حنبل بن اسحاق بن حنبل
معرف
کنیه‌اش ابوعلى، ملقب به شیبانى، حافظ و محدّث و مورخ حنبلى قرن سوم
متن
حَنبَل ‌بن اسحاق بن حنبل، کنیه‌اش ابوعلى، ملقب به شیبانى، حافظ و محدّث و مورخ حنبلى قرن سوم. او برادرزاده و شاگرد احمدبن حنبل* بود (خطیب بغدادى، ج 9، ص 217؛ ابن‌ابى‌یعلى، ج 1، ص 383). بنابه نظر ذهبى (ج 13، ص 51)، وى قبل از سال 200 به‌ دنیا آمده است. از زندگى‌اش اطلاع چندانى در دست نیست.به گفته خطیب بغدادى (همانجا) وى از استادان و محدّثان بسیارى حدیث شنیده است، از جمله احمدبن حنبل؛ پدر خود، اسحاق‌بن حنبل؛ ابونعیم فَضل‌بن دُکَیْن؛ و ابوغَسّان نَهدى (رجوع کنید به ابن ابى‌یعلى، ج 1، ص 383ـ384). حنبل‌بن اسحاق تصریح کرده که به همراه صالح و عبداللّه (فرزندان احمدبن حنبل)، مُسنَدِ احمدبن حنبل را به‌طور کامل از وى فراگرفته است (همان، ج 1، ص 385).ابوبکر احمدبن محمد خَلّال*، محمدبن مَخْلَد، ابوالقاسم عبداللّه‌بن محمد بَغوى*، از شاگردان و راویان او بوده‌اند (خطیب بغدادى، همانجا؛ ابن‌ابى‌یعلى، ج 1، ص 384). وى همانند دیگر اصحاب احمدبن حنبل، روایاتى را که از استادش شنیده بود در کتابى به نام المسائل گردآورى کرده بود (رجوع کنید به ذهبى، ج 13، ص 52) و آن را بر علاقه‌مندان به حدیث در شهرهاى مختلف که به آنها سفر مى‌کرد، مى‌خوانده است (رجوع کنید به ابن ابى‌یعلى، ج 1، ص 383).خطیب بغدادى (همانجا) و ابن ابى‌یعلى (ج 1، ص 384) او را با القابى چون «ثَبْت» و «ثقه» ستوده‌اند.او همچون احمدبن حنبل به رؤیت خدا در آخرت باور داشت. اصرار او بر این موضوع در حدى بود که انکار این عقیده را از مصادیق ارتداد مى‌دانست (رجوع کنید به ابن‌ابى‌یعلى، ج 1، ص 387).حنبل‌بن اسحاق در اواخر عمر به شهر واسط، شهرى بین بصره و کوفه، رفت و در 273 درگذشت (خطیب بغدادى، همانجا؛ قس ابواسحاق شیرازى، ص170 که سال درگذشت او را 293 ذکر کرده است).حنبل‌بن اسحاق آثارى داشته است که بیشتر آنها موجود نیست. اساس کتاب او در تاریخ، گفته‌هاى احمدبن حنبل و یحیى‌بن مَعین* بوده است که برخى تراجم‌نگاران از آن یاد کرده‌اند (رجوع کنید به دارقطنى، ج 2، ص 768؛ خطیب بغدادى، همانجا؛ ذهبى، ج 13، ص 53). ذهبى (همانجا) این اثر را مفید دانسته است. او راوى الرد على اهل‌الرأى/ القیاس حُمَیدى (متوفى 219) بوده است (دارقطنى، همانجا). ذکر محنة الامام احمدبن حنبل اثر دیگر حنبل‌بن اسحاق است (ذهبى، ج 13، ص 52ـ53) که در آن عقیده احمدبن حنبل را درباره قِدَم قرآن آورده و نیز از آزارهایى که از رهگذر این عقیده به پیشواى حنبلیان وارد شده، سخن گفته است (رجوع کنید به جدعان، ص 356).ذکر محنة‌الامام احمدبن حنبل به تحقیق محمد نغش در یک مجلد به‌چاپ رسیده است (اسکندریه 1977). جزء حدیثى از او به تدوین ابوعمرو عثمان‌بن احمد مشهور به ابن‌سماک (متوفى 344) برجا مانده است (رجوع کنید به سوّاس، ص 182).منابع: ابن‌ابى‌یعلى، طبقات الحنابلة، چاپ عبدالرحمان‌بن سلیمان عُثیمین، ریاض 1419/1999؛ ابواسحاق شیرازى، طبقات الفقهاء، چاپ احسان عباس، بیروت 1401/1981؛ فهمى جدعان، المحنة: بحث فى جدلیة الدینى و السیاسى فى الاسلام، بیروت 2000؛ خطیب بغدادى؛ على‌بن عمر دارقطنى، المؤتلف و المختلف، چاپ موفق‌بن عبداللّه‌بن عبدالقادر، بیروت 1406/1986؛ ذهبى؛ یاسین محمد سوّاس، فهرس مجامیع المدرسة العُمریة فى دارالکتب الظاهریة بدمشق، کویت 1408/1987.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

علیرضا سعید

حوزه موضوعی

قرآن و حدیث

رده های موضوعی
جلد 14
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده