حنظله بادغیسی
معرف
شاعر فارسى‌گوى اوایل قرن سوم
متن
حنظله بادغیسى، شاعر فارسى‌گوى اوایل قرن سوم. وى از معروف‌ترین شاعران دوره طاهریان است. اصلش از بادغیس هرات بوده و در دوره حکومت عبداللّه‌بن طاهر (حک: 213ـ230)، در نیشابور زندگى مى‌کرده است (عوفى، ج 2، ص 2؛ رضازاده شفق، ص 115). ذبیح‌اللّه صفا (1969، ج 1، ص سى‌وشش) حنظله را یکى از نخستین شاعران فارسى‌گوى ذکر کرده و بدیع‌الزمان فروزانفر (ص 76) او را قدیم‌ترین شاعرى دانسته است که نام و شعرش به واسطه تذکره‌ها به ما رسیده است (قس صبا، ص 221). هدایت (ج 1، بخش 2، ص 727) نوشته است که حنظله در قرن دوم زندگى مى‌کرد، اما در عین حال وى را معاصر فیروز مشرقى (متوفى 283) دانسته است. صفا (1378ش، ج 1، ص 180)، ضمن تأکید بر اقوال ضد و نقیض هدایت درباره حنظله، روزگار شاعرى او را مقدّم بر شاعران دربار یعقوب لیث صفارى (حک: 247ـ265) ذکر کرده است. به گفته نظامى عروضى (ص 26ـ27)، دیوان حنظله در سده سوم در بادغیس موجود بوده است، چنان‌که احمدبن عبداللّه خجستانى (متوفى 268)، از امراى صفاریان، با خواندن قطعه‌اى از آن (با مطلع مهترى گر به کام شیر در است/ شوخطر کن زکام شیر بجوى») چنان شور و هیجان و جسارتى مى‌یابد که شغل خربندگى را رها مى‌کند، خرهایش را مى‌فروشد و اسبى مى‌خرد و خود را به خدمت على‌بن لیث صفارى، برادر یعقوب لیث، مى‌رساند و به چنان مرتبه‌اى مى‌رسد که گفته‌اند در نیشابور، در یک شب سیصد هزار دینار و پانصد سر اسب و هزار عدد جامه بخشید. از این دیوان دو قطعه یکى در چهار مقاله نظامى‌عروضى (ص 26) و دیگرى در لباب‌الالباب عوفى (همانجا) برجاى مانده است. این ابیات از نظر انسجام و فصاحت و پختگى زبان شعر به درجه‌اى است که در مقایسه با اشعار شاعران اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم، نمى‌توان آنها را از نخستین اشعار فارسى به‌شمار آورد؛ مگر اینکه، بنابر نظر صفا (1378ش، همانجا)، ابیات منسوب به حنظله را طبق رسمِ روزگار بعد از او، اصلاح کرده باشند.به نوشته هدایت (همانجا)، حنظله در سال 219 درگذشت، اما صفا (1378ش، همانجا) پذیرش این تاریخ و نیز سال 220 را که نویسنده شاهد صادق ذکر کرده است بنابر قراین دشوار دانسته است. ریپکا نیز (ج 2، ص 261) مرگ او را قبل از 248 نادرست شمرده است.منابع: صادق رضازاده شفق، تاریخ ادبیات ایران، ]شیراز[ 1355ش؛ یان ریپکا، تاریخ‌ادبیات ایران، ترجمه ابوالقاسم سرّى، تهران 1383ش؛ محمدمظفر حسین‌بن محمد یوسفعلى صبا، تذکره روز روشن، چاپ محمدحسین رکن‌زاده آدمیت، تهران 1343ش؛ ذبیح‌اللّه صفا، تاریخ‌ادبیات در ایران و در قلمرو زبان پارسى، ج 1، تهران 1378ش؛ همو، گنج سخن: شاعران بزرگ پارسى‌گوى و منتخب آثار آنان، ]تهران 1969[؛ عوفى؛ بدیع‌الزمان فروزانفر، تاریخ‌ادبیات ایران: بعد از اسلام تا پایان تیموریان، به‌کوشش عنایت‌اللّه مجیدى، تهران 1383ش؛ احمدبن عمر نظامى‌عروضى، کتاب چهارمقاله، چاپ محمدبن عبدالوهاب قزوینى، لیدن 1327/1909، چاپ افست تهران ]بى‌تا.[؛ رضاقلى‌بن محمدهادى هدایت، مجمع‌الفصحاء، چاپ مظاهر مصفا، تهران 1382ش.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

فریده داودی مقدّم

حوزه موضوعی

ادبیات و زبان ها

رده های موضوعی
جلد 14
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده