بدوی عرب
معرف
گروهی‌ چوپان‌ بادیه‌نشین‌ و پرورش‌ دهندة‌ شتر با زبان‌ و نژاد و فرهنگ‌ عربی‌ در شبه‌ جزیرة‌ عربستان‌ (رجوع کنید به چادرنشینی‌ * )
متن
بدوی‌، عرب‌ ، گروهی‌ چوپان‌ بادیه‌نشین‌ و پرورش‌ دهندة‌ شتر با زبان‌ و نژاد و فرهنگ‌ عربی‌ در شبه‌ جزیرة‌ عربستان‌ (رجوع کنید به چادرنشینی‌ * ). بادیه‌نشینی‌ در عربستان‌ با واژة‌ اعراب‌ پیوند تنگاتنگ‌ دارد؛ درزبانهای‌ سامی‌ و در دورانهای‌ پیش‌ از اسلام‌، این‌ کلمه‌ رامخصوصاً بر بدویان‌ شتردار و گاه‌ بر آبادی‌ نشینان‌ واحه‌ها اطلاق‌ می‌کرده‌اند، چنانکه‌ در قرآن‌ کریم‌ (توبه‌: 90، 97، 98، 99، 101، 120؛ احزاب‌: 20؛ فتح‌: 11، 16؛ حجرات‌: 14) نیز لفظ‌ اعراب‌ فقط‌ دربارة‌ بدویان‌ به‌ کار رفته‌ است‌.پیشینه‌. 1) دوران‌ کهن‌. برای‌ بررسی‌ بادیه‌ نشینی‌ در شبه‌ جزیرة‌ عربستان‌، آگاهی‌ از سرگذشت‌ و چگونگی‌ ورود شتر در تمدن‌ عربِ بدوی‌ ضروری‌ می‌نماید، چه‌ بادیه‌ نشینی‌ عرب‌ با تربیت‌ و اهلی‌ کردن‌ این‌ حیوان‌ پیوند خورده‌ است‌. بر پایة‌ آگاهیهای‌ قابل‌ اعتمادی‌ که‌ آگاتارخید (در دو روایت‌ رجوع کنید به مولر، ج‌ 2، ص‌ 179) و آرتمی‌دوروس‌ (استرابو، ج‌ 16، بند 4، ص‌ 18) دربارة‌ ساحل‌ عربی‌ بحر احمر به‌ دست‌ می‌دهند، در نواحی‌ شمالی‌ حجاز کنونی‌ گله‌های‌ حیوانات‌ وحشی‌ از جمله‌ شتر وجود داشته‌ است‌. گرچه‌ نمی‌توان‌ با قاطعیّت‌ گفت‌ که‌ نخستین‌ بار در کدام‌ بخش‌ از عربستان‌ شتر وحشی‌ یک‌ کوهانه‌ اهلی‌ شد، به‌ گمان‌ آلبرایت‌، این‌امر احتمالاً در عربستان‌ جنوبی‌، جایی‌ در حاشیة‌ صحرای‌ بزرگ‌، رخ‌ داده‌ است‌ (1958، تعلیقة‌ 5). در کتاب‌ مقدس‌ (سفر داوران‌) آمده‌ است‌ که‌ مدیان‌، عمالیق‌ * و بنی‌مشرق‌، نزدیک‌ به‌ نیمة‌ اول‌ قرن‌ یازدهم‌ ق‌م‌، سوار بر شتر، سرزمین‌ فلسطین‌ را اشغال‌ کردند؛ به‌ گفتة‌ آلبرایت‌ و والز ، این‌ کهنترین‌ اشاره‌ به‌ وجود شتر اهلی‌ است‌. به‌ گمان‌ آلبرایت‌ (1953، ص‌ 227، تعلیقة‌ 31) شتر در فاصلة‌ قرنهای‌ شانزده‌ تا دوازده‌ ق‌م‌ اهلی‌ شده‌ است‌. دربارة‌ اهلی‌ شدن‌ این‌ حیوان‌ در سده‌های‌ بعد، بویژه‌ در قرن‌ نهم‌ ق‌ م‌، دلایل‌ و قراین‌ بیشتری‌ وجود دارد. در نقشی‌ که‌ از تلّ حلاف‌ به‌ دست‌ آمده‌، تصویر مردی‌ شتر سوار متعلق‌ به‌ قرن‌ نهم‌ ق‌م‌ دیده‌ می‌شود (والز). نخستین‌ اشاره‌ای‌ که‌ در کتیبه‌های‌ میخی‌ به‌ بدویان‌ شترسوار شده‌، باید ناظر بر «بدویان‌ آرامی‌» باشد که‌ در 880 ق‌م‌ به‌ جنگ‌ یکی‌ از رجال‌ آشور نصیر پال‌ رفته‌اند (رجوع کنید به د.اسلام‌، ذیل‌ «عرب‌ * »).بدویان‌، هم‌ شتر یک‌ کوهانه‌ و هم‌ شتر دو کوهانه‌ تربیت‌ می‌کردند، اما از همان‌ آغاز شتر دو کوهانه‌ بیشتر برای‌ بارکشی‌ به‌ کار می‌رفت‌. اهلی‌ شدن‌ شتر از سویی‌ موجب‌ شکوفایی‌ اقتصادی‌ و رونق‌ بازرگانی‌ داخلی‌ عربستان‌، و از سوی‌ دیگر سبب‌ افزایش‌ حمل‌ و نقل‌ کالا میان‌ عربستان‌ جنوبی‌ وکشورهای‌ حوزة‌ مدیترانه‌ و بین‌ النهرین‌ بویژه‌ از طریق‌ جادة‌ بخور * شد. کاروانهای‌ شتر از جنوب‌ به‌ شمال‌ بخور، احجار کریمه‌ و گوهرهای‌ قیمتی‌ و از شمال‌ به‌ جنوب‌ انواع‌ پارچه‌ و آثار هنری‌ حمل‌ می‌کردند (سگال‌). افزون‌ بر اینها بادیه‌نشینی‌ عرب‌ رونق‌ تازه‌ای‌ یافت‌؛ زیرا این‌ امکان‌ برای‌ بدویان‌ فراهم‌ آمد که‌ منحصراً از فرآورده‌های‌ گله‌های‌ شتر خود گذران‌ زندگی‌ کنند.در کنار پیشرفتهای‌ اقتصادی‌ و بازرگانی‌ عربستان‌، تحوّلات‌ مذهبی‌ و فرهنگی‌ نیز شایان‌ ذکر است‌. از زمان‌ تیگلت‌ پیلسر سوم‌ (745ـ727 ق‌م‌) شمال‌ غربی‌ عربستان‌ پس‌ از هر فتح‌ تازه‌ای‌ بیشتر به‌ آشور و بعدها به‌ کشور جدید بابل‌ وابسته‌ می‌شد. لشکرکشی‌ نبونید، آخرین‌ پادشاه‌ بابل‌، در 550 ق‌م‌ به‌ یثرب‌ و فتح‌ تیماء و تأسیس‌ معبدی‌ در آنجا ظاهراً در گسترش‌ آیین‌ پرستش‌ سین‌ ، خدای‌ ماه‌، تأثیر بسیار گذاشت‌ (موزیل‌، ص‌ 224 به‌ بعد؛ مورتگات‌؛ سگال‌)؛ چنانکه‌ آلبرایت‌ (1952، تعلیقة‌ 8) نیز دربارة‌ نفوذ آیین‌ پرستش‌ این‌ ربّالنوع‌ به‌ حضرموت‌ در روزگاران‌ گذشته‌ دلایلی‌ آورده‌ است‌.رواج‌ بازرگانی‌ با کاروانهای‌ شتر که‌ از قرن‌ چهارم‌ یا سوم‌ ق‌م‌ آغاز شده‌ بود (پلینی‌، ج‌ 12، ص‌ 14، 65)، از حدود 115 ق‌م‌ با گشوده‌ شدن‌ باب‌ المندب‌ * و توسعة‌ راه‌ دریایی‌ میان‌ فرمانرواییهای‌ روم‌ و هند تقریباً بکلّی‌ نابود شد (استرابو، ج‌ 2، بند 5، ص‌ 12، ج‌ 18،بند 1، ص‌ 13؛ پلینی‌، ج‌ 6، ص‌ 23، 104). انحطاط‌ تجارت‌ کاروانی‌ برای‌ بدویان‌ که‌ با فروش‌ شتر نقش‌ فعّالی‌ در بازرگانی‌ زمینی‌ داشتند، بسیار گران‌ بود.در حدود قرن‌ دوم‌ میلادی‌، دخالت‌ اعراب‌ بدوی‌ در منازعات‌ عربستان‌ جنوبی‌ آغاز شد (ریکمنز ، 1951، ص‌ 215 و بعد، 1956). در کتیبة‌ خلیل‌ یحیی‌ نامی‌، لفظ‌ «اعراب‌» در کنار خ‌- م‌- ی‌- س‌ (خُمَیس‌ ؟) به‌ کار رفته‌ که‌ احتمالاً بر سپاه‌ منظّم‌ اطلاق‌ می‌شده‌ است‌ (هوفنر)؛ حال‌ آنکه‌ به‌ دسته‌های‌ بدویان‌ اسب‌ سوار یا شترسوار شمال‌ عربستان‌ «اعراب‌» می‌گفته‌اند.جنگهای‌ مداوم‌ میان‌ ایران‌ و روم‌ و بین‌ حبشه‌ و سبا، انحطاط‌ کشورهای‌ حوزة‌ مدیترانه‌، رقابت‌ فزایندة‌ راه‌ دریایی‌ ـ که‌ عربستان‌ جنوبی‌ از آن‌ برکنار بود ـ با راه‌ و تجارت‌ زمینی‌، زوال‌ قدرت‌ عربستان‌ جنوبی‌، جنگهای‌ مذهبی‌ و نزاع‌ میان‌ امیران‌ محلّی‌، طی‌ قرنهای‌ دوم‌ تا ششم‌ میلادی‌، موجب‌ ناامنی‌ شدیدی‌ در عربستان‌ شد (بیستون‌؛ اسمیت‌؛ ریکمنز، 1956 ب‌).با هجوم‌ قبایل‌ بدوی‌ به‌ نواحی‌ معتدل‌ هلال‌ خصیب‌، واحه‌های‌ عربستانِ جنوبی‌، بویژه‌ در حاشیة‌ صحرای‌ بزرگ‌ و یا در دره‌های‌ حضرموت‌، رو به‌ زوال‌ نهاد (رجوع کنید به ویسمن‌ و هوفنر، ص‌ 121 و بعد؛ بارون‌ باون‌). انهدام‌ نهایی‌ سدّ شهر مَأْرِب‌ * ، پایتخت‌ کهن‌ سبا، و ویرانی‌ شهر و واحه‌های‌ آن‌، نمونة‌ کامل‌ این‌ روند است‌. بدین‌ ترتیب‌، حتی‌ بخشی‌ از اقوام‌ کشاورز جنوب‌ نیز بدوی‌ شدند؛ چنانکه‌ بادیه‌نشینی‌ مبتنی‌ بر شترداری‌ نیز به‌ مناطق‌ شمالی‌ راه‌ یافت‌. البته‌ جنگهای‌ ایران‌ و روم‌ نیز در مهاجرت‌ بدویانی‌ که‌ در پی‌ زوال‌ تجارت‌ کاروانی‌ نمی‌توانستند شتران‌ خود را به‌ فروش‌ رسانند، مؤثّر بود. در همین‌ حال‌، مهاجرت‌ دیگری‌ در جهت‌ معکوس‌ جریان‌ داشت‌؛ از آن‌ جمله‌ بود: کوچ‌ کِنْدیان‌ به‌ حضرموت‌ در قرن‌ ششم‌ میلادی‌ که‌ به‌ گفتة‌ هَمْدانی‌، بیش‌ از 000 ، 30 تن‌ را شامل‌ می‌شد (فورر ، ص‌ 134 به‌ بعد). در عربستان‌ جنوبی‌ با افول‌ قدرت‌ دولتهای‌ همسایه‌ که‌ وجود ایشان‌ بر کشاورزی‌ استوار بود و در آن‌ ایّامِ ناامنی‌ نمی‌توانستند خوراک‌ توده‌های‌ انبوه‌ مردم‌ خود را تأمین‌ کنند، زندگی‌ بدوی‌ ناچار نفوذ فزاینده‌ای‌ یافت‌. کاسکل‌ (1953) شرح‌ می‌دهد که‌ پیش‌ از بازگشت‌ عربستان‌ جنوبی‌ به‌ بربریّت‌، هنوز ویژگیهای‌ اجتماعی‌ و اقتصادی‌ زندگی‌ «بدوی‌» با وصفهای‌ دوتی‌ و فن‌. اوپنهایم‌ که‌ در ذهن‌ ما نقش‌ بسته‌، تطبیق‌ نیافته‌ بود. در این‌ دوران‌، نگارش‌ از میان‌ بدویان‌ رخت‌ بربست‌ اما سنّت‌ شفاهی‌ شکوفا شد.منابع‌: علاوه‌ بر قرآن‌ و کتاب‌ مقدس‌. عهد عتیق‌؛W.F. Albright, Archaeology and the religion of Israel, Baltimore 1953; idem,"The Chaldaean inscriptions in Proto- Arabic script.", Bulletin of the American School of Oriental Research, no.128(1952),39-45;idem, Zur Chronologie des vorislamischen Arabien, in Von Ugarit nach Gumran , Festschrift fr Otto Eissfeldt, Berlin 1958,1-8; A.F.L. Beeston, Problems of Sabaean chronology, BSOAS , XVI, (1954), 37-56; R. le Baron Bowen Jr., Irrigation in ancient Qataba ¦ n (Beih ¤ a ¦ n), in Archaeological discoveries in South Arabia, Publ. of Amer. Foundation f.th. study of Man, ed. W.F. Albright, vol. 2, Baltimor 1958, 43-131; W. Caskel, Einleitung, in M.V. Oppenheim, Die Beduinen III, 1953, 5-36; EI , s.v. "Al- ـ Arab"; L. Forrer, Sدdarabien nach al-Hamda ¦ n i ¦ 's "Beschreibung der arabischen Halbinsel", Deutsche Morgenl. Ges., Abh. Z. Kunde d. Morgenl. 27, 3, 1942; M. Hfner, Magische Zeichen aus Sdarabien, Archiv f. Orientforschung,XVI, 2,271-271-286;A. Moortgat, Geschichte Vorderasiens bis zum Hellenismus, in A. Scharff and A. Moortgat, gypten und Vorderasien im Altertum, Munich 1950; C. Mدller, Georgr. Grace. Minor. I, 179; A. Musil, Northern Neg § d, Amer. Georg. Soc., Orient. EXPl. and Studies, Nr.5, New York 1928; J. Ryckmans, L' institutien monarchique en Arabie mridionale avant l'Islam, Louvain 1951 (Bibl. du Muson,vol.28);idem,"Aspects nouveaux du problme, Studia Islamica, V (1956 a), 5-17; idem, La perscution des Chrtiens Himyarites au sixime sicle, Nederl. Hist.-Archaeol. Inst., Istanbul 1956b; B.Segall, "Sculpture from Arabia Felix:the earliest Phase", Ars Orientalis, 2 (1957), 35-42, 4 plates; Sidney Smith, "Events in Arabia in the 6 th century A.D.", BSOAS , XVI, 1954, 425-468; Strabo, Gographie, XVI, 4, 18; R. Walz, Beitrge zur ltesten Geschichte der altweltlichen Cameliden unter besonderer Bercksichtigung des Problems des Domestikationspunktes, Actes du 4 e Congrةs Internat. des Sciences Anthropologiques et Ethnologiques, Vienna 1952, vol. 3, (Publ. 1956); idem, "Zum Problem des Zeitpunktes der Domestikation der altweltlichen cameliden", ZDMG , CI (1951), 29-51, CIV (1954), 45-87; H. V. Wissmann and M. Hfner, Beitrge zur historischen Geographie des vorislamischen Sdarabien, Akad. d. Wiss. u.d. Literatur, Mainz, Abh. d. Geistes-und Sozialwiss. kl. Jg. 1952, Nr.4.2) عصر جاهلی‌ و مقارن‌ ظهور اسلام‌. اساس‌ اطلاعات‌ ما دربارة‌ بادیه‌نشینی‌ عصر جاهلی‌ عمدتاً از دو منبع‌ حاصل‌ شده‌ است‌: یکی‌ اشعار جاهلی‌ و ضرب‌المثلهای‌ کهن‌ عرب‌؛ دیگر، شروحی‌ که‌ در قرن‌ دوم‌ یا قرنهای‌ متأخّرتر بر آن‌ اشعار نوشته‌ شده‌ است‌ و در آنها مقداری‌ اطلاعات‌ سنتی‌ دربارة‌ حوادث‌ پیش‌ از اسلام‌ یافت‌ می‌شود. شعر در زندگی‌ اعراب‌ نقش‌ عمده‌ای‌ داشت‌ و معمولاً شاملِ « رجوع کنید به مفاخره‌ * » «مثالب‌ * » (یا هجا) می‌شد و اعراب‌ شاعران‌ را دارای‌ نیرویی‌ خارق‌العاده‌ می‌دانستند. برخی‌ از محققان‌ معاصر، چون‌ مارگلیوث‌ و طه‌ حسین‌، شعر جاهلی‌ را از شاعران‌ جاهلی‌ نمی‌دانند، اما بیشتر محققان‌، در عین‌ اقرار به‌ وجود تحریف‌ و جعل‌ در آن‌ اشعار، معتقدند که‌ به‌ طور کلی‌ شعر جاهلی‌ به‌ نحو شایسته‌ای‌ نقل‌ شده‌ است‌ (رجوع کنید به آربری‌، ص‌ 228 تا 254). همچنین‌ دانشمندان‌ مغرب‌ زمین‌، که‌ پیش‌ از این‌ «اخبار» تاریخی‌ را بی‌اهمیت‌ می‌دانستند، اینک‌ بیشتر آنها را روایاتی‌ واقعی‌ می‌دانند، هر چند که‌ برای‌ بازسازی‌ یک‌ تاریخ‌ به‌ معنای‌ اخص‌ کافی‌ نباشد.از آغاز دورانهای‌ تاریخی‌، بدویان‌ تمدنهای‌ آبادی‌نشین‌ را زیر فشار می‌نهادند و در برخی‌ دوره‌ها، به‌ صورت‌ «امواج‌ انسانی‌»، به‌ مناطق‌ آباد هجوم‌ می‌آوردند. آنها بیش‌ از هر چیز برای‌ حمله‌ و غارت‌ می‌آمدند، اما غالباً خود آبادی‌نشین‌ می‌شدند (مثلاً تَنوخ‌ در عراق‌، ح 225 م‌). سپس‌ میان‌ این‌ بدویان‌ آبادی‌نشین‌ و بدویانی‌ که‌ در صحرا بودند همبستگی‌ استواری‌ پیدا می‌شد که‌ بازرگانی‌ را آسان‌ می‌کرد، زیرا فقط‌ بدویان‌می‌توانستند کاروانها را از سینة‌ صحرا عبور دهند، یا امنیت‌ آنها را تضمین‌ کنند. از اینجاست‌ که‌ در تاریخ‌ فرمانرواییهای‌ روم‌ شرقی‌ و ساسانی‌، اعراب‌ بدوی‌ در دو نقش‌ غارتگر و بازرگان‌ ظاهر شدند. ازینرو، هر دو فرمانروایی‌ به‌ شیوه‌های‌ گوناگون‌ می‌کوشیدند تا در برابر نفوذ غارتگرانه‌ و ویرانگر بدویان‌ مقاومت‌ کنند. کارسازترین‌ وسیله‌ آن‌ بود که‌ رؤسای‌ قبایل‌ نیمه‌ بدوی‌ را در مرزهای‌ فرمانروایی‌ به‌ کار گمارند تا سرزمینهای‌ مسکونی‌ را از حملات‌ بدویان‌ درون‌ صحرا حفظ‌ کنند. در عراق‌، این‌ نقش‌ را پادشاهان‌ لخمی‌ حیره‌ (ح 300ـ 602 م‌) به‌ عهده‌ داشتند و در مرزهای‌ روم‌ شرقی‌ هم‌ این‌ نقش‌ را غسّانیان‌ * ایفا می‌کردند.تمدن‌ بازرگانی‌ عربستان‌ جنوبی‌ ، با از دست‌ دادن‌ تسلط‌ بر دریای‌ سرخ‌ رو به‌ زوال‌ نهاد (رجوع کنید به دوران‌ کهن‌). روایات‌ کهن‌ عرب‌ به‌ آن‌ اشاره‌ دارد که‌ با شکستن‌ سد مأرب‌، کشاورزی‌ نیز در عربستان‌ جنوبی‌ پایان‌ پذیرفت‌، اما کشفیات‌ باستانشناختی‌ جدید نشان‌ می‌دهد که‌ آسیبهای‌ متعددی‌ به‌ سیستم‌ آبیاری‌ وارد شده‌ بوده‌ است‌؛ و نیز چنین‌ استنباط‌ می‌کنند که‌ آن‌ آسیبها، آثار زوال‌ عربستان‌ جنوبی‌ است‌ نه‌ علل‌ آن‌.روایات‌ عربی‌، کوچ‌ بسیاری‌ از قبایل‌ به‌ سوی‌ شمال‌ را نیز زاییدة‌ همین‌ شکستگی‌ سد مأرب‌ می‌دانند (ظاهراً آنها در همین‌ احوال‌، از آیین‌ آبادی‌نشینی‌ روی‌ می‌گرداندند). در خلال‌ همین‌ سالها، بازرگانی‌ در راههای‌ خشکی‌ با کاروانهای‌ شتر، میان‌ یمن‌ و شام‌ و عراق‌، رو به‌ شکوفایی‌ نهاد و در حدود 600 م‌ عمدتاً در اختیار قریشیان‌ مکه‌ درآمد که‌ آن‌ شهر را پایتخت‌ کرده‌ بودند و بنابراین‌، دیگر بدوی‌ به‌ شمار نمی‌آمدند. اما آن‌ نوع‌ بازرگانی‌ ایجاب‌ می‌کرد که‌ با بسیاری‌ از قبایل‌ پیوند خانوادگی‌ و غیر آن‌ برقرار سازند. بدین‌ جهت‌، پاسداری‌ و حمایت‌ از این‌ کاروانها منبع‌ درآمد قابل‌ملاحظه‌ای‌ برای‌ بدویان‌ بود؛ در بازارهای‌ ایشان‌ = اَسواق، کالاهایی‌ که‌ کاروانها همراه‌ آورده‌ بودند دست‌ به‌ دست‌ می‌شد و به‌ این‌ ترتیب‌، بدویان‌ می‌توانستند آنچه‌ را که‌ نمی‌توان‌ از صحرا به‌ دست‌ آورد تهیه‌ کنند.واحدهای‌ اجتماعی‌ و سیاسی‌ اعراب‌ بدوی‌، از جماعاتی‌ با جمعیتهای‌ گوناگون‌ تشکیل‌ می‌شد. نویسندگان‌ باختر معمولاً کلمات‌ قبیله‌ و در مورد گروههای‌ کوچکتر، شعبة‌ قبیله‌ یا رَهْط‌ را بر آنها اطلاق‌ می‌کنند، اما این‌ الفاظ‌ دقیقاً با مفاهیم‌ عربی‌ منطبق‌ نیست‌. عربها برای‌ واحدهای‌ اجتماعی‌ و سیاسی‌ خود کلمات‌ بسیار متعددی‌ به‌کار می‌برند، اما رایجترین‌ رسم‌ آن‌ است‌ که‌ قبیله‌ یا رهط‌ را فقط‌ «بنوفلان‌» بخوانند.هنوز ریخت‌ قبایل‌ جاهلی‌، با توجه‌ به‌ پیشرفتهایی‌ که‌ در زمینة‌ انسان‌ شناسی‌ به‌دست‌ آمده‌، به‌ نحو شایسته‌ای‌ تحقیق‌ نشده‌ است‌. در روایات‌ کهن‌ عرب‌، این‌ قبایل‌ را بر اصل‌ خویشاوندی‌ ذکور معرّفی‌ کرده‌اند. کسی‌ که‌ از طریق‌ خون‌ به‌ قبیله‌ پیوسته‌ نبود، باز می‌توانست‌ از برخی‌ مزایای‌ عضویّت‌ در قبیله‌ که‌ مهمترین‌ آنها «حمایت‌» بود بهره‌مند شود. برای‌ کسب‌ این‌ مزایا، ممکن‌ بود شخص‌ یا هم‌پیمان‌ قبیله‌ (حلیف‌) یا همسایة‌ تحت‌ حمایت‌ («جار» رجوع کنید به جوار) و یا «مولی‌» باشد.اعراب‌ ذکور، اگر در کودکی‌ در خلال‌ رزیّه‌ای‌ اسیر می‌شدند، ممکن‌ بود بَرده‌ شوند. علاوه‌ بر این‌، بردگان‌ حبشی‌ هم‌ در میان‌ قبایل‌ وجود داشتند. گاه‌ مردی‌ به‌ سبب‌ آنکه‌ کسی‌ از خویشاوندان‌ خود را کشته‌ بود یا به‌ سبب‌ داشتن‌ رفتاری‌ که‌ برای‌ قبیله‌ زیان‌ آور بود، از قبیلة‌ خویش‌ نفی‌ می‌شد. چنین‌ کسی‌ می‌بایست‌ به‌ صورت‌ «صُعْلُوک‌ * » تنها و سرگردان‌ بماند، یا اینکه‌ به‌ عنوان‌ «جار» به‌ قبیله‌ای‌ دیگر بپیوندد.به‌ استناد دلایل‌ مُتْقنی‌ می‌توان‌ گفت‌، عقیدة‌ سنتی‌ مسلمانان‌ بر اینکه‌ اعضای‌ قبیله‌ یا رهط‌ ـ به‌ معنای‌ دقیق‌ آن‌ ـ از طریق‌ نسل‌ پدری‌ با یکدیگر خویشاوندند، همة‌ جوانب‌ قضیه‌ را در بر نمی‌گیرد؛ حتی‌ اگر برخی‌ قبایل‌ واقعاً به‌ اینگونه‌ تشکیل‌ یافته‌ باشند. به‌ دلایل‌ زیادی‌، در ارزش‌ تبارنامه‌هایی‌ که‌ منحصراً بر سلسلة‌ پدری‌ استوارند و در آثار محققان‌ متأخرترِ مسلمان‌ یافت‌ شده‌ است‌ می‌توان‌ تردید کرد. بعلاوه‌، نام‌ بعضی‌ از قبایل‌ اصلاً نام‌ گروه‌ با پایه‌ای‌ محلی‌ یا سیاسی‌ بوده‌ و برهیچ‌ تبار مشترکی‌ دلالت‌ نداشته‌ است‌ (رجوع کنید به نالینو ، ج‌ 3، ص‌ 72ـ79)؛ و این‌ تبارنگارانِ متأخرند که‌ نام‌ گروه‌ را به‌ نام‌ نیاکان‌ قبایل‌ تبدیل‌ کرده‌اند. البته‌ توجیه‌ همة‌ تبارنامه‌ها با این‌ نظریه‌ کاملاً درست‌ نخواهد بود؛ اما قطعاً ریخت‌ قبایل‌ بیابان‌ پیوسته‌ در حال‌ تغییر بوده‌ است‌. محتملاً برخی‌ قبایل‌ که‌ صاحب‌ نعمت‌ می‌شدند و آنقدر کثرت‌ می‌یافتند که‌ دیگر نمی‌توانستند عملاً به‌ صورت‌ یک‌ واحد اجتماعی‌ به‌ حیات‌ خود ادامه‌ دهند، به‌ دو یا سه‌ قبیله‌ و یا بیشتر منشعب‌ می‌شدند (رجوع کنید به نالینو،ج‌ 3، ص‌ 76). از طرف‌ دیگر، همین‌ که‌ نعمت‌ از قبیله‌ای‌ روی‌ می‌گرداند، و شمار آنان‌ کاهش‌ می‌یافت‌، قبیله‌ می‌بایست‌ یا به‌ قبیلة‌ قویتری‌ بپیوندد یا با دیگر قبایل‌ ضعیف‌ و پراکنده‌ متّحد شود. بدینسان‌ برخی‌ از قبایل‌ ضعیفتر اطراف‌ مکّه‌ به‌ قریشیان‌ وابسته‌ شدند.مسایل‌ قبیله‌ معمولاً در انجمنی‌ یا اجتماعی‌ (مجلس‌) مرکب‌ از همة‌ افراد قبیله‌ حل‌ و فصل‌ می‌شد. همة‌ اعضا حق‌ سخن‌ داشتند، اما به‌ سخن‌ مردانی‌ که‌ از شخصیت‌ و قدرت‌ مقبولی‌ بهره‌مند بودند، اهمیت‌ بیشتری‌ داده‌ می‌شد. رئیس‌ قبیله‌ را که‌ «سید» نامیده‌ می‌شد، در همین‌ انجمن‌ انتخاب‌ می‌کردند و سید معمولاً از میان‌ شریفترین‌ خاندانهای‌ قبیله‌ برگزیده‌ می‌شد؛ اما حقّ تقدّم‌ سنّی‌ وجود نداشت‌، بویژه‌ در شرایط‌ دشوار زندگی‌ صحرایی‌، مهم‌ آن‌ بود که‌ رئیس‌ قبیله‌ بتواند عملاً رهبری‌ افراد را برعهده‌ گیرد. رئیس‌ قبیله‌، بخصوص‌ هنگام‌ ایجاد روابط‌ میان‌ قبیله‌ (یا رهط‌) با دیگر قبایل‌ (یا رهطهای‌ دیگر)، نقش‌ ویژه‌ای‌ می‌یافت‌. وی‌ می‌توانست‌ پیمانهایی‌ ببندد که‌ موجب‌ تقیّد قبیله‌ شود. او مسئول‌ باز پس‌ خریدن‌ اسیران‌ و مراقب‌ پرداخت‌ خونبهای‌ مقتولان‌ بود. معمولاً حق‌ پذیرایی‌ از بیگانگان‌ و یاری‌ رسانیدن‌ به‌ تهیدستان‌ قبیله‌ از کارهای‌ او محسوب‌ می‌شد. سید در مقابل‌ این‌ وظایف‌ چهار یک‌ غنایمی‌ را که‌ طی‌ ایلغارها به‌ دست‌ می‌آمد دریافت‌ می‌کرد. حل‌ اختلافات‌ میان‌ اعضای‌ یک‌ گروه‌ معمولاً به‌ سید آن‌ گروه‌ واگذار می‌شد. غالباً اختلاف‌ میان‌ اعضای‌ گروههای‌ مختلف‌ که‌ سید واحدی‌ نداشتند به‌ نبرد می‌انجامید و گاه‌ نیز به‌ داوری‌ یک‌ حَکَم‌ واگذار می‌شد. در بخشهای‌ گوناگون‌ عربستان‌ غالباً مردانی‌ که‌ به‌ خردمندی‌ و بیطرفی‌ شهره‌ بودند، به‌ حکمیت‌ برگزیده‌ می‌شدند. از این‌ موارد که‌ بگذریم‌، هر قبیلة‌ بزرگ‌، خود واحد سیاسی‌ مستقلی‌ تشکیل‌ می‌داد. گاهی‌ سید قبیلة‌ نیرومند، به‌ یُمنِ قدرتِ شخصیت‌ و توان‌ جنگاوری‌، بر چند قبیلة‌ دیگر نیز اعمال‌ نفوذ می‌کرد آنچنان‌ که‌ ایشان‌ ناچار به‌ هم‌ پیمانی‌ او تن‌ می‌دادند. اما این‌ وضع‌ چندان‌ مقبول‌ نبود و به‌ محض‌ از میان‌ رفتن‌ آن‌ شخصیت‌ توانمند، پیمان‌ نیز ملغی‌ می‌شد.زندگی‌ بدویان‌ در شرایط‌ طبیعیِ بسیار سختی‌ قرار داشت‌. بیشتر اوقات‌، وسایل‌ ضروری‌ زندگی‌ بسیار اندک‌ بود. همین‌ امر موجب‌ بروز جنگ‌ بین‌ قبایل‌ قوی‌ و ضعیف‌ می‌شد و آنها را وامی‌داشت‌ تا با احساس‌ شدید همبستگی‌ گروهی‌ زندگی‌ کنند. همچنانکه‌ پیش‌ از این‌ اشاره‌ شد، قبایل‌ پرجمعیت‌ و پر نعمت‌ به‌ انشعاب‌ گرایش‌ داشتند؛ زیرا گاهی‌ ضرورت‌ ایجاب‌ می‌کرد که‌ در جستجوی‌ چراگاه‌ از هم‌ بپراکنند.رزیّه‌ (غَزْو، غَزْوه‌) یا حمله‌ و غارت‌ برای‌ به‌ چنگ‌ آوردن‌ شتر در نظر بدویان‌ نوعی‌ بازی‌ و ورزش‌ به‌ شمار می‌رفت‌. با اینهمه‌ وقتی‌ دشمنی‌ شدت‌ می‌یافت‌، کار به‌ خشونت‌ می‌گرایید و به‌ بهانة‌ قصاص‌، کشتارهای‌ پوچ‌ و نامعقول‌ واقع‌ می‌شد. در زمان‌ حضرت‌ رسول‌ صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلّم‌ گرایشی‌ به‌ پرداخت‌ خونبها (دیه‌) که‌ شامل‌ تعدادی‌ شتر برای‌ خون‌ هر مرد جوان‌ بود، جایگزین‌ قصاصِ جان‌ به‌ جان‌ شد و آن‌ حضرت‌ این‌ گرایش‌ را تقویت‌ کرد. معذلک‌ گاهی‌ عربها احساس‌ می‌کردند که‌ «نشاندن‌ شتر به‌ جای‌ خون‌، عملی‌ چندان‌ مردانه‌ نیست‌».صداقت‌، شجاعت‌ و مردانگی‌ از خصایلی‌ بود که‌ بدویان‌ برای‌ موفقیت‌ در زندگی‌ جانکاه‌ صحرایی‌ می‌بایست‌ کسب‌ کنند (نیکلسون‌ ، ص‌ 79).بخاری‌ (ج‌ 6، ص‌ 132ـ133) چهار نوع‌ ازدواج‌ جاهلی‌ را وصف‌ کرده‌ است‌. ظاهراً دو نوع‌ آنها عمدتاً به‌ آیین‌ مادرسالاری‌ تعلق‌ داشته‌، اگر چه‌ بخاری‌ مقدمات‌ موضوع‌ را به‌ نحوی‌ توضیح‌ داده‌ است‌ که‌ آن‌ دو نیز از مقولة‌ پدرسالاری‌ به‌ شمار می‌آید. علاوه‌ بر این‌ از منابع‌ موجود چنین‌ استنباط‌ می‌شود که‌ منابع‌ بخاری‌ جامع‌ و شامل‌ نیستند. بیگمان‌ این‌ نیز معمول‌ بوده‌ که‌ زن‌ در خانوادة‌ خود زندگی‌ کند و شوهر او فقط‌ طی‌ دوره‌های‌ کوتاهی‌، مثلاً هنگامی‌ که‌ قبیله‌هایشان‌ اتفاقاً نزدیک‌ هم‌ منزل‌ می‌کردند، به‌ «دیدار» زن‌ رود.از شعر جاهلی‌ چنین‌ برمی‌آید که‌ قبایل‌ بدوی‌، از پویایی‌ نسبی‌ مذهبی‌ مبتنی‌ براعتقاد به‌ کمال‌ انسانی‌ در خانواده‌های‌ عشیره‌ای‌ برخوردار بودند. ارجی‌ که‌ برای‌ شرف‌ و نیکنامی‌ (حَسَب‌) قایل‌ می‌شدند، قوة‌ محرکة‌ بسیاری‌ ازاعمال‌ ایشان‌ بود. با چنین‌ برداشتی‌ می‌توان‌ گفت‌ که‌ دیانت‌ واقعی‌ بدویان‌ نوعی‌ انسان‌ دوستی‌ قبیله‌ای‌ بوده‌است‌. اعراب‌ بدوی‌، اعتقاد تام‌ به‌ سرنوشت‌داشتند و معتقد بودند که‌ کوشش‌ آدمیان‌ برای‌ بازگرداندن‌ مسیر مصیبتها، به‌ دست‌ حوادث‌ نقش‌ بر آب‌ می‌شود.هنگامی‌ که‌ حضرت‌ پیامبرصلّی‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلّم‌ به‌ تبلیغ‌ اسلام‌ پرداخت‌، آیین‌ مسیحیت‌ در عربستان‌ انتشار گسترده‌ای‌ یافته‌ بود و برخی‌ از جماعات‌ بدوی‌ لااقل‌ اسماً مسیحی‌ شده‌ بودند. آثاری‌ هم‌ از یهودیت‌ در میان‌ آنان‌ به‌ چشم‌ می‌خورد، اما این‌ جهودان‌ با آنکه‌ با بدویان‌ روابط‌ استواری‌ داشته‌اند، هیچکدام‌ خود بدوی‌ نبوده‌اند.منابع‌: محمدبن‌اسماعیل‌ بخاری‌، صحیح‌البخاری‌ ، استانبول‌ 1981؛A.J. Arberry, The Seven Odes , London 1957; F. Buhl, Das Leben Muhammeds , Leipzig 1930, esp. 21-100; B. Farةs, L'Honneur chez les Arabes avant l'Islam , Paris 1932; I.Goldziher, Abhandlungen zur arabischen Philologie , Leiden 1896, vol. I, 1-121; idem Muhammedanische Studien , vol. I, 1-100; M, Guidi, Storia e cultura degli Arabi , Florence 1951, esp. 122-143; H. Lammens, L'Arabie occidentale avant l'Hإgire , Beirut 1928, esp. 100-294; idem, Le berceau de l'Islam , Rome 1914; G. Levi Della Vida, "Pre-Islamic Arabia", in The Arab heritage , ed, N. A. Faris, Princeton 1944; C. A. Nallino, Raccolata di scritti editi e inediti , Roma 1939- 1948; Reynold Alleyne Nicholson, Literary history of the Arabs , Cambridge 1930; De Lacy O'Leary, Arabia before Muhammad , London 1927; W. Robertson Smith, Kinship and marriage in early Arabia , 2nd ed. London 1907; J. Sauvaget, Introduction ب l'histoire de l'Orient muslman , Paris 1943, etc., 103-110.3) اعراب‌ بدوی‌ در عصر حاضر. قدیمترین‌ ساکنان‌ صحرا، قبیلة‌ صُلَبه‌ * احتمالاً از نسل‌ شکارچیان‌ ابتدایی‌ و نژادی‌ مدیترانه‌ای‌ هستند که‌ به‌ نحو کاملی‌ با زندگی‌ صحرایی‌ سازگار به‌ نظر می‌آیند. ایشان‌، در عربستان‌ شمالی‌، در میان‌ بدویان‌ نژاده‌ زندگی‌ می‌کنند و برای‌ آنان‌ به‌ امور راهنمایی‌ و مسگری‌ و آهنگری‌ و درودگری‌ می‌پردازند؛ گاهی‌ هم‌ به‌ شکار می‌روند؛ زنانشان‌ هم‌ وسایل‌ تفریح‌ و سرگرمی‌ را فراهم‌ می‌آورند. پس‌ از صلبه‌، قبایل‌ گوسفندچرانی‌ چون‌ اتحادیه‌های‌ قبیله‌ای‌ شَراراة‌ و مُنتَفِق‌ قدیمترند که‌ به‌ سبب‌ نداشتن‌ تحرک‌ نسبی‌ که‌ در دفاع‌ ناتوانشان‌ کرده‌، به‌ بدویان‌ شتردار وابسته‌ شده‌اند. اعضای‌ قبایل‌ اصیل‌، صاحب‌ گله‌های‌ شترند که‌ هنگام‌ کوچ‌، آنها را به‌ دنبال‌ می‌رانند، یا سوارشان‌ می‌شوند. آنان‌ در اوج‌ گرمای‌ تابستان‌ به‌ چیدن‌ خرما در واحه‌ها یا به‌ صید مروارید می‌روند.افراد این‌ قبایل‌، آهنگرانی‌ غالباً از نژاد سیاه‌ به‌ خدمت‌ می‌گیرند که‌ از مناطق‌ همیشه‌ مسکون‌ می‌آیند. علاوه‌ بر این‌، از بردگان‌ سیاه‌ پوست‌ هم‌ استفاده‌ می‌کنند. فروشندگان‌ شهرنشین‌، گاه‌ در میان‌ خیمه‌ گاه‌ بدویان‌، چادرهای‌ مخصوصی‌ بر پا می‌کنند تا کالاهای‌ خود را به‌ ایشان‌ بفروشند. در عوض‌ بازرگانان‌ دوره‌گردی‌ که‌ برای‌ تجارتخانه‌های‌ بزرگ‌ در جستجوی‌ شترند، شتران‌ جوان‌ را خریداری‌ می‌کنند. بسیاری‌ از این‌ معاملات‌ در بازارهای‌ شتر فروشان‌، مانند بازار بُرَیده‌ در نَجْد انجام‌ می‌گیرد. اعضای‌ قبایل‌ اصیل‌ غالباً به‌ شهرهای‌ عربستان‌ سعودی‌ و اُردن‌ و سوریه‌ و عراق‌ و کویت‌ می‌روند. بسیاری‌ از این‌ بدویان‌ به‌ زندگی‌ شهری‌ روی‌ آورده‌اند و حتی‌ بعضی‌ در کشورهای‌ مختلف‌ عربی‌ به‌ مقامهای‌ عالی‌ دست‌ یافته‌اند.تمدن‌ بدویان‌، به‌ جابه‌جایی‌ وابسته‌ است‌. آنها در تمام‌ فصول‌ در چادرهای‌ سیاهی‌ که‌ از موی‌ بز به‌ طرز مخصوصی‌ بافته‌ شده‌ است‌ و ضمن‌ نفوذ دادن‌ هوا به‌ درون‌، از گرمای‌ تابستان‌ و باران‌ محفوظشان‌ می‌دارد، زندگی‌ می‌کنند. به‌ استثنای‌ چادرهای‌ مخصوصی‌ که‌ به‌ عنوان‌ «دیوان‌» یا تالار پذیرایی‌ به‌ کار می‌روند، بقیة‌ چادرها را پرده‌ای‌ به‌ دو بخش‌ تقسیم‌ می‌کند: بخش‌ خانوادگی‌ که‌ زنان‌ و فرزندان‌ در آن‌ به‌ سر می‌برند و بخش‌ خاص‌ مهمانان‌ که‌ رئیس‌ خانواده‌ در آن‌ از دوستان‌ پذیرایی‌ می‌کند. وسایل‌ آشپزی‌ از فلز و چوب‌ است‌، اما معمولاً هر خانواده‌، یک‌ سرویس‌ قهوه‌خوری‌ دارد.لباس‌ عربی‌ شامل‌ عبا و دستار مردان‌ و عبا و سربند زنان‌، لباسی‌ مناسب‌ صحراست‌ که‌ آنان‌ را از باد خشک‌، خواه‌ سرد خواه‌ گرم‌، محافظت‌ می‌کند. بدویان‌ بیشتر وسایل‌ شخصی‌ حتی‌ بخشی‌ از خوراک‌ خود را مانند گندم‌ و جو و برنج‌ و خرما و قهوه‌ از خارج‌ تهیه‌ می‌کنند؛ تنها شیر و گوشت‌ است‌ که‌ در محل‌ تأمین‌ می‌شود.آنان‌، مانند دیگر اقوام‌ سامی‌، تبارنامه‌های‌ مفصلی‌ برای‌ خود تدارک‌ می‌بینند. چون‌ از نظر ایشان‌ برترین‌ نوع‌ زناشویی‌، پیوند میان‌ عموزادگان‌ است‌، ناچار سلسلة‌ نسب‌ بر سلسلة‌ پدری‌ استوار می‌گردد. طلاق‌ آسان‌ است‌، داشتن‌ چند زن‌، هم‌ پی‌درپی‌ و در طول‌ زمان‌ و هم‌ در آنِ واحد برای‌ آنان‌ ممکن‌ است‌. زنان‌ بدوی‌ که‌ غالباً بی‌نقاب‌ و روبازند، در موارد بسیار، بیش‌ از یک‌ بار به‌ خانة‌ شوهر رفته‌اند و نسبت‌ به‌ خواهران‌ شهرنشین‌ یا واحه‌نشینشان‌ آزادترند.معمولاً، علاوه‌ بر اعضای‌ بلافصل‌ یک‌ خانواده‌، گروههایی‌ مرکب‌ از خانواده‌های‌ مختلف‌ به‌ چراندن‌ چارپایان‌ می‌روند. دسته‌های‌ متعددی‌ از این‌ قبیل‌، فصل‌ گرما را با هم‌ می‌گذرانند. درجة‌ خویشاوندی‌ این‌ گروهها نسبت‌ به‌ یکدیگر معمولاً به‌ آن‌ حدّ است‌ که‌ گرفتن‌ انتقام‌ و خونبهای‌ هر عضو را بر دیگران‌ واجب‌ می‌سازد.از این‌ نوع‌ جماعات‌، مهمتر قبیله‌ و بالاتر از آن‌ اتحادیه‌های‌ قبیله‌ای‌ است‌. در میان‌ بدویان‌ اصیل‌ که‌ گاهی‌ لفظ‌ اعراب‌ هم‌ بر آنها اطلاق‌ می‌شود، دو سلسله‌ نسب‌ عمده‌ می‌شناسیم‌: یکی‌ زادگان‌ قَحْطان‌ که‌ پیش‌ از ابراهیم‌ علیه‌السّلام‌ می‌زیسته‌اند؛ دیگر «العَرَبُالمُسْتَعْرِبَة‌» که‌ از نسل‌ اسماعیل‌ پسر ابراهیم‌ هستند. بدویان‌ اصلی‌ این‌ مجموعه‌ها را شامل‌ می‌شوند: اتحادیة‌ بزرگ‌ عَنَزه‌ که‌ رَوّاله‌ بزرگترین‌ قبیلة‌ آن‌ است‌، شَمَّر، آل‌ مُرّ ساکن‌ داخل‌ جزیرة‌ العرب‌ و حواشی‌ ربع‌ خالی‌، عُجْمان‌ و بنی‌خالد. همة‌ این‌ قبایل‌ در منازعات‌ از آیین‌ سخت‌ و دقیق‌ جوانمردی‌ پیروی‌ می‌کنند.بدویان‌ مسلمان‌ سنی‌ هستند. بسیاری‌ از ایشان‌ (خاصه‌ در عربستان‌ شرقی‌) مالکی‌ و وهّابیان‌ حنبلی‌ هستند ] چنانکه‌ بسیاری‌ نیز در شرق‌ عربستان‌ به‌ تشیع‌ گرایش‌ دارند ( > خاورمیانه‌ و آفریقای‌ شمالی‌ < ص‌ 673) [ . معروف‌ است‌ که‌ بدویان‌ نسبت‌ به‌ شهرنشینان‌ کمتر وقت‌ و کوشش‌ خود را صرف‌ آیینهای‌ دینی‌ می‌کنند، اما در بسیاری‌ موارد عکس‌ این‌ موضوع‌ صادق‌ است‌.اوضاع‌ سیاسی‌ بدویان‌ دوره‌ به‌ دوره‌ تفاوت‌ می‌کند؛ به‌ هنگام‌ ضعف‌ حکومتهای‌ مرکزی‌، شیوخ‌ قبایل‌ در عمل‌ پادشاهی‌ می‌کنند و حتی‌ گاه‌ شهرها به‌ ایشان‌ باج‌ می‌پردازند. اما وقتی‌ این‌ حکومتها نیرومندند، قدرت‌ شیوخ‌ به‌ محدودة‌ قبیلة‌ خودشان‌ منحصر می‌شود. امروزه‌ بدویان‌ در داخل‌ مرزهای‌ سیاسی‌ عربستان‌ سعودی‌، در یمن‌، مسقط‌، عمان‌، کویت‌، عراق‌، سوریه‌، لبنان‌، اردن‌، اسرائیل‌، مصر و آفریقای‌ شمالی‌ سکونت‌ دارند. بیشتر دولتها می‌کوشند که‌ بدویان‌ خود را در داخل‌ کشور نگه‌ دارند. کوشش‌ برخی‌ از این‌ کشورها برای‌ مستقر ساختن‌ دسته‌هایی‌ از بدویان‌ در مناطقی‌ که‌ تازه‌ به‌ زیر کشت‌ و آبیاری‌ رفته‌، براثر اجرای‌ برنامه‌هایی‌، با موفقیت‌ همراه‌ بوده‌ است‌. مخازن‌ جدید آب‌ که‌ در طول‌ خطوط‌ لولة‌ سراسری‌ عربستان‌ برقرار شده‌، مورد استفادة‌ بسیاری‌ از قبایل‌، خاصه‌ قبیلة‌ رَواله‌ است‌.جمعی‌ از افراد قبیلة‌ دَواسِر * که‌ در نجد اقامت‌ داشتند و به‌ سمت‌ خلیج‌ فارس‌ و جزیرة‌ بحرین‌ کوچ‌ کرده‌ بودند، در 1302 ش‌/1923 دوباره‌ به‌ داخل‌ جزیرة‌العرب‌ بازگشتند و در خُبَر و دَمّام‌ مستقر شدند. چنانکه‌ برخی‌ دیگر نیز که‌ در دهه‌های‌ نخستین‌ قرن‌ بیستم‌ در خدمت‌ کمپانی‌ نفت‌ عربستان‌ ـ آمریکا (آرامکو) بودند، بیشتر به‌ کارهای‌ ساختمانی‌ و حمل‌ و نقل‌ روی‌ آوردند.هنوز هم‌ نوع‌ حیواناتی‌ که‌ اساس‌ معیشت‌ بدویان‌ را تشکیل‌ می‌دهد، مبنای‌ طبقه‌بندی‌ بدویان‌ سنّتی‌ است‌؛ بر این‌ اساس‌ سه‌ گروه‌ زیر به‌ ترتیب‌ از تشخّص‌ بیشتری‌ برخوردارند: بدویان‌ شتردار، چادرنشینان‌ گوسفنددار که‌ اغلب‌ نزدیک‌ نواحی‌ کشاورزی‌ اردن‌، سوریه‌ و عراق‌ زندگی‌ می‌کنند و چادرنشینان‌ گاودار که‌ عمدتاً در جنوب‌ عربستان‌ و سودان‌ به‌ سر می‌برند که‌ در سودان‌ به‌ بقاره‌ * موسوم‌اند.در دهة‌ پنجاه‌ قرن‌ بیستم‌، عربستان‌ سعودی‌ و سوریه‌ مراتع‌ بدویان‌ را ملّی‌ کردند و اردن‌ نیز چرانیدن‌ بز را محدود کرد. در اسرائیل‌ نیز از مساحت‌ زمینهای‌ قبایل‌ بدوی‌ واقع‌ در نزره‌ کاسته‌ شد و پس‌ از امضای‌ پیمان‌ کمپ‌ دیوید این‌ محدودیتها به‌ صحرای‌ سینا نیز کشیده‌ شد.امروز اعراب‌ بدوی‌ دوران‌ انتقالی‌ را می‌گذرانند؛ هنوز برخی‌ از آنان‌ به‌ پرورش‌ شتر و فروش‌ فراورده‌های‌ آن‌ علاقه‌مندند. برخی‌ دیگر به‌ عنوان‌ کامیون‌دار و تعمیرکار حرفه‌ای‌ و کارگر فنّی‌ و کارگر آزموده‌ در تأسیسات‌ نفتی‌ اشتغال‌ دارند و فرزندان‌ خود را به‌ دبستان‌ و دبیرستان‌ می‌فرستند. ایشان‌ ثابت‌ کرده‌اند که‌ قادرند هم‌ با عصر ماشین‌ همساز گردند و هم‌، در صورتی‌ که‌ موقعیت‌ تازه‌ای‌ فراهم‌ آید، به‌ زندگی‌ صحرایی‌ روی‌ آورند.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

د.اسلام ( تلخیص از / ه . فن ویسمن

د. اسلام ( تلخیص از / و. مونتگمری وات

کارلتن کن ، تلخیص از ( د.اسلام ) ؛ با اضافاتی از ( بریتانیکا )

حوزه موضوعی

تاریخ اجتماعی

رده های موضوعی
جلد 2
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده