْ38، کمترین آن در زمستان ْ25- و میانگین بارش سالانه آن 380 میلیمتر است (فرهنگ جغرافیائى آبادیها، ج 58، ص 171). چغلوندى در 12 خرداد 1379 شهر شد (ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى، 1381ش، همانجا). جمعیت آن در 1375ش، حدود 600 ‘1 تن گزارش شده است (مرکز آمار ایران، 1378ش، ص 26). سبب اصلى شکل‌گیرى شهر چغلوندى را اسکان عشایر و ایلات و استقرار ادارات دولتى ذکر کرده‌اند (رجوع کنید به فرهنگ جغرافیائى آبادیها، همانجا؛ ایزده‌پناه، ج 3، ص 224).منابع : اطلس راههاى ایران، تهران: گیتاشناسى، 1385ش؛ ایران. وزارت کشور. اداره کل آمار و ثبت احوال، کتاب جغرافیا و اسامى دهات کشور، ج 2، تهران 1329ش؛ ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى. دفتر تقسیمات کشورى، نشریه تاریخ تأسیس عناصر تقسیماتى به همراه شماره مصوبات آن، تهران 1381ش؛ همو، نشریه عناصر و واحدهاى تقسیمات کشورى ]تا پایان آبان 1384[، تهران 1384ش؛ حمید ایزدپناه، آثار باستانى و تاریخى لرستان، تهران 1376ش؛ عباس جعفرى، گیتاشناسى ایران، تهران 1368ـ1379ش؛ کلمنت اوگاستس دوبد، سفرنامه لرستان و خوزستان، ترجمه محمدحسین آریا، تهران 1371ش؛ روح‌الدین دولتیارى، لرستان: سرزمین تاریخ کهن، خرم‌آباد 1375ش؛ حاج على رزم‌آرا، جغرافیاى نظامى ایران: لرستان، تهران 1320ش؛ حسینعلى رزم‌آرا؛ علی‌محمد ساکى، جغرافیاى تاریخى و تاریخ لرستان، خرم‌آباد [?1343ش[؛ فرهنگ جغرافیائى آبادیهاى کشور جمهورى اسلامى ایران، ج :58 خرم‌آباد، تهران: سازمان جغرافیائى نیروهاى مسلح، 1373ش؛ مرکز آمار ایران، سرشمارى عمومى نفوس و مسکن :1375 شناسنامه آبادیهاى کشور، استان لرستان، شهرستان خرم‌آباد، تهران 1376ش؛ همو، سرشمارى عمومى نفوس و مسکن :1375 شناسنامه بخشهاى کشور، کل کشور، تهران 1378ش؛ نقشه تقسیمات کشورى جمهورى اسلامى ایران، مقیاس 000‘ 500‘ 1:2، تهران: سازمان نقشه‌بردارى کشور، 1383ش.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

معصومه رضازاده شفارودی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 12
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده