بابری مسجد
معرف

مسجدی‌ در شهر آجودهیا (آیودهیا) در ایالت‌ اوتارْپرادِش‌ هند که‌ به‌ دست‌ هندوهای‌ افراطی‌ ویران‌ شد

متن


بابری‌، مسجد ، مسجدی‌ در شهر آجودهیا (آیودهیا) در ایالت‌ اوتارْپرادِش‌ هند که‌ به‌ دست‌ هندوهای‌ افراطی‌ ویران‌ شد. این‌ مسجد در زمان‌ ظهیرالدین‌ محمد بابر (۸۸۸ ـ۹۳۷)، مؤسس‌ گورکانیان‌ هند، و به‌ دست‌ میرباقی‌ اصفهانی‌، اولین‌ حاکم‌ دست‌نشاندة‌ بابر در ایالت‌ اوده‌ ، بنا شد. مسجد بابری‌ بر فراز تپه‌ای‌ در آجودهیا، در نزدیکی‌ فیض‌آباد و در صدکیلومتری‌ شرق‌ لکهنو، واقع‌ بود و بر سر در ورودی‌ و دو طرف‌ منبر آن‌ کتیبه‌هایی‌ به‌ شعر فارسی‌ قرار داشت‌. تاریخ‌ بنای‌ مسجد در کتیبة‌ سر در، ۹۳۵ و در کتیبة‌ منبر، با عبارت‌ «خیرباقی‌» (به‌ حساب‌ ابجد، ۹۲۳) ذکر شده‌ بود (میرزایی‌، ص‌ ۴).در زمان‌ تسلط‌ انگلیسیها بر شبه‌قارة‌ هند و در پی‌ سیاست‌ تفرقه‌افکنانة‌ حکام‌ انگلیسی‌ به‌ منظور تحکیم‌ تسلط‌ خود بر هندوستان‌، مسجد بابری‌ نیز موضوع‌ درگیریهای‌ خونین‌ میان‌ هندوان‌ و مسلمانان‌ در آجودهیا شد و بارها مصائب‌ سیاسی‌ و اجتماعی‌ و کشتار مسلمانان‌ را به‌ همراه‌ داشت‌. در ۱۲۷۲/۱۸۵۵، نویل‌ ، افسر ارشد انگلیسی‌، بدون‌ ارائة‌ سند تاریخی‌، در دفتر ثبت‌ احوال‌ حوزة‌ حکومت‌ اوده‌ نوشت‌ که‌ بابر در ۹۳۵، پس‌ از ورود به‌ آجودهیا و یک‌ هفته‌ اقامت‌ در این‌ محل‌، معبدی‌ را که‌ به‌ محل‌ تولّد رام‌ چَنْدَر مشهور بود ویران‌ کرد و بر ویرانة‌ آن‌ مسجدی‌ ساخت‌ که‌ به‌ نام‌ بابر نامگذاری‌ شد (همان‌ به‌ نقل‌ از محمود حسن‌، ص‌ ۶). به‌ عقیدة‌ هندوها، مسجد بابری‌ بر خرابه‌های‌ معبد رام‌ بنا شده‌ بود به‌ طوری‌ که‌ در محوطة‌ مسجد و خارج‌ از شبستان‌، سکو (چَبوتْرا)ی‌ زادگاه‌ رام‌ و کمی‌ دورتر از آن‌، آشپزخانة‌ (رَسوئی‌) سیتا، زن‌ رام‌، قرار گرفته‌ بود. از ۱۲۷۲/۱۸۵۵ تا ۱۳۲۶ ش‌/ ۱۹۴۷، زمان‌ استقلال‌ هند، بر سر مسجد بابری‌ کشمکشهایی‌ وجود داشت‌، اما مسجد همواره‌ در اختیار مسلمانان‌ بود؛ و بارها نیز دعاوی‌ هندوان‌ در دادگاههای‌ مختلف‌ هند دربارة‌ تعلق‌ محل‌ مسجد بابری‌ به‌ معبد «رام‌ جهنم‌ بهومی‌» رد شده‌ است‌ (رجوع کنید به همان‌، ص‌ ۶ـ۷). مَهَنت‌ رَگوبیرداس‌ دادخواستی‌ به‌ دادگاه‌ فیض‌آباد نوشت‌ مبنی‌ بر اینکه‌ در بیرون‌ مسجد بابری‌ سکویی‌ وجود دارد که‌ محل‌ تولد «رام‌ جهنم‌ بهومی‌» است‌ و باید به‌ هندوها واگذار شود و به‌ او اجازه‌ بدهند که‌ سایه‌بانی‌ بر روی‌ سکو بسازد. اما دادگاه‌ فیض‌آباد در جواب‌ نه‌ تنها اجازة‌ نصب‌ سایه‌بان‌ را نداد بلکه‌ شکایت‌ او را نیز قبول‌ نکرد (رجوع کنید به همان‌، ص‌ ۶).پس‌ از جدایی‌ پاکستان‌ از هند، در سراسر هند، تبلیغات‌ گسترده‌ای‌ بر ضد مسلمانان‌ آغاز شد. در اول‌ دی‌ ۱۳۲۸/ ۲۲ دسامبر ۱۹۴۹، عده‌ای‌ از هندوهای‌ افراطی‌ به‌ رهبری‌ رام‌ داس‌ و با پشتیبانی‌ قاضی‌ فیض‌آباد، نیمه‌شب‌، بت‌ رام‌ را زیر گنبد میانی‌ مسجد و روبروی‌ محراب‌ نصب‌ کردند، اما مسلمانان‌ با مراجعه‌ به‌ دادگاه‌ و ادارة‌ پلیس‌، گزارش‌ واقعه‌ را به‌ ثبت‌ رساندند. دادستان‌ فیض‌آباد نیز با قفل‌ کردن‌ در مسجد، ورود عموم‌ را به‌ آنجا ممنوع‌ اعلام‌ کرد (همان‌، ص‌ ۸). ابوالکلام‌ آزاد و مولانا حفیظ‌الرحمان‌ سیوهاروی‌ و علمای‌ دیگر با نوشتن‌ نامه‌ای‌ جواهر لعل‌نهرو، نخست‌وزیر وقت‌، را از واقعه‌ آگاه‌ کردند. سپس‌ سر وزیر ایالت‌، به‌ حکم‌ جواهر لعل‌ نهرو، دستور داد که‌ بت‌ را از مسجد بیرون‌ آوردند؛ اما با کارشکنی‌ مسئولان‌، این‌ عبادتگاهِ تاریخی‌ تا ۱۳۶۴ ش‌ همچنان‌ بسته‌ ماند. در ۱۲ بهمن‌ همان‌ سال‌، در پی‌ شکایت‌ رامش‌ چَندرا، وکیل‌ هندو، و حکم‌ دادگاه‌ فیض‌آباد، قفل‌ در شکسته‌ شد و مسجد بابری‌ در اختیار هندوها قرار گرفت‌.در ۱۳۶۶ ش‌، به‌ منظور تشکل‌ مسلمانان‌ برای‌ بازپس‌ گرفتن‌ مسجد، کمیته‌ای‌ مرکب‌ از سران‌ شیعه‌ و سنی‌ به‌ نام‌ کمیتة‌ اقدام‌ بابری‌ مسجد تشکیل‌ شد. این‌ کمیته‌، در اولین‌ سالگرد اشغال‌ مسجد، اعتصاب‌ سراسری‌ و راهپیمایی‌ معترضانة‌ مسلمانان‌ را به‌ این‌ عمل‌ غیراصولی‌ سازمان‌ داد. در ۱۳۶۷ ش‌، دولت‌ راجیو گاندی‌ مسئلة‌ مسجد بابری‌ را به‌ دادگاه‌ عالی‌ هند ارجاع‌ داد. دادگاه‌ هم‌ موضوع‌ را به‌ امری‌ ملی‌ تلقی‌ کرد تا مایة‌ اختلاف‌ میان‌ گروههای‌ مذهبی‌ نشود. در ۱۳۶۹ ش‌، بیش‌ از یک‌ میلیون‌ تن‌ از هندوهای‌ افراطی‌ وارد آجودهیا شدند و سنگ‌ بنای‌ معبد رام‌ را به‌ دست‌ روحانی‌ معروف‌ خود، رائو دابابا، در نود متری‌ مسجد قرار دادند. در همین‌ سال‌، ادوانی‌، رهبر حزب‌ افراطی‌ هندو بهارایتاجاناتا (بی‌.جی‌.پی‌ )، با به‌ راه‌انداختن‌ راهپیمایی‌ احساسات‌ هندوان‌ را نسبت‌ به‌ مسئلة‌ مسجد بابری‌ برانگیخت‌، و این‌ وقایع‌ به‌ درگیریهای‌ خونین‌ جدیدی‌ میان‌ هندوان‌ و مسلمانان‌ انجامید، چنانکه‌ در دی‌ ۱۳۶۹، سازمان‌ جهانی‌ هندوها اعلام‌ کرد که‌ هندوها به‌ هیچ‌ قیمتی‌ از ادامة‌ عملیات‌ ساختمانی‌ معبد رام‌ دست‌ برنمی‌دارند (رضوی‌ طوسی‌، ص‌ ۳۷). در بهمن‌/فوریة‌ همان‌ سال‌، در پی‌ پیشنهاد دولت‌ مرکزی‌، گفتگو میان‌ رهبران‌ هندو و مسلمانان‌ دربارة‌ مسجد بابری‌ آغاز شد، اما در اردیبهشت‌/ مه‌، با قتل‌ راجیو گاندی‌ و پیروزی‌ حزب‌ بهارایتاجاناتا در ایالت‌ اوتارپرادش‌، کالیان‌ سینگ‌، عضو حزب‌ و سر وزیر ایالت‌، برای‌ احداث‌ معبد در محل‌ مسجد بابری‌ سوگند خورد. در مرداد ۱۳۷۱، دولت‌ ایالتی‌ با تصرف‌ کلیة‌ زمینهای‌ وقفی‌ اطراف‌ مسجد، به‌ ساختن‌ دیواری‌ پیرامون‌ آن‌ اقدام‌ کرد و دولت‌ رائو، نخست‌وزیر وقت‌، برای‌ بررسی‌ بحران‌ مسجد بابری‌ اجلاس‌ همبستگی‌ ملی‌ را تشکیل‌ داد. اما در ۱۵ آذر ۱۳۷۱، هندوهای‌ افراطی‌ بدون‌ حضور محسوس‌ نیروی‌ انتظامی‌ مسجد را ویران‌ کردند (ایران‌. وزارت‌ فرهنگ‌ و ارشاد اسلامی‌، ص‌ ۱۱ـ۱۲).پس‌ از تخریب‌ مسجد بابری‌، وزیراعظم‌ ایالت‌ اوتارپرادش‌ استعفا کرد و رائو، که‌ مسلمانان‌ او را مسئول‌ کوتاهی‌ در پیشگیری‌ از تخریب‌ مسجد می‌دانستند آماج‌ انتقادات‌ تندی‌ قرار گرفته‌ بود، دولت‌ و مجلس‌ ایالت‌ اوتارپرادش‌ را برکنار کرد. او سه‌ دولت‌ ایالتی‌ دیگر را که‌ حزب‌ بهاراتاجاناتا در آنها نیز حاکمیت‌ داشت‌، یعنی‌ دولتهای‌ هیماچال‌ پرادش‌، راجستان‌ و مادیا پرادش‌ را نیز منحل‌ کرد («تحولات‌ مربوط‌ به‌ مسجد بابری‌»، ص‌ ۳).امواج‌ گستردة‌ داخلی‌ و خارجی‌ برخاسته‌ از تخریب‌ مسجد بابری‌ به‌ دولت‌ ناراسیمها رائو جسارت‌ داد تا مانع‌ فعالیت‌ سازمانهای‌ افراطی‌ هندو شود. او تخریب‌ مسجد بابری‌ را توطئه‌ای‌ با طرح‌ قبلی‌ دانست‌ و علاوه‌ بر حزب‌ بهاراتاجاناتا، سازمان‌ راشتر یا سویام‌ سواک‌ سنگ‌ (سپاه‌ خدمت‌ ملی‌)؛ گروه‌ ویشواهندوپاریشاد (سازمان‌ جهانی‌ هندو) و باجرانگ‌ دال‌، گروههای‌ قومی‌ گرای‌ هندو را به‌ مدت‌ دوسال‌ غیرقانونی‌ اعلام‌ کرد و به‌ منظور نمایش‌ ایجاد توازن‌ میان‌ احزاب‌ به‌ اصطلاح‌ فرقه‌ای‌، فعالیت‌ دو گروه‌ مسلمان‌ سویام‌ سواک‌ اسلامی‌ (وحدت‌ گذاری‌ اسلامی‌) و جماعت‌ اسلامی‌ را نیز ممنوع‌ کرد («بحران‌ دامن‌ گستر در شبه‌ قارة‌ هند»، ص‌ ۲/۵۸).دیوان‌ عالی‌ هند از دولت‌ مرکزی‌ و دولت‌ ایالت‌ اوتارپرادش‌ دربارة‌ بازسازی‌ مسجد بابری‌ و ساختمان‌ معبد رام‌ نظرخواهی‌ کرد و همچنین‌ خواستار آن‌ شد تا مسئولانی‌ که‌ با سهل‌انگاری‌ موجب‌ تخریب‌ مسجد شده‌اند تحت‌ پیگرد قانونی‌ قرار گرفته‌ و ساختمان‌ مسجد بی‌درنگ‌ بازسازی‌ شود (همانجا). دیوان‌عالی‌ هند با رأی‌ خود از تجدید غلیان‌ احساسات‌ مذهبی‌ جلوگیری‌ کرد و با عنوان‌ کردن‌ دعوای‌ مالکیت‌ زمین‌ مسجد، که‌ میان‌ سازمان‌ وقف‌ سنی‌ و نیرموهی‌آکارا مطرح‌ بود، اهمیت‌ و اعتبار دعوی‌ را از مسئله‌ای‌ ملی‌ و سیاسی‌ به‌ اختلاف‌ حقوقی‌ مالکیت‌ خصوصی‌ کاهش‌ داد. حزب‌ بی‌ جی‌ پی‌ و رهبر آن‌، کالیان‌ سینگ‌، نیز رأی‌ دادگاه‌، مبنی‌ بر مجازات‌ یک‌ روز زندان‌ و پرداخت‌ ۲۰۰۰ روپیه‌، را پذیرفت‌. این‌ حکم‌ مجازات‌ صرفاً به‌ آن‌ علت‌ بود که‌ حکومت‌ وقت‌ بهاراتاجاناتا در اوتارپرادش‌ از ساختن‌ پایة‌ معبد رام‌ در زمین‌ مسجد بابری‌ جلوگیری‌ نکرده‌ بود (دستمالچی‌، ص‌ ۱، ۳، ۴، ۶).اهمیت‌ واقعة‌ مسجد بابری‌ و درگیریهای‌ خونین‌ میان‌ مسلمانان‌ و هندوها از مرزهای‌ هند فراتر رفت‌ و ابعاد جهانی‌ به‌ خود گرفت‌. کشورهای‌ اسلامی‌ همچون‌ ایران‌، پاکستان‌، بنگلادش‌، مصر و همچنین‌ سازمان‌ کنفرانس‌ اسلامی‌، تعرض‌ به‌ مسجد و اموال‌ مسلمانان‌ و کشتار آنها را محکوم‌ کردند و از دولت‌ هند خواستند تا مسئله‌ را حل‌ و فصل‌، و از اماکن‌ مذهبی‌ و جان‌ و مال‌ مسلمانان‌ حفاظت‌ کند (ایران‌. وزارت‌ فرهنگ‌ و ارشاد اسلامی‌، ص‌ ۱۰).آیت‌الله‌ خامنه‌ای‌، رهبر ایران‌، در ملاقات‌ با ناراسیمها رائو، نخست‌وزیر هند، از مسجد بابری‌ به‌عنوان‌ نشانه‌ای‌ از قدمت‌ و سابقة‌ حضور اسلام‌ در هند یاد کرد و اظهار داشت‌ که‌ سرنوشت‌ مسلمانان‌ هند جزو سرنوشت‌ ملت‌ هند است‌ اما، به‌ لحاظ‌ اشتراک‌ در احساسات‌ و مقدسات‌ اسلامی‌، اقدام‌ هندوهای‌ افراطی‌ در تخریب‌ مسجد بابری‌ مردم‌ ایران‌ و دیگر مسلمانان‌ جهان‌ را عمیقاً جریحه‌دار کرده‌ است‌. رهبر ایران‌ با تأکید بر حفظ‌ حقوق‌ مسلمانان‌ هند، اهمیت‌ بازسازی‌ مسجد بابری‌ را برای‌ مسلمانان‌ به‌ نخست‌وزیر هند متذکر شد. («تاکید ولی‌ امر مسلمین‌ بر بازسازی‌ مسجد بابری‌ و ...»، ص‌ ۳).نوازشریف‌، نخست‌وزیر وقت‌ پاکستان‌، در موضعگیری‌ رسمی‌، از دولت‌ هند خواست‌ که‌ اماکن‌ مقدس‌ اسلامی‌ را کاملاً حراست‌ کند. دولت‌ پاکستان‌ همچنین‌ خواهان‌ طرح‌ مسئله‌ در سازمان‌ ملل‌ متحد و تشکیل‌ اجلاس‌ فوق‌العادة‌ سازمان‌ کنفرانس‌ اسلامی‌ شد («تخریب‌ مسجد بابری‌ توطئه‌ای‌ از پیش‌ برنامه‌ریزی‌ شده‌»، ص‌ ۳/۵۸).تغییرات‌ ناشی‌ از تخریب‌ مسجد بابری‌، بر روند سیاست‌ اقتصادی‌ هند تأثیر نامطلوب‌ گذاشته‌ است‌ که‌ وقفه‌ در اصلاحات‌ اقتصادی‌ دولت‌، نخستین‌ پیامد آن‌ است‌، تا آنجا که‌ گفته‌ می‌شود تحولات‌ آجودهیا آرزوی‌ هند را، که‌ تبدیل‌ شدن‌ به‌ بازار اصلی‌ جدیدی‌ برای‌ سرمایه‌گذاران‌ جهانی‌ است‌، برای‌ بیش‌ از ده‌سال‌ به‌ تأخیر انداخته‌ است‌. رئیس‌ اتاق‌ بازرگانی‌ هند ـ کلکته‌، وی‌ کی‌ لامبا، به‌ وزیر دارایی‌ و رئیس‌ بانک‌ مرکزی‌ هند اظهار داشته‌ که‌ بر اثر تحولات‌ آجودهیا نظام‌ معاملاتی‌ کشور دچار خسارت‌ شده‌ است‌ (صیفی‌، ص‌ ۵، ۸) راتان‌ تاتا (از پارسیان‌ هند)، رئیس‌ تاتا ـ یکی‌ از بزرگترین‌ گروههای‌ بازرگانی‌ هند ـ براین‌ باور است‌ که‌ درگیری‌ میان‌ هندوها و مسلمانان‌ بر تجارت‌ هند تأثیر خواهد گذاشت‌ و آن‌ را کشوری‌ بی‌ثبات‌ به‌ جهان‌ معرفی‌ خواهد کرد («توقف‌ در اصلاحات‌ اقتصادی‌ دولت‌ هند»، ص‌ ۴/۵۸).پس‌ از واقعة‌ تخریب‌ مسجد بابری‌، محور قومی‌گرایی‌ هندویی‌ از هم‌ فروپاشید و مسئلة‌ احداث‌ معبد رام‌ در محل‌ مسجد تخریب‌ شده‌ به‌ عنوان‌ موضوعی‌ بحث‌انگیز و حل‌ ناشدنی‌ همچنان‌ میان‌ دولت‌ و هندوهای‌ افراطی‌ باقی‌ ماند، اما بر هویت‌ مذهبی‌ مسلمانان‌ هند، از شمال‌ تا جنوب‌، تأثیر مستقیمی‌ گذاشت‌ و انگیزه‌ای‌ برای‌ بیداری‌ آنها شد تا اختلافهای‌ فرهنگی‌، زبانی‌ و منطقه‌ای‌ خود را کنار بگذارند. عبدالصمد، یکی‌ از رهبران‌ مسلم‌لیگ‌ هند، می‌گوید مسلمانان‌ هند، با ۰۰۰ ، ۰۰۰ ، ۱۵۰ تن‌ جمعیت‌، نیروی‌ عمده‌ای‌ به‌ حساب‌ می‌آیند و پس‌ از هندوها پرجمعیت‌ترین‌ اقلیت‌اند. رام‌ ویلاس‌ پاسوان‌، معاون‌ حزبی‌ جاناتادال‌، نیز معتقد است‌ که‌ دولت‌ هند پس‌ از ناکامی‌ در ممانعت‌ از تخریب‌ مسجد بابری‌، که‌ مادة‌ بیست‌ وپنج‌ قانون‌ اساسی‌ حفاظت‌ از آن‌ را تضمین‌ کرده‌ است‌، نمی‌تواند ادعای‌ غیرمذهبی‌ بودن‌ داشته‌ باشد. اگر چه‌ تخریب‌ مسجد، اعتماد مسلمانان‌ را به‌ دولت‌ سست‌ کرد، اما حس‌ جدایی‌طلبی‌ را در آنها برنینگیخت‌ بلکه‌ به‌ گفتة‌ قاضی‌ سیدشهاب‌الدین‌، عضو مجلس‌ هند و از بنیانگذاران‌ کمیتة‌ اقدام‌ مسجد بابری‌، مسلمانان‌ در انتخابات‌ مجلس‌ قانونگذاری‌ ایالتی‌ هند، بویژه‌ در ایلات‌ اوتارپرادش‌، فعالانه‌ شرکت‌ جستند و حزب‌ افراطی‌ بهاراتاجاناتا را از صحنه‌ خارج‌ کردند («مسجد بابری‌ و تعهدات‌ دولت‌ هند»، ص‌ ۱، ۱۱).در آبان‌ ۱۳۷۳ دادگاه‌ عالی‌ هند با درخواست‌ هندوها مبنی‌ بر ایجاد معبد در کنار زمین‌ مسجد مخالفت‌ کرد.



منابع‌: ایران‌. وزارت‌ فرهنگ‌ و ارشاد اسلامی‌، ] گزارش‌ کارشناس‌ هند [ ، پیوست‌نامة‌ ش‌ ۳۹/۷۴ مورخ‌ ۱۴/۱/۱۳۷۴ ادارة‌ کل‌ فرهنگی‌ آسیا و اقیانوسیه‌؛ «بحران‌ دامن‌ گستر در شبه‌ قاره‌ هند»، اطلاعات‌ سیاسی‌ اقتصادی‌ ، سال‌ ۷، ش‌ ۱ و۲ (مهرو آبان‌ ۱۳۷۱)؛ «تاکید ولی‌امر مسلمین‌ بر بازسازی‌ مسجد بابری‌ و استیفای‌ حقوق‌ مسلمانان‌ هند و کشمیر»، جمهوری‌ اسلامی‌ ، سال‌ ۱۵، ش‌ ۴۱۴۴، ۱ مهر ۱۳۷۲؛ «تحولات‌ مربوط‌ به‌ مسجد بابری‌»، بولتن‌ سیاسی‌، فرهنگی‌، اجتماعی‌ سرکنسولگری‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ (حیدرآباد) ، ش‌ ۶ (مرداد ۱۳۷۲)؛ «تخریب‌ مسجد بابری‌ توطئه‌ای‌ از پیش‌ برنامه‌ریزی‌ شده‌»، اطلاعات‌ سیاسی‌ اقتصادی‌ ، سال‌ ۷، ش‌ ۱ و۲ (مهرو آبان‌ ۱۳۷۱)؛ «توقف‌ در اصلاحات‌ اقتصادی‌ دولت‌ هند، نخستین‌ پیامد تخریب‌ مسجد بابری‌»، اطلاعات‌ سیاسی‌ اقتصادی‌ ، سال‌ ۷، ش‌ ۱ و ۲ (مهر و آبان‌ ۱۳۷۱)؛ اصغر دستمالچی‌، برنده‌ و بازنده‌ از حکم‌ دیوانعالی‌ هند ، دهلی‌نو: سفارت‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌، ۱۳۷۳ ش‌؛ رضوی‌ طوسی‌، «مسجد بابری‌، حکایت‌ ناتمام‌ هند»، مسجد ، سال‌ ۱ ، ش‌ ۶ (آبان‌ و آذر ۱۳۷۱)؛ قربان‌ صیفی‌، گزارش‌ تاثیر تحولات‌... مسجد بابری‌ و درگیریهای‌ بمبئی‌ بر اوضاع‌ اقتصادی‌ هند ، تهران‌: وزارت‌ امور خارجه‌، ادارة‌ اول‌ آسیای‌ غربی‌، گزارش‌ ش‌ ۲۶۹۸۵ مورخ‌ ۱۵/۱/۱۳۷۲ ش‌؛ «مسجد بابری‌ و تعهدات‌ دولت‌ هند»، قدس‌ ، سال‌ ۶، ۸ آذر ۱۳۷۲؛ محمدمهدی‌ میرزایی‌، نگاهی‌ به‌ بابری‌ مسجد ، دهلی‌نو ] بی‌تا. [


نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

کبری محمدی تکیه

حوزه موضوعی

هنرومعماری

رده های موضوعی
جلد 1
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده