چشم انداز بیست ساله
معرف
سندى دربرگیرنده اهداف بلندمدت سیاسى، اقتصادى، اجتماعى، فرهنگى و سیاستهاى کلىِ وابسته به آن، در ایران، پس از انقلاب اسلامى
متن
چشم‌انداز بیست‌ساله، سندى دربرگیرنده اهداف بلندمدت سیاسى، اقتصادى، اجتماعى، فرهنگى و سیاستهاى کلىِ وابسته به آن، در ایران، پس از انقلاب اسلامى. این سند مبتنى بر قانون اساسى است و از وضع مطلوب کشور و جایگاه آن نسبت به کشورهاى دیگر، تصویرى دست‌یافتنى ارائه می‌دهد. این چشم‌انداز را رهبر جمهورى اسلامى در 13 آبان 1382 ابلاغ کرد و اجراى آن از ابتداى 1384ش آغاز شد.معمولا قانون اساسى الهام‌بخش تدوین سندى می‌شود براى ساختن آینده که حاوى اهداف زمان‌بندى شده کمّى و راهبردهاى مناسب براى برنامه‌ریزى میان مدت و طراحى شیوه‌هاى اجرایى است. سند چشم‌انداز، از لحاظ سلسله مراتب، در ذیل قانون اساسى، که در اصل سومِ آن آرمانها بیان شده است، قرار می‌گیرد، ولى مشرف بر قوانین عادى و برنامه‌هاى میان‌مدت و سالیانه و سیاستهاى اجرایى است. در چشم‌انداز، امکانِ تحققِ اهداف کمّى باتوجه به روند گذشته، ظرفیتهاى موجود و استعدادها و همچنین تحلیل محیط کشورى و جهانى سنجیده می‌شود؛ بین فرایندهاى مختلف و اهداف جزئی‌ترِ وابسته به مهلتِ چشم‌انداز، هماهنگى لازم برقرار می‌گردد و سیاستهاى اصلى حاکم بر برنامه‌ها و فعالیتها در کلیه قلمروها، از جمله سیاسى، اقتصادى، اجتماعى، فرهنگى و زیست محیطى، مشخص می‌شود. در تدوین چشم‌انداز، مجموعه‌اى از روشها و فنون و ابزارهاى تحلیل و طراحى در چارچوب انگاره‌اى، مبتنى بر الگویى مفهومى براى ساماندهى روند توسعه به کار گرفته می‌شود (رضائیان، ص 13).در ایران، اولین طرح کمّى و بلندمدت براى آینده، در قالب «ایران 1400»، در دولت دوم هاشمى رفسنجانى، در 1375ش، ارائه شد. این طرح مراحل کارشناسى را گذراند، ولى به مرحله قانونى شدن و اجرا نرسید (براى جزئیات طرح رجوع کنید به سازمان برنامه و بودجه، 1376ش الف، ص 24ـ37؛ همو، 1376ش ب، بخش صنعت در تلفیق نهایى، ص 1ـ27).پس از اولین دوره جدید فعالیت «مجمع تشخیص مصلحت نظام*» (1375ش تا 1380ش) بنابه پاسخ مورخ 17 دى 1381 رهبر انقلاب به‌نامه رئیس مجمع ــ بررسى و مطالعه و تدوین چشم‌انداز بیست ساله، به عنوان چهارچوبى براى تجدید نظر در سیاستهاى کلى، در دستور کار مجمع قرار گرفت. هر چند در قانون اساسى به چشم‌انداز اشاره صریحى نشده است، اما باتوجه‌به ماهیت آن، که از مقوله سیاست‌گذارى کلى است، موضوع بند اول اصل 110 را می‌توان شامل چشم‌انداز نیز دانست.با توجه به اهمیت موضوع، کارْگروهِ ویژه‌اى با عنوان «کمیسیون خاص چشم‌انداز» تشکیل شد و پس از گردآورى مطالب با همکارى بسیارى از افراد و گروهها و مؤسسات خصوصى علمى و پژوهشى، نخستین نسخه از سند پیشنهادى، که متکى بر بیش از دوازده‌هزار نفر ساعت فعالیت کارشناسى بود، آماده گردید (رضائى میرقائد و مبینى دهکردى، ص 179). سپس گزارش سازمان مدیریت و برنامه‌ریزى در خصوص تعیین چشم‌انداز ملى و نتایج مطالعات راهبردى توسعه صنعتى ایران (به سفارش وزارت صنایع و معادن) بررسى شد و بر این اساس، سند پیشنهادى در دستور کار کمیسیون خاص قرار گرفت.با توجه به آماده شدن پیش‌نویس سیاستهاى کلى برنامه چهارم توسعه در دولت، رهبر جمهورى اسلامى در پاسخ به درخواست مورخ یکم شهریور 1382 رئیس‌جمهور وقت، سیدمحمد خاتمى، درباره تأیید و تنفیذ سیاستهاى کلى حاکم بر تهیه و تدوین برنامه چهارم توسعه کشور، بر ضرورت همسویى آن سیاستها با چشم‌انداز تأکید نمود. این پاسخ، زمینه‌ساز تسریع تنظیم سند چشم‌انداز در کمیسیون خاص و مجمع شد و در نهایت در 19 مهر 1382، با افزودن متنى که پیوندِ برنامه‌ریزى و بودجه‌ریزى را با سیاستهاى کلى توسعه و اهداف و الزامات چشم‌انداز نشان می‌داد، سند چشم‌انداز به تصویب مجمع و با تغییرات مختصرى، به تأیید رهبر جمهورى اسلامى رسید و به رئیس مجمع و سران سه قوه ابلاغ شد.سند چشم‌انداز از چهار بخش تشکیل شده است: بخش اول، مطلع سند است که با یاد خدا و تکیه بر قدرت او آغاز می‌شود و به عزم ملى و کوشش جمعى و برنامه‌ریزى مدبرانه اشاره می‌کند. بخش دوم به ویژگیهاى جامعه ایرانى در افق چشم‌انداز می‌پردازد، که در آن، ایران کشورى با هویت اسلامى ـ انقلابى و توسعه‌یافته است و جایگاه اول اقتصادى و علمى و فنّاورى در منطقه را دارد، در جهان اسلام الهام‌بخش و در عرصه بین‌المللى تأثیرگذار است. در بخش سوم ویژگیهاى اصلىِ ذکر شده به تفصیل بیان می‌شود. بخش چهارم، خاتمه سند است که در آن تصریح می‌شود که در تهیه و تدوین و تصویب برنامه‌هاى توسعه و بودجه‌هاى سالیانه باید شاخصهاى کمّى کلان متناسب با سیاستهاى توسعه و اهداف و الزامات چشم‌انداز تنظیم و تعیین گردد و این سیاستها و هدفها به صورت کامل مراعات شود. گفتنى است مجمع در سال 1386، براى اجرایی‌تر شدن سند چشم‌انداز، سند دیگرى را با عنوان «الزامات چشم‌انداز بیست ساله» به تصویب رساند.منابع : على رضائیان، تجزیه و تحلیل و طراحى سیستم، تهران 1386ش؛ محسن رضائی‌ میرقائد و على مبینی‌دهکردى، ایران آینده در افق چشم‌انداز، تهران 1386ش؛ سازمان برنامه و بودجه، طرح تدوین برنامه ایران 1400ه ش (تحقق تمدن اسلامى) : پیش‌نویس سند اولیه برنامه ایران 1400ه ش، چهارچوب اهداف و سیاستهاى کلان، تهران[?1376ش الف[؛ همو، طرح تدوین برنامه ایران 1400ه ش (تحقق تمدن اسلامى): تلفیق نهایى، تهران [?1376ش ب[؛ مصطفى میرسلیم، چشم‌انداز توسعه، تهران 1383ش.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

سیدمصطفی میرسلیم

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 12
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده