الباری ْ
معرف

از نامهای‌ خداوند که‌ در قرآن‌ سه‌ بار (دوبار در بقره‌: 54 یک بار در حشر: 24) آمده‌ است‌

متن


البارِی‌ْ از نامهای‌ خداوند که‌ در قرآن‌ سه‌ بار (دوبار در بقره‌: 54 یک بار در حشر: 24) آمده‌ است‌. برخی‌ مفسران‌ (ابوحیان‌، ج‌ 1، ص‌ 204؛ طبرسی‌، ج‌ 1، ص‌ 112؛ ابن‌فارس‌، ج‌ 1، ص‌ 236) آن‌ را از مادة‌ «ب‌ ر ء» به‌ معنای‌ خلق‌ و ایجاد دانسته‌اند؛ زیرا «براءَة‌»، مصدر «بَرَأَ»، به‌ معنای‌ جداشدن‌ و «بَرَأ النّسمة‌» به‌ معنای‌ «آفرید» است‌، با این‌ توجیه‌ که‌ مخلوق‌ از کتم‌ عدم‌ جدا شده‌ و به‌ عرصة‌ وجود پا نهاده‌ است‌. زمخشری‌ (1385، ج‌ 1، ص‌ 140). این‌ را به‌ گونه‌ای‌ دیگر توجیه‌ می‌کند: «الباریُ هوالذی‌ خَلَق‌ الخَلقَ برئیاً من‌ التفاوت‌». همو در الفائق‌ (ج‌ 1، ص‌ 103) می‌گوید: «...اللهم‌ صلّعلی‌محمدٍ عَدَدَ البَری‌ و الثَّری‌ والوَری‌» و توضیح‌ می‌دهد که‌ منظور از «بری‌» خاک‌ است‌. فخرالدین‌ طریحی‌ (ص‌ 10)، نیز «بری‌» را معادل‌ «تراب‌» (خاک‌) دانسته‌ که‌ کنایه‌ از مخلوق‌ است‌.در واقع‌، «باری‌ء» همان‌ «باری‌» از مادة‌ بَری‌ یبری‌ بریّاً» (منقوض‌ یائی‌) و به‌ معنای‌ «نَحْت‌» (تراشیدن‌ چوب‌) است‌ ـ چنانکه‌ در مَثَل‌ گفته‌ شده‌ است‌: «أعْطِ القوسَ باریَها» (کمان‌ را به‌ کسی‌ ده‌ که‌ تراشندة‌ آن‌ باشد؛ کنایه‌ از این‌ که‌: کار را به‌ کاردان‌ بسپار) ـ و همزة‌ آن‌ عارضی‌ است‌. چنانکه‌ ابن‌ جِنّی‌، در استدلال‌ آن‌ می‌گوید: «همزة‌ البُراء من‌الیاء، لقولهم‌ فی‌ تأنیثه‌: البُرایة‌» و توضیح‌ می‌دهد: کلمه‌ای‌ که‌ در حالت‌ مذکر مهموز باشد، در حالت‌ مؤنث‌ همزة‌ آن‌ به‌ «یاء» تبدیل‌ نمی‌شود: مانند عَظاء رجوع کنید به عَظاءَة‌، عَباء رجوع کنید به عَباءَة‌، شَقاء رجوع کنید به شَقاوَة‌، رَجاء رجوع کنید به رَجاوَة‌ (ابن‌منظور، ج‌ 14، ص‌ 70)؛ در حالی‌ که‌ بَرِیّةَ، به‌ معنای‌ خلق‌ هرگز مهموز (بریئه‌) خوانده‌ نمی‌شود (رجوع کنید به بیّنه‌:).پس‌ باری‌ء به‌ معنای‌ خالق‌ نیست‌، بلکه‌ به‌ معنای‌ کسی‌ است‌ که‌ بندگان‌ را پس‌ از خلق‌، زیبایی‌ اندام‌ بخشیده‌است‌: هُوَاللَهُ الخالِقُ البَارِی‌ءُ الْمُصَوِّر (حشر: 24) و معادل‌ است‌ با: «وَصَوَّرَکم‌ فَأَحْسَنَ صُوَرَکُم‌ (مؤمن‌: 64، تغابن‌: 3)، یعنی‌ شما را در بهترین‌ اندام‌ آفرید و چه‌ نیکو آفرید. در اصطلاح‌ فارسی‌ زبانان‌ نیز، خداوند به‌ «باری‌ تعالی‌» یاد می‌شود.منابع‌ : علاوه‌ بر قرآن‌؛ ابن‌فارس‌، معجم‌ مقاییس‌ اللغة‌ ، چاپ‌ عبدالسلام‌ محمد هارون‌، قم‌ 1404؛ ابن‌منظور، لسان‌ العرب‌ ، بیروت‌ 1955ـ1956؛ محمدبن‌ یوسف‌ ابوحیان‌، تفسیرالبحرالمحیط‌ ، بیروت‌ 1403/1983؛ محمودبن‌ عمر زمخشری‌، الفائق‌ فی‌ غریب‌ الحدیث‌ ، چاپ‌ محمد ابوالفضل‌ ابراهیم‌ و علی‌ محمد بجاوی‌، بیروت‌ ] 1971 [ ؛ همو، الکشاف‌ عن‌ حقائق‌ غوامض‌ التنزیل‌ ، بیروت‌ ] بی‌تا. [ ؛ فضل‌بن‌حسن‌ طبرسی‌، مجمع‌ البیان‌ فی‌ تفسیر القرآن‌، چاپ‌ احمد عارف‌ زین‌، صیدا 1333ـ1356/1914ـ1937؛ فخرالدین‌بن‌ محمد طریحی‌، غریب‌ القرآن‌ .


نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محمدهادی معرفت

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 1
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ شده