حلو شارل
معرف
چهارمین رئیس‌جمهورى لبنان پس از استقلال (1343ـ1349ش/ 1964ـ1970)
متن
حِلو، شارل، چهارمین رئیس‌جمهورى لبنان پس از استقلال (1343ـ1349ش/ 1964ـ1970). وى در 23 شوال 1331 (3 مهر 1292)/ 25 سپتامبر 1913، در خانواده‌اى مارونى، در بیروت به‌دنیا آمد. پس از اتمام دوره دبیرستان در بیروت، براى ادامه تحصیل به مدرسه عالى حقوق فرانسه رفت و موفق به اخذ دانشنامه رشته حقوق شد. پس از آن به وکالت پرداخت و تا 1325ش/1946 سردبیرى و نویسندگى در روزنامه فرانسوى‌زبان لوژور لبنان را برعهده داشت (زعیتر، ص 649؛ موسوعة‌السیاسة، ذیل «شارل حلو»؛ «رحل شارل حلو رئیسُ الفترة الحرجة»، 1421). وى همراه پیر جمیّل* در 1315ش/1936 حزب کتائب* را پایه‌گذارى کرد، اما پس از مدت کوتاهى از آن کناره گرفت و به حزب قانون اساسى (الحزب الدستورى) به رهبرى بشاره خورى*، نخستین رئیس‌جمهورى لبنان، پیوست (قصیفى، ص 6ـ7؛ موسوعة السیاسة، همانجا؛ طرابلسى، ص 249). حلو از 1326 تا 1328ش/ 1947ـ 1949 سفیر لبنان در واتیکان بود. در 1328ش/ 1949 وزارت دادگسترى و وزارت امورخارجه، در 1333ـ1334ش/1954ـ 1955 وزارت دادگسترى‌وبهداشت، در 1337ش/ 1958 هم‌زمان وزارت اقتصاد و وزارت اطلاع‌رسانى، و در 1343ش/1964 وزارت تربیت ملى و هنرهاى زیبا را برعهده داشت (زعیتر، همانجا؛ عبدالساتر، ص 258؛ ماجد خلیل‌ماجد، ص73ـ74، 77، 100، 135، 147).شارل حلو در 1336ش/ 1957 در زمره مخالفان کمیل شمعون*، رئیس‌جمهورى وقت لبنان، قرار گرفت و به همراه بعضى از شخصیتهاى مسیحى میانه‌رو، نیروى سوم (القوة الثالثه) را تشکیل داد و خواستار بى‌طرفى لبنان در منازعات جهان عرب شد (طرابلسى، ص 228؛ موسوعة السیاسة، همانجا). او با حمایتِ طرفداران فؤاد شهاب* و مارونیها در مجلسِ نمایندگان، با کسب رأى اعتماد اکثر نمایندگان مجلس، در اول مهر 1343/ 23 سپتامبر 1964 به ریاست جمهورى رسید (طرابلسى، ص 248ـ249؛ کباره، ص 709ـ 710؛ زعیتر، همانجا)؛ از این‌رو، وى در دوره ریاست جمهورى، تحت‌فشار این دو گروه، سیاستهاى دوگانه و متناقضى در پیش گرفت (طرابلسى، ص 249).در دوره ریاست جمهورى شارل حلو، در 1344ش/ 1965 در پى اختلاف اعراب و رژیم اشغالگر درباره چگونگى استفاده از آب رود اردن، کشورهاى عربى و در رأس آنها مصر تصمیم گرفتند که به لبنان و اردن نیروى نظامى اعزام کنند. این امر با مخالفت بسیارى از احزاب داخلى لبنان و نمایندگان مجلس روبه‌رو شد. در نهایت در دیدار شارل‌حلو با جمال عبدالناصر* در 25 اردیبهشت 1344/ 15 مه 1965، اعزام این نیروها منتفى گردید و موضوع از طریق سازمان ملل پیگیرى شد (طرابلسى، ص250؛ رعد، ص 153ـ158). حلو در همین سال به همراه دیگر کشورهاى عربى، مناسبات لبنان را با آلمان غربى، به دلیل فروش اسلحه به رژیم اشغالگر، قطع کرد. او بار دیگر کوشید میان خواستهاى جمال عبدالناصر از یک سو، و مخالفان داخلى خود تعادل برقرار کند (رعد، ص 158ـ159). با وقوع جنگ خرداد 1346/ ژوئن 1967 بین اعراب و رژیم اشغالگر، حلو حالت ویژه در کشور برقرار کرد، قانون‌گذارى را به مدت دو ماه به حکومت سپرد و اعلام کرد ارتش لبنان براى دفاع از سرزمینهاى عربى آماده است (همان، ص 164ـ165؛ پتران، ص90). وى در انتخابات مجلس در 1347ش/1968، بر فؤاد شهاب پیروز شد. با حمایتهاى او، در این سال ائتلافى شکل گرفت متشکل از سه گروه مارونى مسیحى طرفدار غرب، یعنى تجمع ملى (الکُتْلة الوطنیة) به رهبرى ریمون اِدّه، حزب ملى‌گرایان آزاد (حزب الوَطَنیین الأحرار) به ریاست کمیل شمعون، و حزب کتائب به رهبرى پیر جمیّل. این ائتلاف در همان سال بیشترین کرسیهاى مجلس آن کشور را به دست آورد (رابینوویچ، ص 34؛ صلح، ص 324؛ رعد، ص 172ـ175).پس از جنگ خرداد 1346/ ژوئن 1967، شبه‌نظامیان فلسطینىِ مستقر در لبنان ــ که به عملیات نظامى برضد رژیم صهیونیستى اقدام مى‌کردندــ تقویت شدند. در این میان، سیاستمداران مسیحىِ مارونى با موضع‌گیرى بر ضد شبه‌نظامیان فلسطینى، جبهه متحدى تشکیل دادند (تیمافى‌یف، ص 329ـ 332؛ طرابلسى، ص 262ـ263؛ احمدى، ص 45). با اوج گرفتن عملیات گروههاى فلسطینى و بى‌اعتنایى شارل‌حلو به تهدیدات رژیم اشغالگر، در نهایت مجموعه‌اى از کوماندوهاى اسرائیلى در 7 دى 1347/ 28 دسامبر 1968، سیزده هواپیماى مسافربرى آن کشور را در فرودگاه بیروت منفجر کردند. حلو، در واکنش به این عملیات، ضمن رایزنى با سفیران امریکا، شوروى، انگلیس و فرانسه، به سازمان ملل شکایت کرد (تیمافى‌یف، ص 331؛ پتران، ص 99؛ رعد، ص180ـ181). در پى این رویداد، نیروهاى مارونى دولت را به ضعف بنیه دفاعى متهم کردند. از سوى دیگر، حلو نیز از این نیروها فاصله گرفت، تا جایى‌که یکى از طرفداران شهاب، به نام رشید کرامى*، را در 1348ش/ 1969 به نخست‌وزیرى برگزید (طرابلسى، ص 264؛ ماجد خلیل ماجد، ص 174). افزایش عملیات شبه‌نظامیان فلسطینى از خاک لبنان برضد رژیم اشغالگر، به رویارویىِ فلسطینیان و واحدهایى از ارتش لبنان در مهر 1348/ اکتبر 1969 در جنوب آن کشور انجامید. حلو براى پایان دادن به این بحران، خواستار میانجیگرى دولت مصر میان لبنان و سازمان آزادى‌بخش فلسطین* (ساف) شد (تیمافى‌یف، ص 332، 338؛ پتران، ص 103؛ احمدى، همانجا). پس از مذاکرات امیل بستانى (فرمانده وقت ارتش لبنان) و یاسر عرفات* (رهبر ساف) در قاهره، در 22 آبان 1348/ 13 نوامبر 1969 توافقنامه‌اى به‌نام قرارداد قاهره به امضاى طرفین رسید که براساس آن، ضمن تأکید بر حضور شبه‌نظامیان فلسطینى در لبنان و ادامه مبارزه مسلحانه، اداره اردوگاههاى فلسطینى در خاک لبنان به خود آنان واگذار شد و دولت لبنان نیز حق دخالت در امور داخلى اردوگاهها را نداشت. در مقابل، فلسطینیها متعهد شدند حاکمیت دولت لبنان را بر خاک آن کشور به رسمیت بشناسند و در امور داخلى آن دخالت نکنند (قربان، ج 2، ص200ـ208؛ سالم، ص 75؛ وینسلو، ص 161ـ163).در امور اقتصادى، شارل حلو سیاست اقتصاد آزاد را در پیش گرفت. دولت فقط به آماده کردن زیرساختها، براى رشد بخش خدمات عمومى، پرداخت و دخالت در امور اقتصادى و اجتماعى را تا حد زیادى کاهش داد. او همچنین اصلاحات اقتصادى فؤاد شهاب، رئیس‌جمهورى قبلى، را از دستور کار خارج کرد (طرابلسى، ص 249؛ کباره، ص710). در دوره ریاست جمهورى او وابستگى اقتصادى دولت به امریکا بیشتر شد و حضور شرکتهاى اروپایى، به‌ویژه فرانسوى، کاهش یافت. در 1345ش/ 1966، ورشکستگى بانک انترا (مهم‌ترین بانک خصوصى وقت لبنان)، به‌دلیل سیاست مالى نادرست شارل حلو، مشکلات جدّى مالى براى آن کشور پدید آورد و باعث ورشکستگى بسیارى از بانکهاى لبنانى و افزایش نفوذ بانکهاى خارجى در اقتصاد لبنان شد (کباره، همانجا؛ زعیتر، ص 650ـ651؛ طرابلسى، ص 256ـ258).افزون‌بر آن، سیاستهاى نادرست اقتصادى او، به‌ویژه در بخش کشاورزى، سبب اعتصابات گسترده کشاورزان، کارمندان و کارگران در سالهاى 1343 تا 1346ش/ 1964ـ 1967 شد (طرابلسى، ص 251ـ254؛ تیمافى‌یف، ص321ـ322).شارل حلو پس از اتمام دوره ریاست جمهورى‌اش در 1349ش/1970، در 1351ش/1972 به ریاست جمعیت بین‌المللى اعضاى پارلمان کشورهاى فرانکوفون (الجمعیة الدُوَلیة للبرلمانیین الفرنکوفون) و در 1362ش/1983 به ریاست سازمان بین‌المللى همکارى فرهنگى و هنرى (منظّمة الدُوَلیة للتعاون الثقافى و الفنى) برگزیده شد. همچنین در همین سال فرانسوا میتران، رئیس‌جمهورى وقت فرانسه، او را به عضویت هیئت عالى کشورهاى فرانکوفون (الهیئة الفرنکوفونیة العلیا) برگزید. وى در 18 دى 1379/ 7 ژانویه 2001 درگذشت («رحل شارل حلو رئیس ُالفترة الحرجة،»، 1421).منابع: حمید احمدى، دمکراسى انجمنى و ثبات سیاسى در جوامع ناهمگون: بررسى تجربه لبنان، تهران 1385ش؛ ایگور تیمافى‌یف، کمال جنبلاط: الرجل و الاسطورة، ترجمة خیرى ضامن، ]بیروت ? 2000[؛ ایتامار رابینوویچ، جنگ براى لبنان: 1970ـ 1985، ترجمه جواد صفائى و غلامعلى رجبى‌یزدى، تهران 1368ش؛ «رحل شارل حلو رئیس ُالفترة الحرجة،»، الشرق الاوسط، ش 8077 (شوال 1421).Retrieved March,1, 2009, from http://www.asharqalawsat. Com/print.asp?did= 20632 & issueno = 8077;لیلى رعد، تاریخ لبنان: السیاسى و الاقتصادى، 1958ـ 1975، طرابلس، طرابلس لبنان 2005؛ محمد زعیتر، المارونیة فى لبنان: قدیماً و حدیثآ، بیروت ?] 1414/ 1994[؛ فواز طرابلسى، تاریخ لبنان الحدیث: من الامارة الى اتفاق الطائف، بیروت 2008؛ لبیب عبدالساتر، التاریخ المعاصر، بیروت 1983؛ ملحم قربان، تاریخ لبنان السیاسى الحدیث، ج 2، بیروت 1400/1980؛ جوزف قصیفى، «من ملعب کرة القدم الى الملعب اللبنانى: الکتائب عاشت تناقضات المجتمع اللبنانى و تداعیاته»، در موسوعة الاحزاب اللبنانیة، ج 2، بیروت: المرکز العربى للمعلومات، 2006؛ نواف کباره، «الشهابیة: مشروع بناءالدولة فى لبنان، 1958ـ1970»، در لبنان فى تاریخه و تراثه، ج 2، بیروت: مرکز الحریرى الثقافى، 1993؛ ماجد خلیل ماجد، تاریخ الحکومات اللبنانیة: 1926ـ1996، التألیف ـ الثقة ـ الاستقالة، ]بیروت[ 1997؛ موسوعة السیاسة، چاپ عبدالوهاب کیالى : بیروت: المؤسسة العربیة للدراسات و النشر، 1979ـ1994؛Tabitha Petran, The struggle over Lebanon, New York 1987; Paul Salem, "Reflections on Lebanon's foreign policy", in Peace for Lebanon? from war to reconstruction, ed. Deirdre Collings, Boulder, colo.: Lynne Rienner Publishers, 1994; Raghid Solh, Lebanon and Arabism: national identity and state formation, London 2004; Charles Winslow, Lebanon: war and politics in a fragmented society, London 1996.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

حیدر بوذرجمهر

حوزه موضوعی

اسلام معاصر

رده های موضوعی
جلد 14
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده