حمدان جمال محمود صالح
معرف
جغرافى‌دان و محقق و متفکر مصرى
متن
حمدان، جمال محمود صالح، جغرافى‌دان و محقق و متفکر مصرى. او در 1307ش/ 1928 در استان قلیوبیه مصر متولد شد. در 1327ش/ 1948 در رشته جغرافیا از دانشگاه فؤاد اول (قاهره کنونى) لیسانس گرفت. در 1332ش/ 1953 از پایان‌نامه خود درباره جمعیت در مرکز دلتاى رود نیل دفاع کرد و از دانشکده ادبیات دانشگاه ریدینگ انگلستان در رشته جغرافیا دکترى گرفت. پس از بازگشت به مصر، در گروه جغرافیاى دانشکده ادبیات به تدریس پرداخت (یوسف، ج 1، ص 111). در 1336ش/ 1957 کتاب >برخى جنبه‌هاى جغرافیاى شهرى خرطوم< را به انگلیسى و در 1337ش/ 1958 کتابهاى دراسة فى جغرافیة المدن، الشخصیة و الوحدة الاقلیمیة فى‌العالم‌العربى، و دراسات فى‌العالم‌العربى را منتشر نمود (همان، ج1،ص112). در 1342ش/ 1963 از سمت استادى خود استعفا کرد تا فرصتى براى تحقیق و نوآورى داشته باشد (زمل، ج 7، جزء10، قسم 1، ص 197؛ لمعى مطیعى، 1423، ص 440). او بقیه عمر خود را در انزوا به مطالعه و تألیف مقاله و کتاب به سر برد و فقط با رئیس انتشارات عالم‌الکتب، براى چاپ مقاله‌ها و کتابهایش، مناسبات داشت. برخى کتابهایى که حمدان منتشر کرد عبارت‌اند از: بِتْرول‌العرب و المدینة‌العربیة، هر دو در 1343ش/ 1964؛ افریقیاالجدیدة در 1345ش/ 1966؛ کتاب الیهود انثروبولوجیا در 1346ش/ 1967؛ اَنْماط مِن ْالبیئات در 1349ش/ 1970؛ و الجمهوریة العربیة اللیبیة 1352ش/ 1973. در 1353ش/ 1974 در کتاب 6 اکتوبر فى الاستراتجیة العالمیة، که پس از پیروزى 1352ش/1973 اعراب بر رژیم اشغالى نوشت، انورسادات را بسیار مدح کرد، ولى پس از پیمان کمپ دیوید نظر خود را درباره وى تغییر داد. در 1354ش/1975 کتاب قناة‌السویس را منتشر کرد (یوسف، ج 1، ص 111ـ112). در 1358ش/ 1979 جایزه تشویقى کشور (جائزة‌الدولة‌التَشْجیعیه) به وى تعلق گرفت (سعید جودة سحار، ج 1، ص 344). در 1359ش/ 1980 کتاب شخصیة مصر را در چهار هزار صفحه نوشت که از مهم‌ترین تألیفات اوست و دانش دایرة‌المعارفى او در این کتاب به‌وضوح مشاهده مى‌شود. این کتاب، که بر پایه تحلیلهاى جغرافیایى نوشته شده، تفسیرجدیدى از تاریخ مصر است (لمعى مطیعى، 1423، ص 437ـ 438، 443؛ همو، 1427، ص 181). در 1361ش/ 1982 کتاب استراتیجیة الاستعمار و التحریر را به چاپ رساند (یوسف، ج 1، ص 112). در 1365ش/ 1986 جایزه تقدیرى کشور (جائزة‌الدولة التَقدیریه) را دریافت کرد (سعید جودة سحار، همانجا؛ لمعى مطیعى، 1427، ص 182). آخرین تألیفات وى دو کتاب به نامهاى جغرافیة‌الاسلام و الیهودیة و الصهیونیة است (یوسف، ج 1، ص 111؛ زمل، همانجا). او علم جغرافیا را از شکل توصیفى محدود، به صورت علمى تخصصى و در دسترس همگان درآورد و از این طریق به بررسى موضوعات تاریخى، اقتصادى، سیاسى و عمرانى پرداخت (زمل، ج 7، جزء10، قسم 1، ص 198).جمال محمود حمدان در 1372ش/ 1993 در آتش‌سوزى منزلش، به علت نشت گاز، درگذشت. او وعده داده بود دایرة‌المعارفى براى باطل کردن ادعاى صهیونیستها و نفى ادعاهاى اسرائیل در فلسطین، انتشار دهد و به همین دلیل، مرگ وى مشکوک تلقى شد (سعید جودة سحار، همانجا؛ لمعى مطیعى، 1427، ص 181). در 1374ش/ 1995 در اسپانیا همایشى براى بزرگداشت وى برپا گردید (یوسف، ج 1، ص 112).منابع: ناصر زمل، موسوعة احداث القرن العشرین، ریاض 1426/2005؛ سعید جودة سحار، موسوعة اعلام الفکرالعربى، مصر ]1999ـ 2003[؛ لمعى مطیعى، موسوعة 1000 شخصیة مصریة، قاهره 1427/ 2006؛ همو، موسوعة نساء و رجال من مصر، قاهره 1423/ 2003؛ محمدخیر یوسف، تتمة‌الاعلام للزرکلى، بیروت 1422/2002.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

بهزاد لاهوتی

حوزه موضوعی

جغرافیا

رده های موضوعی
جلد 14
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده