باب (۲)
معرف
نزد اسماعیلیه‌ باب‌ یکی‌ از مراتب‌ محسوب‌ می‌شد
متن
باب (2)، نزد اسماعیلیه‌ باب‌ یکی‌ از مراتب‌ محسوب‌ می‌شد. این‌ عنوان‌ پیش‌ از ظهور دولت‌ فاطمی‌ رایج‌ بود. هرچند مدلول‌ آن‌ درست‌ معلوم‌ نیست‌ (رجوع کنید به ایوانف‌ ، 1946، ص‌ 125، پانوشت‌ 2، به‌ نقل‌ از رجال‌ کَشی‌ ، ص‌ 322؛ همو، 1932، ص‌ 455؛ همو، 1955، ص‌ 19 به‌ بعد). در دوران‌ فاطمیانِ مصر مرتبة‌ باب‌ درست‌ پس‌ از مرتبة‌ «امام‌» قرار داشت‌: وی‌ دستورها را مستقیماً از امام‌ دریافت‌ می‌کرد و به‌ «حجت‌هایی‌» که‌ کار دعوت‌ را بر عهده‌ داشتند ابلاغ‌ می‌کرد. بنابراین‌ ظاهراً این‌ عنوان‌ بر بالاترین‌ مقام‌ در سلسله‌ مراتب‌ دعوت‌ اسماعیلی‌ اطلاق‌ می‌شد و در اصطلاحِ اسماعیلیان‌ معادلِ عبارت‌ «داعی‌ الدعاة‌» بود که‌ در نوشته‌های‌ عمومی‌ تاریخی‌ به‌ کار رفته‌ است‌. اما در متون‌ اسماعیلی‌ بندرت‌ دیده‌ می‌شود. فی‌المثل‌ المؤید فی‌الدین‌ * شیرازی‌ را، که‌ در نوشته‌های‌ اسماعیلی‌ «بابِ» المستنصر باللّه‌ خوانده‌ شده‌ است‌، مورّخان‌ (و از جمله‌ ابنِمُیَسَّر، ص‌ 10) المستنصر را «داعی‌الدعاةِ» او نامیده‌اند، و المستنصر باللّه‌ خود نیز از او، در سجلّی‌ به‌ تاریخ‌ رمضان‌ 461 که‌ خطاب‌ به‌ حاکم‌ صُلَیحی‌ یمن‌ صادر شده‌ است‌، به‌ همین‌ عنوان‌ نام‌ برده‌ است‌ (ص‌ 200). در راحة‌العقلِ حمیدالدین‌ کرمانی‌ (فهرست‌؛ مقایسه‌ کنید با اشتروتمان‌ ، 1943، فهرست‌، به‌ خصوص‌ ص‌ 82، 102، 175؛ ایوانف‌، 1955، ص‌ 20-23) اشاراتی‌ به‌ مقام‌ و وظایف‌ باب‌ در مذهب‌ اسماعیلی‌ دیده‌ می‌شود. پس‌ از دوران‌ فاطمی‌ منصب‌ باب‌ اهمیت‌ خود را در دعوت‌ اسماعیلی‌ از دست‌ داد و از قرار معلوم‌ سرانجام‌ از میان‌ رفت‌. در وصف‌ خواجه‌ نصیر طوسی‌ از سازمان‌ دعوت‌ اسماعیلی‌ الموت‌ (ص‌ 97، مقدمه‌، ص‌ چهل‌ و سه‌) فقط‌ اسمی‌ از «باب‌ باطن‌»، که‌ همرتبة‌ داعی‌ است‌، برده‌ شده‌ است‌؛ و ظاهراً در آثار بعدی‌ اسماعیلی‌ دیگر نشانی‌ از این‌ اصطلاح‌ نیست‌.در نظام‌ نُصَیْریه‌ * رتبة‌ «باب‌» بعد از «اسم‌» قرار دارد و منطبق‌ بر سلمان‌ است‌. باب‌ در هر دوری‌ در وجود شخصی‌ مجسم‌ می‌شود (سیاهة‌ بابهای‌ نصیری‌ را اشتروتمان‌، 1953، ص‌ 34-35 و ماسینیون‌ در «نصیریه‌» در د.اسلام‌ ، چاپ‌ اول‌، به‌ دست‌ داده‌اند. فهرست‌ مشابهی‌ از بابهای‌ اسماعیلی‌ از جعفربن‌ منصور یمنی‌ در کتاب‌ الکشف‌ ، ص‌ 14 آمده‌ است‌).منابع‌: احمدبن‌ عبدالله‌ حمیدالدین‌ کرمانی‌، راحة‌العقل‌ ، چاپ‌ کامل‌ حسین‌ و مصطفی‌ حلمی‌، قاهره‌ 1953؛ محمدبن‌ علی‌ مستنصرباللّه‌، خلیفه‌ فاطمی‌، السجلاّ ت‌ المستنصریه‌ ، چاپ‌ عبدالمنعم‌ ماجد، قاهره‌ 1954؛ محمدبن‌ محمد نصیرالدین‌ طوسی‌، تصورات‌ ، چاپ‌ ایوانف‌؛ جعفربن‌ منصور یمنی‌، کتاب‌الکشف‌ ، چاپ‌ اشتروتمان‌، 1952؛EI, s.v. "Nusairi " (by Louis Massignon); W.Ivanow, The alleged founder of Ismailism , Bombay 1946; idem, " Notes sur l'Ummu' l-Kitab" , in REI , 1932; idem, Studies in early Persian Ismailism 2 , Bombay 1955, R.Strothmann, Gnosis-Texte der Ismailiten , Gottingen 1943; idem, Morgenlandische Geheimsekten in Abendlandischer Forschung , Berlin 1953 (Abhandlungen der deutschen Akademie der Wissenschaften zu Berlin, Klasse fur Sprachen, Literatur und Kunst, Jahrgang 1952, no.5.)
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

برنارد لویس ( د.اسلام

حوزه موضوعی

کلام و فرق

رده های موضوعی
جلد 1
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده