چشمه (۲)
معرف
شهرى بندرى در استان ازمیر ترکیه
متن
چشمه (2)، شهرى بندرى در استان ازمیر ترکیه. این شهر در منتهاالیه مشرق شبه جزیره چشمه، کنار دریاى اژه، در هشتاد کیلومترى جنوب غربى ازمیر واقع است و از مغرب به تنگه خیوس (ساقز)، راه دسترسى به یونان، محدود می‌شود. قره‌داغ‌تپه به ارتفاع 172 متر در جنوب غربى شهر است. چشمه با بزرگراهى به شهر ازمیر متصل می‌شود (رجوع کنید به >اطلس جغرافیایى ترکیه<، بخش 1، ص 17، 19، بخش 2، نقشه 58 ـ 59؛ نصراللّه و همکاران، نقشه 13؛ >اطلس جامع جهان تایمز<، نقشه 37؛ موستراس، ص 242).نام قدیم چشمه، سیسوس بوده است. رومیهاى شرقى در 193ق‌م، در این محل آنتیوخوس سوم را شکست دادند (رفعت، ج3، ص34؛ موستراس، ص106،پانویس 4،ص242). ازاین پس، شهر جزو امپراتورى روم شرقى بود تا اینکه بایزید اول (حک : 791ـ 805) آن را از حاکمان آیدین گرفت، ولى پس از نبرد آنکارا و اسارت بایزید به دست تیمور، شهر به حکام آیدین بازگشت. سلطان مراد دوم در 830 آن را براى همیشه جزو متصرفات عثمانى کرد. او در این شهر، اسکله و بندر تجارى و پایگاه نظامى ساخت (د.ا.د.ترک، ج 8، ص 287). در دوران عثمانى، این شهر، که متعلق به سنجق ازمیر و از مهم‌ترین شهرهاى آن بود، جزو ولایت آیدین به شمار می‌رفت (جواد، ج1، ص308؛ رفعت، ج3، ص34؛ موستراس، ص242؛ نصراللّه و همکاران، همانجا). عثمانیها در 914 نیز قلعه‌اى نظامى ساختند تا بتوانند در برابر حملات دریایى از شهر حفاظت کنند و کاروان‌سرایى نیز احداث کردند که با توجه به چشمه‌های‌آب معدنى شهر، مسافران فراوانى را به خود جلب می‌کرد (اولیاچلبى، ج 9، ص 107ـ 108، 113، 131، 148). در دوره عثمانى، چشمه چهار جامع، یک مسجد، نُه مدرسه علوم اسلامى، یک کتابخانه و چهارده کلیسا داشت (جواد؛ رفعت، همانجاها) و جمعیت آن بالغ بر شش هزار نفر بود که عمدتآ مسلمان و تعدادى نیز یهودى و یونانى ]مسیحى[ بودند (سامى، ذیل مادّه).اهمیت چشمه در تاریخ عثمانى، به دلیل نبرد مشهور دریایى چشمه در 1184/1770 میان روسیه و عثمانى است، که به شکست عثمانیها و معاهده کوچوک قینارجه* در 1188/ 1774 و جدایىِ بخشهاى بسیارى از خاک عثمانى انجامید (رفعت؛ موستراس، همانجاها؛ هامر ـ پورگشتال، ج 8، ص355؛ شاو، ج 1، ص250ـ251؛ شکیب ارسلان، ص255).امروزه چشمه یکى از مهم‌ترین مراکز بین‌المللى گردشگرى ترکیه است و صنایع فلزى و ماشین‌سازى، در کنار صید ماهى و درآمدهاى گمرکى، از دیگر توانمندیهاى اقتصادى آنجاست (>اطلس جغرافیایى ترکیه<، بخش 1، ص 33، 43ـ44).منابع : اولیا چلبى؛ على جواد، ممالک عثمانیه نک تاریخ و جغرافیا لغاتى، استانبول 1313 ـ 1317؛ احمد رفعت، لغات تاریخیه و جغرافیه، استانبول 1299ـ1300؛ شمس‌الدین‌بن خالد سامى، قاموس الاعلام،چاپ مهران، استانبول 1306ـ1316/ 1889ـ1898؛ شکیب ارسلان، تاریخ الدولة العثمانیة، چاپ حسن سماحى سویدان، دمشق 1422/ 2001؛ ک. موستراس، المعجم الجغرافى للامبراطوریة العثمانیة، ترجمة و تعلیق عصام محمد شحادات، بیروت 1423/ 2002؛Joseph von Hammer-Purgstall, Geschi chte des osmanischen Reiches,Graz1963; Mehmet Nasrullah, Mehmet Ru sdu, and Mehmet Esref, Osmanli atlasi (xx. yu zyl baslarι), ed. Rahmi Tekin and Yasar Bas, I(stanbul2003;Stanford J.Shaw, History of the Ottoman empire and modern Turkey, Cambridge 1985; The Times comprehensive atlas of the world, London: Times Books, 2005; TDVI(A, "Cesme" (by Semavi Eyice); Turkiye cografya atlasi, I(stanbul: Dogan Burda Rizzoli, 2004.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

صنوبر منصوری

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 12
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده