حلی حسین
معرف
فقیه بزرگ امامى قرن چهاردهم
متن
حلّى، حسین، فقیه بزرگ امامى قرن چهاردهم. او اصالتاً اهل عیفار (منطقه‌اى در عراق، در نزدیکى حلّه*) و از طایفه‌اى مشهور به طفیل بود. پدرش، على‌بن حسین حلّى (متوفى 1344) عالمى پرهیزکار و از شاگردان محمد طه نجف، در جوانى حلّه را ترک کرد و در نجف سکنا گزید (رجوع کنید به آل‌محبوبه، ج 3، ص 283ـ284؛ آقابزرگ طهرانى، 1404، قسم 4، ص 1423ـ 1424).حسین در حدود 1309 در نجف به دنیا آمد. او پس از آموختن خواندن و نوشتن، به تحصیل علوم حوزوى روى آورد و پس از فراگرفتن دروس مقدماتى و میانى و عالى، به تحصیل در دوره خارج فقه و اصول پرداخت. مهم‌ترین و اصلى‌ترین استاد او در این مرحله میرزامحمدحسین نائینى* بود که حلّى دوره‌اى طولانى در جلسات درس وى حضور یافت و از شاگردان برجسته و نزدیک او بود. حلّى مدتى نیز در جلسات درس آقا ضیاءالدین عراقى* شرکت کرد (آل‌محبوبه، ج 3، ص 283؛ آقابزرگ طهرانى، 1404، قسم 2، ص 603؛ نیز رجوع کنید به طباطبائى‌حکیم، ج 3، ص 54).حلّى در فقه و اصول به رتبه بالایى رسید و مجتهد برجسته‌اى شد. او سالهاى طولانى تدریس کرد و شاگردان بسیارى پرورش داد، از جمله على‌بن اسداللّه غروى تبریزى، سیدعزالدین‌بن على بحرالعلوم، سیدرضى‌بن محمدحسین شیرازى، جعفربن باقر آل‌محبوبه، سیدمحمدمهدى بجنوردى، سیدعبدالرسول جهرمى شیرازى، ابراهیم‌بن صفرعلى مشکینى، حسن سعید تهرانى، محمدتقى حکیم و محمدسعید حکیم. حلّى فردى دقیق، مسلط بر مبانى فقهى و اصولى گوناگون و خوش‌بیان بود و بسیار عمیق و محققانه و به شکل دسته‌بندى شده و منظم تدریس مى‌کرد. او را پرهیزکار، خوش‌خلق و متواضع توصیف کرده و گفته‌اند که از ریاست و زعامت دورى مى‌جست. حلّى در 1394/ 1353ش در نجف درگذشت (رجوع کنید به آل‌محبوبه، همانجا؛ آقابزرگ طهرانى، 1404، قسم 2، ص 603ـ604؛ امینى، 1413، ج 1، ص 442؛ نیز رجوع کنید به حکیم، ص 81، پانویس؛ طباطبائى‌حکیم، همانجا).حلّى چندین اثر در فقه و اصول تألیف کرده است. برخى آثار فقهى او که تعدادى از آنها درباره موضوعات جدید است، عبارت‌اند از: رسالة فى اخذ الاُجرة على‌الواجبات، رسالة فى‌الحاق ولد الشبهة بالزواج الدائم، رسالة فى حکم بیع جِلد الضَبّ و طهارته و قبوله التذکیة، رسالة فى عمل اهل کلّ افق على افقهم و حکم‌المسافر بالطائرة من بلاد الى اخرى، رسالة فى معاملة الدینار بأزیَدَ مِنه و رسالة فى معاملة الیانَصیب و البیمة الشائعة فى هذا العَصْر. رسالة فى‌الوضع، رسالة فى قاعدة الفراش، و رسالة فى قاعدة مَنْ مَلَک از دیگر آثار اصولى و فقهى اوست. همچنین او اثرى مبسوط در دو جلد با عنوان السؤال و الجواب، درباره موضوعات گوناگون از جمله تفسیر، فقه، اصول‌فقه، لغت و ادبیات تألیف کرده است. حلّى بر برخى آثار مهم نیز حاشیه نوشته است (آل‌محبوبه، ج 3، ص 283ـ284؛ نیز رجوع کنید به موسوعة طبقات الفقهاء، ج 14، قسم 1، ص 222ـ223).شمارى از شاگردان حلّى تقریرات درسهاى فقه و اصول او را تدوین کرده‌اند که مشهورترین آنها بُحُوث فقهیة، اثر عزالدین بحرالعلوم است. این اثر حاصل درسهاى حلّى درباره برخى مسائل جدید فقهى، از جمله بیمه، بلیت بخت‌آزمایى، اوراق نقدى، عملیات بانکى، سرقفلى، احداث راهها و خیابانهاى جدید، قاعده الزام و حقوق زوجیت و آثار وضعى آن است. مؤلف با بهره‌گیرى از منابع جدید، نکاتى را به دروس حلّى افزوده و پاره‌اى از مباحث کتاب را با پرسش و استفتا از حلّى تألیف کرده است (رجوع کنید به بحرالعلوم، ص 11ـ12). این اثر نخستین‌بار در 1384/ 1343ش در نجف و پس از آن، بارها در عراق، لبنان و ایران چاپ شد. دلیل العروة‌الوثقى، اثر حسن سعید تهرانى، یکى‌دیگر از تقریرات دروس حلّى در مبحث طهارت است که بارها در عراق و ایران چاپ شده است (رجوع کنید به امینى، 1385، ص 170؛ عواد، ج 1، ص 343). بخش هشتم کتاب نموذج فى‌الفقه الجعفرى (چاپ 1410/ 1368ش، قم)، اثر سیدعباس مدرسى یزدى هم به تقریرات درس حلّى در مبحث بیع اختصاص دارد.گفتنى است که حسین حلّى برادر بزرگ‌ترى به نام حسن داشت که شاعر و فاضل بود و در 1337 در جوانى براثر بیمارى درگذشت. از او دو اثر، کتاب فى علم‌الصرف و دیوان شعر، برجاى مانده است (رجوع کنید به آقابزرگ طهرانى، 1404، قسم 1، ص 414ـ415؛ همو، 1403، ج 9، قسم 1، ص 241؛ حلّى، قسم 2، ص 202ـ203).منابع: محمدمحسن آقابزرگ طهرانى، الذریعة الى تصانیف الشیعة، چاپ على‌نقى منزوى و احمد منزوى، بیروت 1403/1983؛ همو، طبقات اعلام‌الشیعة: نقباء البشر فى القرن الرابع عشر، مشهد، قسم 1ـ4، 1404؛ جعفربن باقر آل‌محبوبه، ماضى النجف و حاضرها، بیروت 1406/1986؛ محمدهادى امینى، معجم‌المطبوعات النجفیة: منذ دخول الطباعة الى النجف حتى الآن، نجف 1385/1966؛ همو، معجم رجال الفکر و الادب فى النجف خلال الف عام، ]نجف [1413/1992؛ عزالدین بحرالعلوم، بحوث فقهیة من محاضرات آیة‌اللّه العظمى الشیخ حسین الحلّى، بغداد 1410؛ محمدتقى حکیم، الاصول العامة للفقه المقارن، قم 1418/1997؛ یوسف حلّى، تاریخ‌الحلة، نجف 1385/1965، چاپ افست قم 1372ش؛ محمدسعید طباطبائى حکیم، المحکم فى اصول الفقه، قم 1414/1994؛ کورکیس عواد، معجم‌المؤلفین العراقیین فى القرنین التاسع عشر و العشرین، بغداد 1969؛ موسوعة طبقات الفقهاء، اشراف جعفر سبحانى، قم: مؤسسة الامام الصادق، 1418ـ1424.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محمد رئیس زاده

حوزه موضوعی

فقه وحقوق

رده های موضوعی
جلد 14
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده