حمیْد بن زیاد
معرف
فقیه و محدّث امامى قرن سوم و چهارم
متن
حُمَیْد بن زیاد، فقیه و محدّث امامى قرن سوم و چهارم. از تاریخ تولد، زادگاه، و جزئیات زندگى وى اطلاعى در دست نیست. کنیه‌اش ابوالقاسم و در اصل کوفى بود، مدتى در سُورا (نزدیک شهر حِلّه) سکنا گزید و سپس به نینوا (قریه‌اى در نزدیکى کربلا) رفت (رجوع کنید به نجاشى، ص 132؛ قهپائى، ج 2، ص 244). به تصریح شرح‌حال‌نویسان، حمید از افراد بسیارى حدیث شنید، از جمله احمدبن محمدبن رَباح، حسن‌بن محمدبن سَماعة (متوفى 263)، حسن‌بن موسى خَشّاب (زنده در 260)، عُبیداللّه‌بن احمد نَهیکى (محدّث قرن سوم)، حسن‌بن محمد کِندى، و ابراهیم‌بن سلیمان نَهْمى (رجوع کنید به کلینى، ج 3، ص 146؛ طوسى، 1417، ص 38ـ39؛ خویى، ج 6، ص 289).هرچند حمید از بزرگان فرقه واقفه/ واقفیه و از آخرین چهره‌هاى سرشناس این گروه بوده، ولى مورد وثوق رجالیان امامى است. وى را به وسعت علم و کثرت آثار ستوده‌اند (رجوع کنید به نجاشى، همانجا؛ طوسى، 1415، ص 421؛ ابن‌داوود حلّى، ص 210). وى همچنین راوى بسیارى از کتب و اصول اصحاب امامیه بود و به همین جهت، نام او در سلسله اسنادِ روایات بسیارى، در کتب معتبر شیعه آمده و محدّثان بزرگى از طریق او روایت کرده‌اند، از جمله محمدبن یعقوب کلینى (براى نمونه رجوع کنید به ج 2، ص 14، 75)، على‌بن ابراهیم قمى (زنده در 307)، حسین‌بن على بَزوفَرى (زنده در 352)، عبیداللّه‌بن ابوزید انبارى، و حسن‌بن محمدبن عَلّان. برخى از این افراد، از جمله على‌بن حاتِم قزوینى در 306 و ابوالمفضل شیبانى در 310، از او اجازه روایت دریافت کرده‌اند (رجوع کنید به نجاشى، همانجا؛ طوسى، 1417، ص 115؛ حرّعاملى، ج30، ص 132؛ خویى، ج 6، ص 289ـ292). حمید را از معمرین دانسته و، وفات وى را در 310 ثبت کرده‌اند (رجوع کنید به نجاشى، همانجا؛ مجلسى، ج 54، ص 367؛ آقابزرگ طهرانى، ج 2، ص 148).حمیدبن زیاد آثار متعددى تألیف کرده از آن جمله: الجامع فى انواع الشرایع، الفرائض، الدَلائل، فَضْلُ العِلم وَ الْعُلماء، الخُمس، ذَمُّ مَنْ خالَفَ الْحَقَّ وَ اَهْلَهُ، النوادر، تاریخ الرجال، و من روى عن الصادق علیه‌السلام (رجوع کنید به آقابزرگ طهرانى، ج 3، ص 253، ج 7، ص 255، ج 8، ص 236، ج10، ص 43، ج 16، ص 145، 271؛ بغدادى، ج 1، ستون 356، ج 2، ستون 293ـ 295، 297، 346). به گفته موحدى ابطحى (ج 5، ص 133، پانویس 1 و 2) دو کتاب اخیر از جمله منابع شیخ‌طوسى و نجاشى در تألیفِ آثار رجالى‌شان بوده است.منابع: آقابزرگ طهرانى؛ ابن‌داوود حلّى، کتاب الرجال، چاپ محمدصادق آل‌بحرالعلوم، نجف 1392/1972، چاپ افست قم ]بى‌تا.[؛ اسماعیل بغدادى، ایضاح المکنون، ج 1ـ2، در حاجى‌خلیفه، ج 3ـ4؛ حرّ عاملى؛ خویى؛ محمدبن حسن طوسى، رجال‌الطوسى، چاپ جواد قیومى اصفهانى، قم 1415؛ همو، الفهرست، چاپ جواد قیومى اصفهانى، قم 1417؛ عنایة‌اللّه قهپائى، مجمع‌الرجال، چاپ ضیاءالدین علامه اصفهانى، اصفهان 1384ـ1387، چاپ افست قم ]بى‌تا.[؛ کلینى؛ مجلسى؛ محمدعلى موحدى ابطحى، تهذیب المقال فى تنقیح کتاب الرجال للشیخ الجلیل ابى‌العباس احمدبن على النجاشى، ج 5، قم 1417؛ احمدبن على نجاشى، فهرست اسماء مصنّفى الشیعة المشتهر ب رجال النجاشى، چاپ موسى شبیرى زنجانى، قم 1407.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

عبدالکریم محمدی

حوزه موضوعی

فقه وحقوق

رده های موضوعی
جلد 14
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده