چشْمی زاده مصطفی رشید
معرف
از وقایع‌نگاران عثمانى در سده دوازدهم؛ نیز شاعر
متن
چِشْمی‌زاده، مصطفی‌رشید، از وقایع‌نگاران عثمانى در سده دوازدهم؛ نیز شاعر. وقایع‌نگارى یا وقایع‌نویسى از مناصب رسمى در دربار عثمانى بود. وقایع‌نویسان، ضمن تدوین و تنظیم یادداشتهاى وقایع‌نگاران قبل از خود، رویدادهاى زمان خود را نیز ثبت می‌کردند (رجوع کنید به پاکالین، ذیل"Vak’ anuvis"). از تاریخ تولد مصطفی‌رشید آگاهى نداریم. پدرش قاضى محمدسعید و پدربزرگش چشمى محمد، در زمان سلطان مراد چهارم قاضى عسکر بودند. مصطفى پس از پایان تحصیلات، نخست قاضى عسکر گردید و سپس در مدارس گوناگون به تدریس پرداخت (د.ا.د.ترک، ذیل مادّه). مصطفى در پى استعفاى واقعه‌نویس سیدحاکم محمدافندى، در رجب 1180 وقایع‌نگار دربار شد. وى وقایعى را که میان سالهاى 1180 تا 1182 در قلمرو عثمانى روى داده، به‌ویژه رویدادهاى دربار را، نوشته است. مجموعه این یادداشتها در کتاب چشمی‌زاده تاریخى گردآورى شده و شهرتِ چشمی‌زاده نیز بیشتر مرهون همین اثر است. مؤلف در این کتاب رویدادهاى سه سال (شامل سرکوب قیامهایى در گرجستان، حجاز، قبرس و مصر) و نیز شرح برخى مراسم دربار را با نثرى شیوا نوشته است (همانجا). چشمی‌زاده در 1184 درگذشت (ثریا، ج 2، ص 93).نوشته‌هاى چشمی‌زاده مهم‌ترین و معتبرترین منبع براى دیگر مورخ عثمانى، یعنى واصف*، بوده است. واصف کتاب چشمی‌زاده را تلخیص کرده است (رجوع کنید به بروسه‌لى، ج 3، ص 45).دیوان چشمی‌زاده مشتمل است بر قصاید، غزلیات، تخمیس و تضمینهایى که اغلب در مدح دولتمردان زمان خود سروده است. نسخه‌اى از این دیوان، به‌شماره 8، جزو نسخ خطى ترکى، در کتابخانه دانشگاه استانبول موجود است (د.ا.د.ترک، همانجا).تاریخ چشمی‌زاده به کوشش کوتوک اوغلو با مقدمه‌اى در اهمیت این کتاب، به حروف لاتینى برگردانده شده و در 1338ش/ 1959 در استانبول انتشار یافته است (همانجا).منابع : محمدطاهر بروسه‌لى، عثمانلى مؤلفلرى، استانبول 1333ـ 1342؛ محمد ثریا، سجل عثمانى، استانبول 1308ـ1315/ 1890ـ 1897، چاپ افست انگلستان 1971؛Mehmet Zeki Pakalan, Osmanli tarih deyimleri ve terimleri sozlugu, I(stanbul 1971-1972; TDVI(A, s.v. "Cesmizade Mustafa Resid" (by Bekir Kutukoglu).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محبوبه هریسچیان

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 12
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده