روهیلکند

معرف

منطقه‌اى تاريخى در شمال هند.
متن

روهيلكند، منطقهاى تاريخى در شمال هند. اين منطقه با مساحت حدود ۱۵۲،۳۳ كيلومترمربع، از شمال به هيماليا، از مشرق به اوده[۱] و از جنوبغربى به گَنگ محدود بوده و شهرهاى بَريلى[۲] *، بداؤن*، مرادآباد*، شاهجهانپور* و چند شهر ديگر را دربرمىگرفتهاست (>فرهنگ جغرافيايى سلطنتى هند<[۳] ، ج ۲۱، ص ۳۰۴؛ >دايرةالمعارف هند<[۴] ؛ د.اسلام، چاپ دوم، ذيل مادّه). نام قديم روهيلكند پَنچال/ پَنچاله بود (صديقى، ص ۳۵) و در كتابهاى فارسى سده هفتم بهبعد (براى نمونه سرهندى، ص ۱۶۹، ۱۷۹ـ۱۸۰؛ فرشته، ج ۱، ص ۴۹۶، ۵۲۹)، از نيمه شرقى روهيلكند با نام كتهر[۵] */ كَتهير ياد شدهاست (>فرهنگ جغرافيايى سلطنتى هند<، ج ۲۱، ص ۳۰۵؛ صديقى، همانجا؛ كونينگهام[۶] ، ج ۱۱، ص ۳۹). نام روهيلكند، نخستين بار، وقتى بهكار برده شد كه افغانان روهيله* در نيمه سده دوازدهم، منطقه مذكور را بهعنوان سكونتگاه اصلى خود انتخاب كردند. انگليسيها نيز بعد از تصرف روهيلكند ( ادامه مقاله) آن را به همين نام خواندند، اما در دوره حكومت روهيلهها و در سده سيزدهم، نام روهيلكند در بين ساكنان منطقه رايج نبود و به جاى آن از نام كتهر استفاده مىشد (استريچى[۷] ، ص۱۰؛ صديقى، همانجا؛ وينك[۸] ، ج ۲، ص ۲۲۱). براى سلاطين مسلمان هند اين منطقه حاصلخيز اهميت بسيار داشت (د.اسلام، همانجا). علىمحمدخان روهيله (متوفى ۱۱۶۱)، در دوره محمدشاه روشناختر (۱۱۳۱ـ۱۱۶۱) حكومتى كوچك به پايتختى بريلى ايجاد كرد كه محمدشاه نيز آن را پذيرفته بود ( روهيله*). علىمحمدخان در زمان حمله نادرشاه در ۱۱۵۲، از ضعف حكومت مركزى بهره برد و شهرهاى ديگرى چون مرادآباد و بداؤن را نيز ضميمه قلمرو خود كرد و با ايجاد حكومتى مستقل به پايتختى بريلى در روهيلكند، از پرداخت خراج به حكومت مركزى سر باز زد (نواب سعادتيارخان، ص ۲۵؛ استريچى، ص۱۰ـ۱۳؛ فاروقى[۹] ، ص ۳۴۵). در ۱۱۵۸، محمدشاه به تحريك صفدر جنگ*، روهيلكند را تصرف و علىمحمدخان روهيله را در دهلى زندانى كرد، اما پس از مدتى او را به حكومت سرهند برگزيد. در ۱۱۶۱، همزمان با حمله احمدشاه دُرّانى به هند، محمدشاه از بيم اتحاد او و علىمحمدخان، حكومت بريلى را به علىمحمدخان واگذار كرد و بهاينترتيب، وى مجددآ قلمرو خود را دردست گرفت (نواب سعادتيارخان، ص ۲۹ـ۳۹؛ استريچى، ص ۱۳ـ۱۴). در زمان حكومت روهيلهها، مَراتههها* پيوسته به روهيلكند حمله و آن را غارت مىكردند ( استريچى، ص۲۰، ۳۳ـ۳۴، ۴۲؛ جاياپالان[۱۰] ، ج ۳، ص ۸). درنتيجه، روهيلهها در ۱۱۸۶ براى حفظ قلمروشان با نواب شجاعالدوله، حاكم اوده، پيمان بستند. هرچند، در حمله مراتههها به روهيلكند (در ۱۱۸۷، كه به شكست آنها انجاميد)، روهيلهها از پرداخت مبلغ تعيينشده به شجاعالدوله خوددارى كردند (استريچى، ص ۶۸ـ۷۳؛ مهتا[۱۱] ، ص ۵۱۸ـ۵۱۹). سرانجام، نيروهاى متحد كمپانى هند شرقى[۱۲] انگليس و اوده در ۱۱۸۸/ ۱۷۷۴ با تصرف روهيلكند و كشتن حافظرحمتخان، آخرين حاكم مستقل روهيله، قلمرو وى را ضميمه قلمرو نواب اوده كردند (استريچى، ص ۴۴، ۷۴، ۱۰۷ـ ۱۰۸، ۱۳۷ـ۱۴۰). در ۱۲۱۶/۱۸۰۱، روهيلكند رسمآ تحت سلطه انگليسيها درآمد (همان، ص ۲۸۱؛ >دايرةالمعارف هند<، همانجا؛ هاردى[۱۳] ، ص۶۴). باوجوداين، در سده سيزدهم همچنان روهيلهها در روهيلكند حضور داشتند و حتى در ۱۲۷۴/ ۱۸۵۷ مسلمانان روهيلكند به رهبرى بختخان* در برابر انگليسيها قيام كردند ( سواركار[۱۴] ، ص ۱۶۷ـ۱۷۸؛ هاردى، ص ۶۴ـ۶۵). روهيلكند در سده سيزدهم از ثروتمندترين مناطق شمالغربى هند بود و حدود ۲۵% جمعيت آن را مسلمانان تشكيل مىدادند (استريچى، ص ۹ـ۱۰).


منابع : يحيىبن احمد سرهندى، تاريخ مباركشاهى، چاپ محمدهدايت حسين، كلكته ۱۹۳۱؛ نفيس صديقى، تاريخ روهيله (۱۷۷۴-۱۷۰۷)، رامپور ۲۰۰۴؛ محمدقاسمبن غلامعلى فرشته، تاريخ فرشته، چاپ محمدرضا نصيرى، تهران ۱۳۸۷شـ؛ نواب سعادتيارخان، تاريخ روهيلكهند (اردو ترجمه تاريخ گل رحمت)، مع فارسى متن، ترجمه و ترتيب شاهعبدالسلام، رامپور ۲۰۰۲؛


/ منيژه ربيعى /


۱. Oudh ۲. Bareilly ۳. The Imperial gazetteer of India ۴. The Indian encyclopaedia ۵. Katahr ۶. Cunningham ۷. Strachey ۸. Wink ۹. Farooqui ۱۰. Jayapalan ۱۱. Mehta ۱۲. East India Company ۱۳. Hardy ۱۴. Savarkar


 

نظر شما
مولفان
منیژه ربیعی ,
گروه
شبه قاره هند و جنوب شرق آسیا ,
رده موضوعی
جلد 20
تاریخ 94
وضعیت چاپ
  • چاپ شده