چشمه ساران
معرف
بخشى در شهرستان آزادشهر در استان گلستان
متن
چشمه‌ساران، بخشى در شهرستان آزادشهر در استان گلستان. از شمال به بخشهاى مرکزى شهرستان مینودشت و آزادشهر، از مشرق و جنوب‌شرقى به بخش میامى شهرستان شاهرود، از جنوب به بخش بسطام شهرستان شاهرود و از مغرب به بخش مرکزى شهرستان رامیان محدود می‌شود.این بخش، به مرکزیت شهر نوده خاندوز، مشتمل است بر دو دهستان به نامهاى خرمارود جنوبى و چشمه‌ساران (ایران. وزارت کشور، 1384ش، ذیل «استان گلستان»). بخش چشمه‌ساران داراى موقعیت دشتى و کوهستانى است. کوههاى النگ با ارتفاع 898،2 متر و چکل‌یرى با ارتفاع 026،2 متر در دهستان چشمه‌ساران واقع‌اند (فرهنگ جغرافیایى کوههاى کشور، ج 4، ص 290، 293ـ294، 299).رود تیل‌آباد یا خرمارود، به طول پنج کیلومتر، از کوههاى کماچال و تیل‌آباد سرچشمه می‌گیرد و پس از آبیارى توابع چشمه‌ساران، از آزادشهر می‌گذرد و به رود گرگان می‌پیوندد. رود خاندوز، به طول چهار کیلومتر، از شاخه‌هاى رود رامیان، نیز پس از آبیارى روستاهاى قاضی‌آباد و خاندوز، از آزادشهر می‌گذرد و به رامیان می‌پیوندد (افشین، ج 2، ص 235، 240).اهالى بخش چشمه‌ساران بیشتر به کشاورزى و دامدارى و کارگرى اشتغال دارند (فرهنگ جغرافیائى آبادیهاى کشور، ج 17، ص 3، 32، 124، و جاهاى دیگر). جاده اصلى آزادشهر ـ شاهرود، به طول 130 کیلومتر، از این بخش می‌گذرد. گردنه خوش ییلاق در ارتفاع 050،2 مترى در این مسیر قرار دارد (جعفرى، ج 3، ص 489). معدن زغال‌سنگ قشلاق معصوم‌آباد، اسلام‌آباد و النگ از بزرگ‌ترین و پر ارزش‌ترین معادن کشور است که شرکت ذوب آهن اصفهان آن را استخراج می‌کند (فرهنگ جغرافیائى آبادیهاى کشور، ج 17، ص 56، ج 29، ص 8، 165). در سرشمارى 1375ش، جمعیت این بخش حدود 646،30 تن بوده است (مرکز آمار ایران، ص 2). دهستان چشمه‌ساران در 23 خرداد 1380 به بخش تبدیل شد (ایران. وزارت کشور، 1382ش، ذیل «استان گلستان»). مردم این بخش شیعه دوازده امامی‌اند و به فارسى و ترکى تکلم می‌کنند (رزم‌آرا، ج 3، ص 105، 112، 203، 301، 307، و جاهاى دیگر).تنها شهر بخش چشمه‌ساران، نوده خاندوز است که در شمال بخش و در هفت کیلومترى جنوب شرقى آزادشهر در ارتفاع 250 مترى از سطح دریا واقع است (فرهنگ جغرافیائى آبادیهاى کشور، ج 17، ص 124؛ پاپلى یزدى، ص 567).پیشینه. دژ جناسْک، واقع در بخش چشمه‌ساران، زمانى محبس قابوس وشمگیر و سپس پناهگاه وى بود (مهجورى، ص 187ـ188).نام برخى از آبادیهاى بخش چشمه‌ساران، نظیر نوده، خوش ییلاق و کاشی‌دار، در مرآةالبلدان اعتمادالسلطنه (ج 2، ص 1216) آمده است.ملگونوف روستاهاى بخش چشمه‌ساران را جزء بلوکهاى کتول، فندرسک و کوهسار آورده و نوشته است که در بیشتر روستاهاى سه بلوک مذکور، طایفه گودار ساکن‌اند که حالت صحرانشینان و بیابان‌گردان را دارند و به هر سو بین استرآباد و مازندران کوچ می‌کنند. کار آنها کارگرى و دشتبانى است و به تیراندازى و شکار معروف‌اند (ص 152ـ153).منابع : اعتمادالسلطنه؛ یداللّه افشین، رودخانه‌هاى ایران، تهران 1373ش؛ ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى. دفتر تقسیمات کشورى، نشریه تاریخ تأسیس عناصر تقسیماتى به همراه شماره مصوبات آن، تهران 1382ش؛ همو، نشریه عناصر و واحدهاى تقسیمات کشورى ]تا پایان آبان 1384[، تهران 1384ش؛ محمدحسین پاپلى یزدى، فرهنگ آبادیها و مکانهاى مذهبى کشور، مشهد 1367ش؛ عباس جعفرى، گیتاشناسى ایران، تهران 1368ـ1379ش؛ رزم‌آرا؛ فرهنگ جغرافیائى آبادیهاى کشور جمهورى اسلامى ایران، ج :17 کَزن کولى (گنبد کاوس)، تهران: سازمان جغرافیائى نیروهاى مسلح، 1370ش، ج :29 شاهرود (گرگان)، تهران: اداره جغرافیائى ارتش، 1367ش؛ فرهنگ جغرافیایى کوههاى کشور، تهران: سازمان جغرافیائى نیروهاى مسلح، 1379ش؛ مرکز آمار ایران، سرشمارى عمومى نفوس و مسکن :1375 شناسنامه آبادیهاى کشور، استان مازندران، شهرستان گنبد کاووس، تهران 1376ش؛ گریگورى والریانوویچ ملگونوف، کرانه‌هاى جنوبى دریاى خزر، یا، استانهاى شمالى ایران، ترجمه امیر هوشنگ امینى، تهران 1376ش؛ اسماعیل مهجورى، تاریخ مازندران، ج 1، تهران 1381ش.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

علی اکبر نجفی کانی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 12
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده