بحرانی سلیمان بن عبدالله بن علی ماحوزی ستْراوی
معرف
فقیه‌ و محدّثِ قرون‌ یازدهم‌ و دوازدهم‌
متن
بَحرانی‌، سلیمان‌بن‌عبداللّه‌ بن‌ علی‌ ماحوزی‌ سِتْراوی‌، فقیه‌ و محدّثِ قرون‌ یازدهم‌ و دوازدهم‌. در رمضان‌ 1075 در روستای‌ دَوْنَج‌ از دهستان‌ ماحوز (از جزیرة‌ اوال‌ بحرین‌) به‌ دنیا آمد. چون‌ نیاکان‌ او اهل‌ خارجیّه‌، از روستاهای‌ سِترَه‌، بودند، ستراوی‌ نیز خوانده‌ شده‌ است‌ (یوسف‌ بحرانی‌، ص‌ 7). در هفت‌ سالگی‌ قرآن‌ را حفظ‌ کرد و در ده‌ سالگی‌ به‌ آموختن‌ علوم‌ دینی‌ پرداخت‌ (سلیمان‌ بحرانی‌، ص‌ 79). دوران‌ تحصیل‌ را در حَجْر (نزدیک‌ یَمامه‌) گذراند (سماهیجی‌، گ‌ 215 پ‌). در جوانی‌ فقیهی‌ صاحب‌نظر شد و در 24 سالگی‌ کتابهای‌ ارزشمندی‌ تألیف‌ کرد (سلیمان‌ بحرانی‌، همانجا). با مقام‌ علمی‌ خود، به‌ ریاست‌ دینی‌ بحرین‌ ـ که‌ در آن‌ زمان‌ حوزة‌ علمی‌ پررونقی‌ داشت‌ ـ رسید (یوسف‌ بحرانی‌، ص‌ 7 ـ 8) و بنا بر سنت‌ رایج‌ در بحرین‌، به‌ «بلاد القدیم‌»، مرکز علما و تجار و بزرگان‌ بحرین‌، انتقال‌ یافت‌. او در 17 رجب‌ 1121، در چهل‌ و پنج‌ سالگی‌، درگذشت‌ و در زادگاهش‌ در آرامگاه‌ شیخ‌ میثم‌ بحرانی‌، نیای‌ ابن‌ میثم‌ ـ شارح‌ نهج‌البلاغة‌ ـ به‌ خاک‌ سپرده‌ شد (همان‌، ص‌ 8).بحرانی‌ در علوم‌ مختلف‌ سرآمد بود. شیخ‌ عبداللّه‌ بن‌ صالح‌ سماهیجی‌، عالم‌ بزرگ‌ اخباری‌ (متوفی‌ 1135)، او را در هوش‌ و دقت‌ و سرعت‌ در جوابگویی‌ و مناظره‌ و بیانِ رسا ستوده‌ و گفته‌ است‌ که‌ در نقل‌ حدیث‌ معتمد بود و همة‌ دانشمندان‌ به‌ فضل‌ او معترف‌ بودند. اطلاعات‌ او بیشتر در زمینة‌ حدیث‌ و رجال‌ و تاریخ‌ بود و در مسایل‌ علمی‌ انصاف‌ داشت‌ (گ‌ 215ـ216 پ‌). دانشمندان‌ و سیره‌ نویسان‌ متأخر او را محقق‌ و مدقق‌ و نادرة‌العصروالزمان‌ خوانده‌اند ( رجوع کنید به بهبهانی‌، ص‌ 13؛ نوری‌، ج‌ 3، ص‌ 388؛ خوانساری‌، ج‌ 4، ص‌ 16؛ مامقانی‌، ج‌ 2، بخش‌ 1، ص‌ 63؛ قمی‌، ص‌ 204).بحرانی‌ نزد برخی‌ از فقیهان‌ و محدّثان‌ بحرین‌ تحصیل‌ کرد که‌ عبارت‌اند از: شیخ‌ سلیمان‌بن‌ علی‌بن‌ سلیمان‌بن‌ راشد شاخوری‌، مجتهد اصولی‌ معروف‌ به‌ ابن‌ أبی‌ظبیة‌ اصبعی‌ (متوفی‌ 1100)، که‌ بحرانی‌ بیشتر تحصیلات‌ خود را نزد او گذرانیده‌ و از او بسیار تمجید کرده‌ است‌ (سلیمان‌ بحرانی‌، ص‌ 76)؛ شیخ‌ احمدبن‌ محمدبن‌ یوسف‌ خطی‌، که‌ والاترین‌ عالم‌ بحرینی‌ در میان‌ معاصران‌ و متأخران‌ خود بوده‌ است‌ (یوسف‌ بحرانی‌، ص‌ 37ـ 38؛ سلیمان‌ بحرانی‌، ص‌ 96)؛ شیخ‌ محمدبن‌ ماجد ماحوزی‌ بحرانی‌، که‌ بحرانی‌ مدتی‌ طولانی‌ در درس‌ او حضور داشته‌ است‌ (سلیمان‌ بحرانی‌، ص‌ 76). وی‌، علاوه‌ بر ریاست‌ روحانی‌، شاگردانی‌ نیز تربیت‌ کرده‌ است‌. یوسف‌ بحرانی‌ (ص‌ 10)، که‌ در کودکیِ خود او را دیده‌ است‌، می‌گوید که‌ هر روز در خانه‌اش‌ محفل‌ درس‌ برپا می‌داشت‌ و روزهای‌ جمعه‌، پس‌ از اقامة‌ نماز، در مسجد صحیفة‌ سجادیه‌ تدریس‌ می‌کرد. برخی‌ از شاگردان‌ محققِ او در زمرة‌ علما بودند؛ چند تن‌ از مشاهیر آنان‌ ـ که‌ به‌ گفتة‌ یوسف‌ بحرانی‌ پس‌ از استاد خویش‌، ریاست‌ روحانی‌ بحرین‌ را به‌ عهده‌ گرفتند ـ عبارت‌اند از: شیخ‌ عبداللّه‌بن‌ صالح‌ سماهیجی‌ که‌ ترقی‌ و تعالی‌ خویش‌ را مرهون‌ تشویقهای‌ استادش‌، بحرانی‌، می‌داند (گ‌ 215ـ216 پ‌)؛ شیخ‌ احمدبن‌ ابراهیم‌ بحرانی‌، مجتهد اصولی‌ و پدر یوسف‌ بحرانی‌ (یوسف‌ بحرانی‌، ص‌ 93)؛ شیخ‌ احمدبن‌ عبداللّه‌ بلادی‌ و شیخ‌ عبداللّه‌بن‌ علی‌ بلادی‌، هر دو از استادان‌ یوسف‌ بحرانی‌ (همان‌، ص‌ 9، 73)؛ سید علی‌بن‌ ابراهیم‌بن‌ ابی‌ شبانه‌ (علی‌ بحرانی‌، ص‌ 152).یوسف‌ بحرانی‌، در بارة‌ شیوة‌ استنباط‌ بحرانی‌، می‌گوید: از رساله‌ای‌ که‌ در ده‌ مسئلة‌ اصولی‌ نگاشته‌ ( العشرة‌الکاملة‌ ) سرسختی‌ او در طرفداری‌ از روش‌ اجتهاد اصولی‌ روشن‌ است‌، لیکن‌ در نوشته‌های‌ اخیرش‌ تمایلی‌ به‌ روش‌ اخباریگری‌ دیده‌ می‌شود (ص‌ 10). او، به‌ روش‌ علمای‌ گذشته‌، به‌ نقل‌ حدیث‌ اهمیت‌ می‌داد؛ ازینرو از مشایخ‌ متعدد اجازة‌ نقل‌ حدیث‌ یافت‌، از جمله‌: علامه‌ محمدباقر مجلسی‌ (علی‌ بحرانی‌، ص‌ 155)؛ سیدهاشم‌ بحرانی‌، مؤلف‌ تفسیر البرهان‌ ؛ شیخ‌ محمدبن‌ ماجد ماحوزی‌ بحرانی‌ و ملا صالح‌بن‌ عبدالکریم‌ کرزکانی‌ (خوانساری‌، ج‌ 4، ص‌ 21؛ امین‌، ج‌ 7، ص‌ 303)؛ و خود نیز به‌ بسیاری‌ از علما، اجازة‌ نقل‌ حدیث‌ داد (علی‌ بحرانی‌، ص‌ 157).از بحرانی‌ بیش‌ از پنجاه‌ رساله‌ و کتاب‌ در موضوعات‌ مختلف‌ فقهی‌ و اصولی‌ و حدیثی‌ و اعتقادی‌ برجای‌ مانده‌، که‌ برخی‌ از آنها نشانة‌ شهامت‌ او در طرح‌ مسایل‌ جنجالی‌ و اظهار رأی‌ برخلاف‌ نظر مشهور است‌؛ از جمله‌ رساله‌ در عدم‌ تنجّس‌ آب‌ قلیل‌ و رساله‌ در وجوب‌ غسل‌ جمعه‌. برخی‌ از آثار او عبارت‌ است‌ از: أربعین‌الحدیث‌ فی‌الامامة‌ من‌ طرق‌ العامّة‌ (یوسف‌ بحرانی‌، ص‌ 10)؛ بلغة‌المحدّثین‌ فی‌ علم‌الرجال‌ ، به‌ سبک‌ الوجیزة‌ علامه‌ مجلسی‌، که‌ آن‌ را در 16 ربیع‌الثانی‌ 1107 به‌ پایان‌ رسانده‌ است‌ (آقا بزرگ‌ طهرانی‌، ج‌ 3، ص‌ 146)؛ العشرة‌الکاملة‌ ، که‌ در آن‌ به‌ ده‌ مسئلة‌ اصولی‌ از مبحث‌ اجتهاد و تقلید پرداخته‌ است‌ (یوسف‌ بحرانی‌، همانجا؛ آقا بزرگ‌ طهرانی‌، ج‌ 15، ص‌ 265ـ266)؛ ازهار الریاض‌ ، در سه‌ جلد و به‌ صورت‌ کشکول‌ (یوسف‌ بحرانی‌، ص‌ 10؛ بغدادی‌، ج‌ 1، ص‌ 404ـ405؛ کحاله‌، ج‌ 4، ص‌ 267). از بحرانی‌ اشعار فراوانی‌ در مدح‌ پیامبر اکرم‌ صلی‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلّم‌ و اهل‌ بیت‌ آن‌ حضرت‌ علیهم‌السّلام‌ برجای‌ مانده‌ است‌. همچنین‌ قصیده‌ای‌ 22 بیتی‌، به‌ نام‌ «خالیه‌»، با ردیف‌ «خال‌» دارد که‌ این‌ کلمه‌ در هر بیت‌ آن‌ به‌ معنایی‌ خاص‌ به‌ کار رفته‌ است‌ ( رجوع کنید به امین‌، ج‌ 7، ص‌ 306).مجموعة‌ اشعار او را نخستین‌ بار شاگردش‌، سیّدعلی‌بن‌ ابراهیم‌ آل‌ابی‌شبانه‌، به‌ خواهش‌ او، جمع‌ آوری‌ کرد (علی‌ بحرانی‌، ص‌ 152). یوسف‌ بحرانی‌ نیز در دوران‌ کودکی‌ بسیاری‌ از اشعار او را مرتب‌ کرد ولی‌، بر اثر هجوم‌ خوارج‌ به‌ بحرین‌، موفق‌ به‌ اتمام‌ آن‌ نشد (ص‌ 9).منابع‌: محمدمحسن‌ آقابزرگ‌ طهرانی‌، الذریعة‌ الی‌ تصانیف‌ الشیعة‌ ، چاپ‌ علی‌ نقی‌ منزوی‌ و احمد منزوی‌، بیروت‌ 1403/1983؛ محسن‌ امین‌، اعیان‌الشیعة‌ ، بیروت‌ 1403/1983، ج‌ 7، ص‌ 302ـ307؛ سلیمان‌بن‌ عبداللّه‌ بحرانی‌، فهرست‌ آل‌بابویه‌ و علماء البحرین‌ ، چاپ‌ احمد حسینی‌، قم‌ 1404؛ علی‌بن‌ حسن‌ بحرانی‌، انوارالبدرین‌ فی‌ تراجم‌ علماء القطیف‌ والاحساء والبحرین‌ ، چاپ‌ محمدعلی‌ محمدرضا طبسی‌، نجف‌ 1377، چاپ‌ افست‌ قم‌ 1407؛ یوسف‌بن‌ احمد بحرانی‌، لؤلؤة‌البحرین‌ ، چاپ‌ محمد صادق‌ بحرالعلوم‌، قم‌ ] بی‌تا. [ ؛ اسماعیل‌ بغدادی‌، هدیة‌العارفین‌ ، ج‌ 1، بیروت‌ 1410/1990؛ محمدباقربن‌ محمد اکمل‌ بهبهانی‌، تعلیقة‌ رجالیّه‌: التعلیقة‌ علی‌المنهج‌ المقال‌ استرآبادی‌ ، تهران‌ 1307؛ عبداللّه‌ جزائری‌، الاجازة‌ الکبیرة‌ ، قم‌ 1409، ص‌ 44؛ محمد باقربن‌ زین‌العابدین‌ خوانساری‌، روضات‌الجنّات‌ فی‌ احوال‌ العلماء والسادات‌ ، چاپ‌ اسداللّه‌ اسماعیلیان‌، قم‌ 1390ـ1392؛ خیرالدین‌ زرکلی‌، الاعلام‌ ، بیروت‌ 1986، ج‌ 3، ص‌ 128؛ عبداللّه‌بن‌صالح‌ سَمّاهیجی‌، منیة‌المُمارسین‌ ، نسخه‌ خطی‌ کتابخانة‌ آیة‌اللّه‌ نجفی‌ مرعشی‌، ش‌ 1018؛ عباس‌ قمی‌، فوائد الرضویّه‌ فی‌ احوال‌ علماء المذهب‌الجعفریّه‌ ، ] بی‌جا، بی‌تا. [ ؛ عمررضا کحاله‌، معجم‌المؤلفین‌، بیروت‌ ] تاریخ‌ مقدمه‌ 1376 [ ؛ عبدالله‌ مامقانی‌، تنقیح‌ المقال‌ فی‌ علم‌الرجال‌ ، نجف‌ 1349ـ1352؛ حسین‌بن‌ محمدتقی‌ نوری‌، مستدرک‌ الوسائل‌ ، ج‌ 3، چاپ‌ محمدرضا نوری‌ نجفی‌، تهران‌ 1321.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محمّدرضا انصاری ، یحیی رهایی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 2
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده