برلس
معرف
ناحیه‌ و دریاچه‌ای‌ در شمال‌ مصب‌ نیل‌ در مصر
متن
بُرُلُّس‌ ، ناحیه‌ و دریاچه‌ای‌ در شمال‌ مصب‌ نیل‌ در مصر. این‌ دریاچه‌ میان‌ مصب‌ دو شعبه‌ از رود نیل‌، رشید و دَمیاط‌، واقع‌ است‌، و تنها نوار باریکی‌ از تپه‌های‌ شنی‌ آن‌ را از دریای‌ روم‌ مدیترانه‌ جدا می‌کند.برلس‌ معرّب‌ لفظ‌ یونانی‌ پارالُس‌ (ساحل‌ دریا) است‌ که‌ از زبان‌ قبطی‌ به‌ عربی‌ راه‌ یافته‌ است‌. اطلاق‌ پارالس‌ به‌ این‌ ناحیه‌، مبتنی‌ بر وضع‌ طبیعی‌ آن‌ است‌. یاقوت‌ (ج‌ 1، ص‌ 593) و ابن‌بطوطه‌ (ج‌ 1، ص‌ 50) نام‌ این‌ محل‌ را به‌ صورت‌ بَرَلُّس‌ می‌شناختند، اما این‌ تلفظ‌ متداول‌ نشد. ‌ محل‌، پیش‌ از تقسیم‌ کشور به‌ نواحی‌ بزرگتر، مرکز اداری‌ یک‌ «کوره‌» ] استان‌ [ بود و جزئی‌ از «نَسْتَراویه‌» به‌ شمار می‌آمد. در قرن‌ هشتم‌/چهاردهم‌، این‌ ایالت‌ به‌ نام‌ شهر اصلی‌ خود، اَشمون‌ طنّاح‌، نامیده‌ شد. برلس‌، امروزه‌ جزو ایالت‌ «غربیّة‌» مصر است‌.در قرون‌ هشتم‌ تا دهم‌ دریاچة‌ برلس‌، به‌ اعتبار محلی‌ که‌ امروزه‌ از آن‌ اثری‌ نیست‌، بُحَیرة‌ نستراوه‌ نامیده‌ می‌شد. ابن‌حوقل‌ (ص‌ 138ـ 139) این‌ دریاچه‌ را بُشمور، که‌ نام‌ دیگر این‌ منطقة‌ باتلاقی‌ بوده‌، یاد کرده‌ است‌.در این‌ دریاچه‌ ماهیگیری‌ ـ بنابر رسمی‌ که‌ از یک‌ سلسله‌ ترتیبات‌ مالی‌ کهن‌ متعلق‌ به‌ دوران‌ پیش‌ از اسلام‌ بازمانده‌ ـ اجاره‌ داده‌ می‌شد؛ اما مشکل‌ می‌توان‌ پذیرفت‌ که‌ حکومتهای‌ مختلف‌ این‌ سرزمین‌ حاضر بوده‌ باشند که‌ خود را از چنین‌ درآمد سرشاری‌ محروم‌ کنند، و منابعی‌ که‌ از برقراری‌ چنین‌ نظامی‌ در قرن‌ سوم‌ سخن‌ می‌گویند، احتمالاً به‌ دوران‌ فشارهای‌ سخت‌ مالی‌ نظر داشته‌اند. به‌ همین‌ ترتیب‌، اشاراتی‌ هم‌ که‌ به‌ تخفیفهای‌ مالیاتی‌ شده‌ احتمالاً بر ایام‌ بهبود اوضاع‌ مالی‌ این‌ ناحیه‌ ناظر بوده‌ است‌.مقابر دوازده‌ تن‌ از صحابة‌ پیامبر اکرم‌ صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله‌و سلّم‌ ، که‌ هروی‌ از آن‌ سخن‌ گفته‌، به‌ احتمال‌ زیاد یادآور فتوحات‌ عرب‌ در این‌ منطقه‌ است‌. اگرچه‌ بنابر روایات‌، فرمانروای‌ برلس‌ بر اساس‌ پیمانی‌ تسلیم‌ فاتحان‌ عرب‌ شده‌ است‌، می‌توان‌ پنداشت‌ که‌ پس‌ از ورود نیروهای‌ روم‌ شرقی‌ به‌ این‌ منطقه‌ (در 53/673)، جنگهایی‌ روی‌ داده‌ بوده‌ است‌. مردم‌ برلس‌ به‌ مهارت‌ در ردیابی‌ شهرت‌ دارند.منابع‌: ] ابن‌بطوطه‌، رحلة‌ ابن‌بطوطة‌ ، چاپ‌ محمد عبدالمنعم‌ عریان‌، بیروت‌ 1407/1987 [ ؛ ابن‌حوقل‌، کتاب‌ صورة‌الارض‌ ، چاپ‌ کرامرس‌، لیدن‌ 1967؛ ] ابن‌عبدالحَکَم‌، فتوح‌ مصر و اخبارها ، قاهره‌ 1411/ 1991، ص‌ 85، 124 [ ؛ عبداللطیف‌بن‌ یوسف‌ عبداللطیف‌ بغدادی‌، الافادة‌ والاعتبار فی‌الامور المشاهدة‌ و الحوادث‌المعاینة‌ بارض‌ مصر ، ص‌ 708؛ احمدبن‌ علی‌ مقریزی‌، کتاب‌المواعظ‌ ، چاپ‌ ویه‌، ج‌ 1، ص‌ 114، ج‌ 2، ص‌ 92، 96ـ97، ج‌ 3، ص‌ 142ـ143، ج‌ 4، ص‌ 39، 81 ؛ احمدبن‌ عبدالوهاب‌ نویری‌، نهایة‌ الارب‌ فی‌ فنون‌الادب‌ ، قاهره‌ ] 1923ـ 1955 [ ، ج‌8، ص‌ 263، ج‌ 10، ص‌ 323؛ علی‌بن‌ ابی‌بکر هروی‌، الاشارات‌ الی‌ معرفة‌ الزیارات‌ ، ص‌ 47؛ یاقوت‌ حموی‌، معجم‌البلدان‌ ، چاپ‌ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ‌ 1866ـ1873 ؛ احمدبن‌ اسحاق‌ یعقوبی‌، البلدان‌ ، چاپ‌ دخویه‌، لیدن‌ 1892، ص‌ 338 ؛J. Maspero and G.Wiet, Matإriaux pour servir ب la gإographie de l'ـgypte , Caire 1914, 36, 41, 43, 211; Omar Toussoun, La gإographie de l'ـgypte , dans Mإmoires de la sociإtإ royale de gإographie de l'ـgypte , VIII, 18, 52, 68, 223.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

ویه ( د. اسلام )

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 3
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده