بالاسر مدرسه
معرف
واقع‌ در حاشیة‌ شرقی‌ بازار بزرگ‌ مشهد
متن
بالاسر، مدرسه‌، واقع‌ در حاشیة‌ شرقی‌ بازار بزرگ‌ مشهد. از مشرق‌ به‌ صحن‌ کهنه‌، از مغرب‌ به‌ مدرسة‌ پریزاد * و از جنوب‌ به‌ بیوت‌ بالاسر حرم‌ امام‌ رضا علیه‌السّلام‌ متصل‌ بوده‌ و به‌ همین‌ سبب‌ بالاسر نامیده‌ شده‌ است‌.بانی‌ و واقف‌ اصلی‌ آن‌ دقیقاً معلوم‌ نیست‌. به‌ گفته‌ اعتمادالسلطنه‌، احتمال‌ می‌رود که‌ یکی‌ از شاهزادگان‌ تیموری‌ آن‌ را بنا کرده‌ باشد. برخی‌ از کارشناسان‌ نیز، که‌ آرامگاه‌ میرزا ابوالقاسم‌ بابربن‌ بایسنغربن‌ شاهرخ‌ را زیر گنبد شمال‌ شرقی‌ مدرسه‌ یافته‌اند، ساختمان‌ آن‌ را به‌ میرزا شاهرخ‌ تیموری‌ نسبت‌ داده‌اند (اعتمادالسلطنه‌، ج‌ 2، ص‌ 316؛ سلطانزاده‌، ص‌ 205). این‌ مدرسه‌ همزمان‌ با دو مدرسة‌ پریزاد و دو در ساخته‌ شده‌ است‌. (خامنه‌ای‌، ص‌ 93).مدرسة‌ بالاسر صحن‌ کوچکی‌ با چهار ایوان‌، و 21 حجره‌ در دو طبقه‌ برای‌ سکونت‌ طلاّ ب‌ و مهمانان‌ داشت‌ و مدخل‌ آن‌ در حاشیة‌ شرقی‌ بازار زنجیر، نزدیکِ صحن‌کهنه‌، قرار گرفته‌ بود. سطح‌ جرزها و لچکی‌ غرفه‌ و ایوانها با کاشی‌ هفت‌رنگ‌ با طرحهای‌ اسلیمی‌ و ختایی‌ و اسلیمی‌ قطور و کَلوکهای‌ آجر و کاشی‌ تزیین‌ شده‌بود. چهار ردیف‌ پلّه‌ در چهار طرف‌ کنج‌ دیوارها، طبقة‌ اول‌ را به‌ طبقة‌ دوم‌ راه‌ می‌داد («مدرسه‌بالاسر»، ص‌ 10).مدرسة‌ بالاسر در 1091، در زمان‌ شاه‌سلیمان‌صفوی‌، به‌دست‌ میرزامحمدخان‌ وزیر کل‌ خراسان‌ و هرات‌؛ در 1203، بعد از مدتی‌ طولانی‌ که‌ به‌صورت‌ مخروبه‌ درآمده‌بود، به‌همت‌ حاج‌میرزا عبدالجواد، فرزند میرزامهدی‌ شهید از علمای‌ بزرگ‌ مشهد؛ و بار سوم‌ در 1271 بازسازی‌ شد (اعتمادالسلطنه‌، ج‌ 2، ص‌ 542). تولیت‌ این‌ مدرسه‌ در اختیار یکی‌ از خانواده‌های‌ روحانی‌ مشهد است‌ که‌ از اوایل‌ قرن‌ سیزدهم‌ مدرسه‌ را بوراثت‌ در دست‌ داشته‌اند و اکنون‌ یکی‌ از افراد همین‌ خانواده‌ به‌ نام‌ حاج‌سیدعلی‌ عَلَم‌الهْدی‌' متولی‌ رسمی‌ مدرسه‌ است‌ (خامنه‌ای‌، ص‌ 94) از موقوفات‌ آن‌، شش‌ دربند مغازة‌ متصل‌ به‌ مدرسه‌ بوده‌ و تعداد طلاّ ب‌ آن‌ به‌ شصت‌ و گاهی‌ هفتاد نفر می‌رسیده‌ است‌ که‌ در کتیبة‌ وقفنامة‌ سردر مدرسه‌ شرط‌ سکونت‌ و تحصیل‌ آنها نوشته‌ شده‌ بود. در وقفنامه‌ چنین‌ ذکر شده‌ است‌: «و شرط‌ فی‌ ضمن‌الوقف‌ آن‌ که‌ طلاّب‌ محصل‌ که‌ در معبد شریف‌ سکونت‌ نمایند قندهاری‌ و قوچانی‌ و نیشابوری‌ و تبریزی‌ و شاسمند (کذا) و قفقازی‌ و بغدادی‌ و هندی‌ و بحرینی‌ نباشند (همانجا).امروزه‌، به‌ علت‌ گسترش‌ اطراف‌ حرم‌، از مدرسه‌ اثری‌ باقی‌ نیست‌ و به‌ دارالولایه‌ و کفشکن‌ جدیدالاحداث‌ الحاق‌ شده‌ است‌.منابع‌ : محمدحسن‌بن‌علی‌ اعتمادالسلطنه‌، مطلع‌ الشمس‌ ، چاپ‌ سنگی‌ تهران‌ 1300ـ1302، چاپ‌ تیمور برهان‌ لیمودهی‌، 1362ـ1363 ش‌؛ سیدعلی‌ خامنه‌ای‌، گزارشی‌ از سابقة‌ تاریخی‌ و اوضاع‌ کنونی‌ حوزة‌ علمیّة‌ مشهد، مشهد 1365 ش‌؛ حسین‌ سلطانزاده‌، تاریخ‌ مدارس‌ ایران‌: از عهد باستان‌ تا تأسیس‌ دارالفنون‌ ، تهران‌ 1364 ش‌؛ «مدرسه‌بالاسر»، آگاهی‌نامة‌ سازمان‌ ملی‌ حفاظت‌ آثار باستانی‌ ایران‌ ، ش‌ 28 (فروردین‌ 1357).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

عباسعلی تفضلی

حوزه موضوعی

هنرومعماری

رده های موضوعی
جلد 2
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده