ریاله

معرف

عنوان افسر ارشد نيروى دريايى عثمانى؛ ناخداى كشتى سلطنتى. اين كلمه از واژه ايتاليايى رئاله[۲] ، به معناى كشتى سلطنتى، گرفته شده‌است.
متن

 رياله[۱] ، عنوان افسر ارشد نيروى دريايى عثمانى؛ ناخداى كشتى سلطنتى. اين كلمه از واژه ايتاليايى رئاله[۲] ، به معناى كشتى سلطنتى، گرفته شدهاست. در دوره عثمانى به كشتىاى كه به هنگام نبرد، افراد خاندان سلطنتى در آن استقرار داشتند نيز «رئاله همايون» گفته مىشد [  ← اوزونچارشيلى[۳] ، ص ۴۳۴؛ پاكالين[۴] ، ج ۳، ص ۵۰]. اولياچلبى (ج ۸، ص ۴۴۶) اين كلمه را ارياله ضبط كردهاست. درجه رياله و برخى درجههاى مشابه آن، ابتدا براى اشاره به افسران نيروى دريايى اروپاييان بهكار مىرفت (براى نمونه  ← همانجا)، سپس در آغاز به صورت غيررسمى در دوره سلطان محمد چهارم (حك : ۱۰۵۸ـ۱۰۹۹) در ميان دريانوردان عثمانى معمول شد و در زمان سلطانعبدالحميد اول (حك : ۱۱۸۷ـ ۱۲۰۳)، در نيروى دريايى عثمانى رسميت يافت. درباره سلسلهمراتب فرماندهان عالى نيروى دريايى عثمانى اطلاعات مفصّلى در دست است. قپودانپاشا*، درياسالار و رئيس نيروى دريايى بود كه در برخى دورهها رتبهاى همپاى وزير داشت [  ← اوزجان[۵] ، ص ۴۲۱؛ يدىايلدز[۶] ، ص ۵۰۶] و فرماندهان ديگر تحت امر وى بودند. تا پيشاز دورهسليمسوم (حك ۱۲۰۳:ـ۱۲۲۲)، اميرالبحرهايى كه لقب بيگ داشتند و كشتيهاى آنها نيز همنام القابشان بود عبارت بودند از: باشتارده[۷] ، قپودانه، پاترونا[۸] ، ليمان رئيسى[۹] (رئيس بندر استانبول؛ فقط او لقب بيگ نداشت) و رياله. اين القاب با توجه به نوع كشتى و افرادى كه در آن استقرار داشتند، به فرماندهان داده مىشد. در كشتى رياله، خاندان شاهى جاى مىگرفتند و هر چند كه فرمانده آن از نظر سلسلهمراتب فرماندهى در رتبه پنجم قرار داشت، به هنگام نبرد، كشتى رياله پيشاپيش كشتيهاى ديگر حركت مىكرد. در زمان سلطانسليم سوم، هنگامى كه سلسلهمراتب فرماندهان نيروى دريايى مجددآ سامان يافت و تا حدى نو شد، سه درجه اميرالبحرى بهوجود آمد كه باز هم زير فرمان قپودانپاشا قرار داشتند و عزل و نصب آنها به دست او صورت مىگرفت. صاحبان اين سه درجه و نيز خود قپودانپاشا حق داشتند عصا يا چوبدستى، كه دگنك خوانده مىشد، در دست گيرند. اين عصا، كه به تقليد از ونيزيان استفاده مىشد، با صدف تزيين مىگرديد و رنگهاى گوناگون داشت و به دارنده آن صاحب دگنك مىگفتند. سه منصب جديد عبارت بود از : ۱)قپودانهبيگ، كه با منصب بسيار جديد رئيس شوراى بحريه معادل بود. مقررى وى ماهانه ۴۵۰۰ غُروش بود، عصايى سبزرنگ در دست مىگرفت و اجازه داشت پرچمى سه گوش، پايين پرچم قپودانپاشا، بر دكل اصلى كشتى خود نصب كند. ۲)پاترونابيگ، كه ۳۵۰۰ غروش حقوق دريافت مىكرد، چوبدستى آبى داشت و پرچمى بر دكل سينه/ پيشدكل كشتى نصب مىكرد. ۳) ريالهبيگ، ۳۰۰۰ غروش مقررى داشت، عصايش آبى بود و پرچمى بر عقب كشتى نصب مىكرد  ←] اوزونچارشيلى، ص ۴۳۳ـ۴۳۵؛ يدى ايلدز، همانجا[. بهنظر مىرسد در هر زمان، تنها يك افسر در نيروى دريايى وجود داشت كه داراى درجههاى مذكور بود. مشخص نيست كه چگونه لقب رياله در ميان تركان، تا حد كاربرد براى كشتىِ دونپايهترين اميرالبحرها تنزل يافت. مارسيليى[۱۰] (بخش ۱، ص ۱۴۶) از شخصى با عنوان رياله نام برده كه درجهاى بالاتر از گارديانباشى (مافوق ناخداى كشتى) داشتهاست. تاريخ دقيق كاربرد واژههاى جديد به جاى درجههاى سابق در نيروى دريايى دانسته نيست، اما در پايان دوره عثمانى، درجهها بهطور چشمگيرى بههم ريختند و رياله جاى خود را به ميرآفاى[۱۱] ، ميرميران، لوا فريق و حتى بِرِنجىفريق (فريق اول) داد. در مصر دوره خَديوان، مدتى يك ريالهپاشا فرمانده نيروى دريايى بود.


منابع : اوليا چلبى؛


Luigi Ferdinando Marsigli, Stato militare dell’ imperio Ottomanno = l’etat militaire de l’empire Ottoman, Graz ۱۹۷۲; [Abdülkadir Özcan, "The Ottoman military establishment", in History of the Ottoman state, society & civilisation, ed. Ekmeleddin Iè hsanog§ lu, Iè stanbul: Research Centre for Islamic History, Art and Culture (IRCICA), ۲۰۰۱]; Mehmet Zeki Pakalân, Osmanli tarih deyimleri ve terimleri sözlu§, èIstanbul ۱۹۷۱-۱۹۷۲; [èIsmail Hakkâ Uzunçaríâlâ, Osmanli devletinin merkez ve bahriye teíkil¦ati, Ankara ۱۹۸۸; Bahaeddin Yediyâldâz, "Ottoman society", in History of the Ottoman state, society & civilisation, ibid].


/ ژ.دنى[۱۲] ، تلخيص از د. اسلام /


۱. Riy¦ala ۲. reale ۳. Uzunçaríâlâ ۴. Pakalân  ۵. Özcan ۶. Yediyâldâz ۷. Ba_sh_tarda ۸. Patrona ۹. Liman reݦ âsi ۱۰. Marsigli  ۱۱. m¦ âr afay ۱۲. J. Deny

نظر شما
مولفان
ژ.دنی ، تلخیص از د . اسلام ,
گروه
تاریخ اجتماعی ,
رده موضوعی
جلد 20
تاریخ 94
وضعیت چاپ
  • چاپ شده