تاریخ آصفجاهیان (یا گلزار آصفیه )
معرف
کتابی‌ فارسی‌ در بارة‌ دودمان‌ آصفیه‌، آخرین‌ سلسلة‌ شیعة‌ حاکم‌ بر هند (1137ـ 1368)، و رویدادهای‌ دورة‌ سلطنت‌ آنان‌، تألیف‌ غلامحسین‌ خان‌زمان‌خان‌ (متوفی‌ 1260)
متن
تاریخ‌ آصفجاهیان‌ (یا گلزار آصفیه‌ )، کتابی‌ فارسی‌ در بارة‌ دودمان‌ آصفیه‌، آخرین‌ سلسلة‌ شیعة‌ حاکم‌ بر هند (1137ـ 1368)، و رویدادهای‌ دورة‌ سلطنت‌ آنان‌، تألیف‌ غلامحسین‌ خان‌زمان‌خان‌ (متوفی‌ 1260). مؤلف‌، طبیبِ دربارِ میراکبر علیخان‌ بهادر سکندرجاه‌ (حک : 1217 یا 1218ـ1244) بود (خان‌زمان‌خان‌، ص‌ 7ـ 8) و این‌ کتاب‌ را بین‌ سالهای‌ 1257 تا 1260 (ص‌ 646ـ647) در دورة‌ سلطنت‌ ناصرالدوله‌ آصفجاه‌ چهارم‌ سکندرجاه‌، هفتمین‌ فرمانروای‌ آصفیه‌، نوشت‌.تاریخ‌ آصفجاهیان‌ به‌سبب‌ حضور مؤلف‌ در دربار آصفیه‌، از موثقترین‌ مآخذ در بارة‌ آنان‌ است‌. این‌ کتاب‌ شامل‌ مقدمه‌، چهارباب‌ و خاتمه‌ است‌. مؤلف‌ در مقدمه‌ در بارة‌ زندگی‌ خود مطالبی‌ آورده‌ است‌ (ص‌ 7ـ 8). باب‌ اول‌ در بارة‌ سلاطین‌ قُطُب‌ شاهیان‌، یکی‌ از پنج‌ سلسلة‌ مسلمان‌ فرمانروا در دکن‌ از 918 تا 1098، است‌ (ص‌ 8 ـ 55). باب‌ دوم‌ در بارة‌ سلاطین‌ دولت‌ آصفجاهیان‌ است‌، مشتمل‌ بر چگونگی‌ به‌ منصب‌ رسیدن‌ بنیانگذار آصفجاهیان‌، قمرالدین‌ ملقب‌ به‌ نظام‌الملک‌ آصفجاه‌ (حک : 1137ـ1161)، و وقایع‌ دوران‌ جانشینان‌ وی‌ از میراحمدخان‌ بهادر ناصر جنگ‌ تا پایان‌ دولت‌ میراکبر علیخان‌ بهادر سکندرجاه‌ (ص‌ 55 ـ107)، ذکر جنگ‌ مبارزالدوله‌ (در حدود 1224)، جانشین‌ میراکبر علیخان‌ بهادر سکندرجاه‌، با سرداران‌ انگلیسی‌ و رویدادهای‌ سالهای‌ 1244 تا 1258، یعنی‌ مهاراجه‌ شدنِ راجه‌چندولعل‌ (نخست‌وزیر آصفجاهیان‌) و شرح‌حال‌ فرزندان‌ وی‌، جلوس‌ و شرح‌ وقایع‌ دوران‌ نواب‌ ناصرالدوله‌ مظفرالممالک‌ نظام‌الملک‌ (1244ـ1273؛ ص‌ 107ـ 157). مؤلف‌ در باب‌ سوم‌ به‌ دلیل‌ اهمیت‌ وزیران‌ و امیران‌ و صاحب‌منصبان‌ دربار آصفجاهیان‌ و نقش‌ آنان‌ در شکوه‌ و دوام‌ آن‌ خاندان‌، به‌ شرح‌ حال‌ آنان‌ و سهم‌ هریک‌ در تداوم‌ دولت‌ آصفجاهیان‌، پرداخته‌ است‌. همچنین‌ در این‌ باب‌، نقش‌ راجه‌های‌ دربار آصفیه‌ در استواری‌ دولت‌ بیان‌ شده‌ (ص‌ 158ـ 332) و در بارة‌ عارفان‌ بزرگ‌، مشایخ‌، علما و فضلای‌ آن‌ زمان‌، حکمای‌ دربار (333ـ447)، شعرای‌ نامور، دانشمندان‌ (در علم‌ هیئت‌، هندسه‌، نجوم‌ و رمل‌)، خوش‌نویسان‌، حافظان‌ قرآن‌، سرداران‌ اهل‌ سنّت‌ و جماعت‌ و جمعدارانِ (منصبی‌ در ارتش‌) قوم‌ افغان‌ و عرب‌ و سند مطالبی‌ آمده‌ است‌ (ص‌ 447ـ 493). باب‌ چهارم‌ در بارة‌ شش‌ ایالت‌ در قلمرو دولت‌ آصفجاهیان‌ در دکن‌، مراسم‌ سالگرد کوه‌ شریف‌ (کوهی‌ در دکن‌) و ایام‌ سوکواری‌ محرّم‌ است‌ (ص‌ 510ـ 588). خاتمة‌ کتاب‌ شامل‌ دو فصل‌ است‌: فصل‌ اول‌ در بارة‌ آغاز ورود وکلای‌ انگلیس‌ به‌ دکن‌ در 1110 (ص‌ 589 ـ622) و فصل‌ دوم‌ (ص‌ 622ـ 646) در بارة‌ آبادی‌ بیگُم‌ بازار و «ساهوانِ» (وام‌دهندگان‌ پول‌) آنجا، موسیقیدانان‌، قوّالان‌، نقاره‌چیان‌، شطرنج‌بازان‌ و مراسم‌ دسهره‌/ دَسِهرا (عید هندوان‌ که‌ روز دهم‌ ماه‌ آسوج‌، برابر با سپتامبر ـ اکتبر، برگزار می‌شود؛ شهریار نقوی‌، ذیل‌ واژه‌). دِوالی‌/ دیوالی‌ (از اعیاد بزرگ‌ و مذهبی‌ هندوها که‌ در آن‌ چراغانی‌ می‌کنند و لچمی‌، الاهة‌ ثروت‌، را می‌پرستند؛ شاد؛ دهلوی‌، ذیل‌ واژه‌)، بَسَنْت‌ (جشن‌ بهار در هندوستان‌؛ داعی‌الاسلام‌، ذیل‌ واژه‌) وهُوْلْی‌ (از اعیاد هندوها که‌ در فصل‌ بهار جشن‌ گرفته‌ می‌شود و در آن‌ به‌ همدیگر آب‌ رنگدار می‌پاشند؛ شهریار نقوی‌، ذیل‌ واژه‌).این‌ کتاب‌، نخستین‌ بار با نام‌ گلزار آصفیه‌ ، در 1308 به‌ اهتمام‌ مولوی‌ میراحمدعلی‌ موسوی‌ در حیدرآباد دکن‌ منتشر شد. در 1377ش‌ مؤلف‌ مقالة‌ حاضر آن‌ را با نام‌ تاریخ‌ آصفجاهیان‌ در اسلام‌آباد چاپ‌ کرد. این‌ چاپ‌ مقدمه‌ای‌ دارد، مشتمل‌ بر معرفی‌ کتاب‌ و نویسنده‌ و حکومتهای‌ مسلمانان‌ در جنوب‌ هند تا پیش‌ از شروع‌ حکومت‌ آصفجاهیان‌، مختصری‌ در بارة‌ تاریخ‌ آصفجاهیان‌، شرح‌ کوتاهی‌ درخصوص‌ سهم‌ حکومتهای‌ مسلمان‌ جنوب‌ هند در گسترش‌ فرهنگ‌ ایرانی‌ ـ اسلامی‌ در دکن‌، ذکر منابع‌ تاریخی‌ و فهرست‌ نسخه‌های‌ خطی‌ و چاپ‌ سنگی‌ در بارة‌ آصفیه‌. در پایان‌ کتاب‌ نیز واژه‌نامه‌ و فهرست‌ اعلام‌ درج‌ شده‌ است‌.منابع‌: خان‌زمان‌خان‌، تاریخ‌ آصفجاهیان‌ ( گلزار آصفیه‌ )، چاپ‌ سنگی‌ حیدرآباد دکن‌ 1308؛ چاپ‌ محمدمهدی‌ توسلی‌، چاپ‌ افست‌ اسلام‌آباد 1377ش‌؛ محمدعلی‌ داعی‌الاسلام‌، فرهنگ‌ نظام‌ ، حیدرآباد دکن‌ 1305ـ 1318ش‌، چاپ‌ افست‌ تهران‌ 1362ـ1364ش‌؛ احمد دهلوی‌، فرهنگ‌ آصفیه‌ ، لاهور 1986؛ محمد پادشاه‌بن‌ غلام‌ محیی‌الدین‌شاد، آنندراج‌: فرهنگ‌ جامع‌ فارسی‌ ، چاپ‌ محمد دبیرسیاقی‌، تهران‌ 1363ش‌؛ سیدباحیدر شهریار نقوی‌، فرهنگ‌ اردو ـ فارسی‌ ، لاهور 1993.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محمدمهدی توسلی

حوزه موضوعی

تاریخ

رده های موضوعی
جلد 6
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده