بریلوی سیداحمد شهید
معرف
اصلاحگر مذهبیِ شبه‌ قاره‌ در قرن‌ سیزدهم‌ که‌ با انگلیسیها و سیکها مبارزه‌ می‌کرد
متن
بَریلَوی‌، سیداحمد شهید ، اصلاحگر مذهبیِ شبه‌ قاره‌ در قرن‌ سیزدهم‌ که‌ با انگلیسیها و سیکها مبارزه‌ می‌کرد. در 6 صفر 1201 در رای‌ بریلی‌، از توابع‌ ایالت‌ اوتار پرادش‌ هندوستان‌، متولد شد. نسبش‌ با 36 واسطه‌ به‌ حضرت‌ علی‌ علیه‌السلام‌ می‌رسد. آموزش‌ ابتدایی‌ را در خانه‌ گذراند و سپس‌ به‌ دهلی‌ رفت‌ و نزد شاه‌ عبدالعزیر دهلوی‌ * و شاه‌ عبدالقادر دهلوی‌ * درس‌ خواند و در 1222 از اولی‌ اخذ طریقت‌ کرد و در 1223 به‌ رای‌ بریلی‌ بازگشت‌.بازگرداندن‌ حکومت‌ اسلامی‌ و اجرای‌ نظام‌ شریعت‌ در هند، هدف‌ اصلی‌ او بود. برای‌ تحقّق‌ این‌ هدف‌، نخست‌ درصدد کسب‌ حمایت‌ نظامی‌ از نوابان‌ مستقل‌ ایالتهای‌ هند بر آمد، اما چون‌ موفق‌ نشد، در 1233 به‌ دهلی‌ رفت‌ و به‌ فکر اصلاح‌ عقاید دینی‌ مسلمانان‌ و نهضت‌ جهاد افتاد. مولانا شاه‌ اسماعیل‌ دهلوی‌ و مولانا عبدالحّی‌ دهلوی‌ دستیار او بودند. حدود دو سال‌، به‌ شهرهای‌ مختلف‌ هند سفر کرد و برای‌ اصلاح‌ عقاید دینی‌ و جنبش‌ جهاد زمینه‌ را فراهم‌ ساخت‌. مریدانش‌ آموزشهای‌ جنگی‌ دیدند؛ و چون‌ اشراف‌ مسلمان‌ هند عقد بیوه‌ زنان‌ را ننگ‌ می‌دانستند، بریلوی‌ به‌ عنوان‌ نمونة‌ اصلاح‌ عقاید، بیوه‌ زنی‌ را برای‌ خود عقد کرد.قدرت‌ جنبش‌ اصلاحی‌ بریلوی‌ موقعی‌ ظاهر شد که‌ برخی‌ از علمای‌ هند فتوی‌ دادند که‌ چون‌ فرنگیان‌ بر دریاها مسلط‌ شده‌اند و مسلمانان‌ هند برای‌ زیارت‌ مکّه‌ ناچارند از راه‌ دریا به‌ حجاز سفر کنند و سفر دریایی‌ برای‌ آنان‌ خالی‌ از خطر نیست‌، بنابر این‌ تکلیف‌ حج‌ از آنان‌ ساقط‌ است‌. شاه‌ عبدالعزیز دهلوی‌ و مولانا اسماعیل‌ دهلوی‌ و مولانا عبدالحّی‌ دهلوی‌ این‌ فتوی‌ را از نظر فقهی‌ مردود دانستند و خود بریلوی‌ همراه‌ 753 تن‌ دیگر سوار کشتی‌ شد و آنان‌ را با هزینة‌ شخصی‌ به‌ سفر حج‌ برد (1237). پس‌ از بازگشت‌، به‌ سازمان‌ دادن‌ جنبش‌ جهاد پرداخت‌. هدف‌ اصلی‌ این‌ جنبش‌، احیای‌ حکومت‌ اسلامی‌ و ریشه‌ کن‌ کردن‌ تسلّط‌ نصاری‌' و مشرکان‌ بود. وی‌ پس‌ از مقدمات‌ لازم‌ با مشورت‌ دستیاران‌ خود تصمیم‌ گرفت‌ که‌ منطقة‌ مسلمان‌نشین‌ در شمال‌ غربی‌ هند را مرکز خود قرار دهد؛ زیرا بر اثر حمله‌های‌ سیکها، آزادی‌ مسلمانان‌ آنجا تهدید می‌شد. بریلوی‌ امیدوار بود که‌ حکومتهای‌ اسلامی‌ در آن‌ منطقه‌، نظیر حکومت‌ افغانستان‌، در جریان‌ عملیات‌ نظامی‌ متعرض‌ وی‌ نباشند و همچنین‌ حکومتهای‌ اسلامی‌ سند و بهاولپور در مخالفت‌ با پنجاب‌ او را یاری‌ دهند.بریلوی‌ در هفتم‌ جمادی‌الا´خرة‌ 1241 از رای‌ بریلی‌ به‌ قصد پیشاور حرکت‌ کرد و در راه‌، علاوه‌ بر تودة‌ مسلمانان‌، حاکمان‌ منطقه‌ را نیز به‌ جهاد فراخواند. حکومت‌ سیکها با شنیدن‌ خبر عزم‌ جهاد بریلوی‌، بُدسِنگ‌ را با ده‌ هزار سرباز به‌ اَکوره‌ (در ایالت‌ سرحد پاکستان‌) اعزام‌ کرد. در 20 جمادی‌ الاولی‌ 1242 نهصد تن‌ از مجاهدان‌ بریلوی‌ به‌ لشکر سیکها شبیخون‌ زدند. در این‌ عملیات‌، هفتصد تن‌ سیک‌ مقتول‌ و 36 تن‌ مجاهد شهید شدند. لشکر سیکها عقب‌ نشست‌ و در شَیْدو مستقر شد.پیروزی‌ اکوره‌ مسلمانان‌ را امیدوار کرد. در 12 جمادی‌الا´خرة‌ 1242 اجتماع‌ با شکوهی‌ در هند برگزار شد که‌ در آن‌ علما و خانانِ ایالت‌ سرحد با بریلوی‌ بیعت‌ جهاد کردند؛ سرداران‌ قبیلة‌ دُرّانی‌ پیشاور، یارمحمد و سلطان‌محمد، نیز قول‌ همراهی‌ دادند. به‌کوشش‌ بریلوی‌، لشکری‌ تقریباً صد هزار نفری‌ از مجاهدان‌ تشکیل‌ شد. سیکها مخفیانه‌ برای‌ یارمحمد پیامهای‌ تهدیدآمیز فرستادند و او را با خود متحد کردند. یار محمد شب‌ قبل‌ از جنگ‌، بریلوی‌ را مسموم‌ کرد. نزدیک‌ بود سیکها در جنگ‌ شکست‌ بخورند، اما یار محمد و برادرانش‌، طبق‌ سازش‌ مخفیانه‌، از میدان‌ جنگ‌ گریختند و بدین‌ ترتیب‌ مجاهدان‌ شکست‌ خوردند.سپس‌ بریلوی‌ پنجتار را مرکز قرار داد. در شعبان‌ 1244، 500 ، 2 تن‌ از علما و خوانین‌ برای‌ اجرای‌ نظام‌ شریعت‌ با او بیعت‌ کردند. بریلوی‌ در نظر داشت‌ نظام‌ شرع‌ را در ایالت‌ سرحد جاری‌ کند و خاص‌ و عام‌ در این‌ نظام‌ متحد و به‌جماعت‌ واحدی‌ مبدّل‌ شوند. او عملیات‌ جهاد را آغاز و هُند و مناطق‌ شرقی‌ اُمْب‌ و مَردان‌ و پیشاور را فتح‌ کرد و برای‌ حمله‌ به‌ پنجاب‌ دست‌ به‌ تدارکات‌ زد. سیکها به‌قدری‌ مرعوب‌ شدند که‌ به‌ بریلوی‌ پیشنهاد کردند تمام‌ منطقة‌ ماورای‌ اَتک‌ را با مصالحه‌ به‌ او واگذار کنند. بریلوی‌ این‌ پیشنهاد را نپذیرفت‌، چون‌ هدف‌ او احیای‌ حکومت‌ اسلامی‌ و اجرای‌ نظام‌ شرعی‌ در هند بود نه‌ گرفتن‌ منطقه‌.در زمستان‌ 1246، سلطان‌ محمد درّانی‌، با عهد شکنی‌ و توطئه‌، دویست‌ تن‌ از مجاهدان‌ را، که‌ در روستاهای‌ مختلف‌ پراکنده‌ بودند، غافلگیر و شهید کرد. بریلوی‌، در نتیجة‌ تخلفات‌ و مداخله‌های‌ مداوم‌ سرداران‌ درّانی‌ و بعضی‌ از خوانین‌، صلاح‌ دید که‌ مرکز خود را ترک‌ کند و به‌ کشمیر، که‌ مسلمانان‌ آنجا از او دعوت‌ کرده‌ بودند، برود. او در غازی‌ بهوگرمنگ‌، گونش‌ و بالاکوت‌ مراکز جهاد ایجاد کرد و به‌ مظفرآباد رسید. سپس‌ برای‌ جنگ‌ نهایی‌ با سیکها آماده‌ شد و بدین‌ منظور مدتی‌ نیز در بالاکوت‌ مستقر شد. در 24 ذی‌ القعدة‌ 1246 جنگ‌ خونینی‌ میان‌ سیکها و مجاهدان‌ در گرفت‌. بسیاری‌ از سیکها کشته‌ شدند و حدود سیصد تن‌ از مجاهدان‌، از جمله‌ بریلوی‌ و شاه‌ اسماعیل‌ دهلوی‌ شهید شدند و بقیة‌ لشکریان‌ بریلوی‌، میدان‌ را ترک‌کردند. قبر بریلوی‌ نزدیک‌ گَرهی‌ حبیب‌اللّه‌ در راه‌ مانسهره‌ به‌ مظفرآباد است‌.آثار او عبارت‌ است‌ از: 1) تنبیه‌ الغافلین‌ (به‌ فارسی‌، در اصلاح‌ عقاید، چاپ‌ دهلی‌ 1285)؛ 2) رسالة‌ نماز (به‌ فارسی‌)؛ 3) رساله‌ در نکاح‌ بیوگان‌ (به‌ فارسی‌)؛ 4) صراط‌ مستقیم‌ (به‌ فارسی‌)؛ 5) ملهمات‌ احمدیة‌ فی‌ الطریق‌ المحمدیة‌ (دربارة‌ نهضت‌ اصلاحی‌ او، چاپ‌ آگره‌ 1299).منابع‌: محمدجعفر تهانیسری‌، تواریخ‌ عجیبه‌، یا، سوانح‌ احمدی‌ ، دهلی‌ 1891؛ رحمان‌ علی‌، تذکرة‌ علمای‌ هند ، لکهنو 1914، ص‌ 81 ـ 82 ؛ سید احمد خان‌، آثار الصنادید ، دهلی‌ 1847، باب‌ 4، ص‌ 26 به‌ بعد، 55 ؛ صدیق‌حسن‌خان‌، تقصار جیود الاحرار ، بهوپال‌ 1298؛ محمد علی‌، مخزن‌ احمدی‌ ، چاپ‌ سنگی‌ آگره‌ 1299؛ غلام‌ رسول‌ مهر، سیّداحمد شهید، لاهور 1955؛ ابوالحسن‌ علی‌ ندوی‌، سیرت‌ سیّد احمد شهید ، لکنهو 1939؛ جعفر علی‌ نقوی‌، تاریخ‌ احمدی‌ ، نسخة‌ خطی‌ کتابخانة‌ تونک‌؛ وقائع‌ احمدی‌، یا، تاریخ‌ کبیر ، نسخة‌ خطی‌.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

غلام رسول مهر ، تلخیص از ( د. اردو )

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 3
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده