رومر

معرف

ايران‌شناس آلمانى، استاد و رئيس بخش شرق‌شناسى دانشگاه آلبرت لودويگِ فرايبورگ[۲] و بنيان‌گذار مؤسسه شرقى بيروت[۳] (المعهد الالمانى للابحاث الشرقيه).
متن

رومر، هانس روبرت[۱] ، ايران‌شناس آلمانى، استاد و رئيس بخش شرق‌شناسى دانشگاه آلبرت لودويگِ فرايبورگ[۲] و بنيان‌گذار مؤسسه شرقى بيروت[۳] (المعهد الالمانى للابحاث الشرقيه). او در ۱۹۱۵/۱۳۳۳ در ترير[۴] به‌دنيا آمد و در بُن، برلين و گوتينگن به تحصيل پرداخت. در ۱۹۳۸/۱۳۱۷ش، رساله دكترى‌اش را با عنوان >انحطاط ايران بعد از مرگ اسماعيل شقى (۱۵۷۷ـ۱۵۸۱)<[۵] ، زير نظر والتر هينتس[۶] در دانشگاه گئورگ آوگوست گوتينگن[۷] نوشت و در ۱۹۳۹/ ۱۳۱۸ش، آن را در شهر وورتسبورگ[۸] به چاپ رسانيد (گلاسن[۹] ، ص ۱؛ شفا، ج ۱، ص ۴۵۹). رومر در ۱۹۴۹/ ۱۳۲۸ش، كه فرهنگستان علوم و ادبيات[۱۰] در ماينتس[۱۱] تأسيس شد، به مديريت آن منصوب گرديد. پژوهشهاى اين فرهنگستان در سه شعبه فلسفه و علوم اجتماعى، ادبيات، و رياضيات و علوم طبيعى صورت مى‌گرفت كه به نحوى با ايران دوره اسلامى ارتباط داشت و زيرنظر متخصصان مطالعات ايران‌شناسى در «كميسيون شرقى» انجام مى‌گرفت. رومر در تلاش براى ارتقاى مصالح خاورشناسى آلمان، از ۱۹۵۰ تا ۱۹۵۶/ ۱۳۲۹ـ ۱۳۳۵ش، با همكارى هلموت‌شل[۱۲] ، استاد افتخارى دانشگاه ماينتس، >مجله شرق‌شناسى آلمان<[۱۳] و ديگر مجامع علمى، در چاپ و نشر بخشى از آثار خاورشناسان درباره ايران، در مجموعه‌اى به‌نام «انتشارات كميسيون شرقى فرهنگستان علوم و ادبيات در ماينتس»[۱۴] فعاليت مستمر داشت (گلاسن، همانجا؛ شفا، ج ۱، ص ۱۲۷ـ۱۲۹). آثار رومر كه در فهرست انتشارات ايرانى فرايبورگ به ثبت رسيده‌اند، عبارت‌اند از: ۱) >مسائل حافظ‌پژوهى و چگونگى راه‌حل آنها<[۱۵] ، كه در ۱۹۵۱/ ۱۳۳۰ش در ويسبادن چاپ شد (رومر، ص ۷۳؛ شفا، ج ۱، ص ۴۷۱). ۲) >ترسّلات دولتى عصر تيموريان: شرف‌نامه عبداللّه مرواريد در سنجش نقد<[۱۶] ، كه در ۱۹۵۲/۱۳۳۱ش در ويسبادن به‌چاپ رسيد. رومر اين اثر را در ۱۹۵۰/ ۱۳۲۹ش به عنوان رساله مخصوص ورود به هيئت علمى دانشگاه ماينتس به پايان برده بود (گلاسن؛ رومر، همانجاها؛ شفا، ج ۱،ص ۴۷۲). ۳) ترجمه و شرح آلمانى > شمس‌الحُسن: تذكره‌اى از مرگ تيمور تا ۱۴۰۹<[۱۷] ، اثر تاج‌السلمانى، كه در ۱۹۵۶/ ۱۳۳۵ش در ويسبادن منتشر شد (رومر، همانجا؛ شفا، ج ۱، ص ۴۸۳). رومر توسعه ارتباط دانشگاهى با سرزمينهاى شرق اسلامى را به‌منظور ايجاد وضع مطلوب براى استادان آلمانى، ضرورى مى‌دانست. به اين سبب، از تمايل مؤسسه باستان‌شناسى آلمان و مجمع تحقيقات شرقى به همكارى تخصصى نمايندگيهاى مؤسسه در خارج با مستشرقان، استقبال كرد و پس از توافقى كه در فرهنگستان به عمل آمد، خود در ۱۹۵۶/ ۱۳۳۵ش به عنوان كارشناس امور شرقى به قاهره رفت و برخى برنامه‌هاى علمى و فرهنگى درازمدت را با همكاران مؤسسه باستان‌شناسى آلمان، شعبه قاهره، هماهنگ ساخت. او با چاپ كتاب كَنزالدُّرَر و جامع‌الغُرَر اثر ابن‌دوادارى*، در مجموعه «منابع تاريخ مصر اسلامى»[۱۸] ، فعاليت انتشاراتى‌اش را اين بار در مصر شروع كرد. رومر تصحيح انتقادى جزء نهم اين كتاب (شامل حوادث سالهاى ۶۹۹ تا ۷۳۵)، را به‌عهده گرفت. كار تصحيح آن ۳۵ سال به درازا كشيد و در ۱۹۹۵/ ۱۳۷۴ش، به‌چاپ رسيد ( گلاسن، ص ۳، ۵). رومر به مساعدت دولت آلمان و كمكهاى مالى موقوفات، در ۱۹۶۱/۱۳۴۰ش «مؤسسه شرقى» را در بيروت تأسيس كرد و تا ۱۹۶۳/۱۳۴۲ش سرپرستى آن را در دست داشت. او به منظور ايجاد جايگاهى مطلوب براى پژوهندگان مطالعات خاورشناسى در آن شهر، به حمايت از نشريه >مجموعه اسلامى<[۱۹] ، كه هلموت ريتر* آن را در ۱۹۲۸/ ۱۳۰۷ش بنيان نهاده بود، و نشريه >متون و تحقيقات بيروت<[۲۰] پرداخت. رومر همواره به مؤسسه شرقى بيروت علاقه نشان مى‌داد و از ۱۹۷۲ تا ۱۹۸۴/ ۱۳۵۱ـ۱۳۶۳ش، رياست كل مجمع تحقيقات شرقى را به‌عهده داشت. او نظرى هم به گنجينه‌هاى نسخ خطى شرقى در استانبول داشت و پيام ريتر، كه همكاران و استادان را براى تصحيح و نشر گنجينه‌هاى خطى آن ديار به استانبول فرامى‌خواند، با اهميت تلقى مى‌كرد ( همان، ص ۳). رومر در ۱۹۶۳/ ۱۳۴۲ش به دعوت دانشگاه فرايبورگ، تدريس در بخش نوبنياد اسلام‌شناسى آن را پذيرفت. او با تشكيل سمينار شرق‌شناسى و تحول در جذب دانشجو و ايجاد وضع مناسب براى نوشتن پايان‌نامه‌هاى دكترى، كفّه نشر كتاب و رساله را سنگين‌تر كرد. توصيه او به دانشجويان در گزينش نسخه‌هاى خطى شرقى به‌عنوان موضوع تحقيق، و انتقال تجارب خود به آنان، كار تصحيح متون فارسى را رونق بخشيد. چاپ انتقادى خلاصة‌التواريخ قاضى احمد قمى (فصل راجع به شاه‌عباس اول، ترجمه و تنظيم هانس مولر[۲۱] در ويسبادن ۱۳۴۳ش/ ۱۹۶۴) نمونه‌اى از آن است (گلاسن، ص ۳ـ۴؛ رومر، ص ۷۲؛ شفا، ج ۱، ص ۵۰۸). رومر در سخنرانى خود در سمينار يك‌روزه اشتوتگارت (۲۷ ژانويه ۱۹۷۶/ ۷ بهمن ۱۳۵۴)، كه دولت آلمان به‌مناسبت تأسيس دانشگاه آلمانى‌زبان در ايران، برگزار كرد، با اشاره به قيام شاه‌اسماعيل اول صفوى از گيلان (۹۰۴/۱۴۹۹) و پيوند آن با وحدت مذهبى ـ سياسى ايران در پنج قرن اخير، انتخاب استان گيلان را براى تأسيس دانشگاه آلمانى‌زبان ارجح دانست (رومر، ص ۷۰؛ گلشنى، ص ۲۰). رومر در ۱۹۸۳/۱۳۶۲ش بازنشسته شد، ليكن دلبستگى وى به ترجمه و تأليف تا پايان عمرش باقى بود. او در مجلد ششم تاريخ ايران كيمبريج*، بخش اول تا پنجم، شامل سلسله‌هاى جلايريان و مظفريان و سربداران، دوره تيمور و جانشينانش، تركمانان و صفويان را تأليف كرد كه در ۱۹۸۶/ ۱۳۶۵ش به‌چاپ رسيد و در ۱۹۸۹/ ۱۳۶۸ش، با افزوده‌هايى از سوى مؤلف با نام ايران در راه عصر جديد: تاريخ ايران از ۱۳۵۰ تا ۱۷۵۰[۲۲] ، به‌عنوان جلد چهلم >متون و تحقيقات بيروت <منتشر شد (گلاسن، ص ۵). او ترجمه آلمانى ظفرنامه نظام‌الدين شامى، شامل وقايع سالهاى ۸۰۴ تا ۸۰۶ تاريخ سلطنت اميرتيمور، را پس از تكميل مقدمات، در واپسين سالهاى حيات خود، با همكارى مونيكا گرونكه[۲۳] ، براى نشر در مجموعه > تحقيقات‌اسلامى فرايبورگ<[۲۴] آماده ساخت (همانجا). فهرست مفصّل آثار او در جشن‌نامه‌اى كه به مناسبت ۶۵ سالگى‌اش برگزار شد، در مجلد ۲۲ مجموعه >متون و تحقيقات بيروت< (۱۹۷۹/ ۱۳۵۸ش) آمده‌است (همان، ص ۶). او در ۱۹۹۷/ ۱۳۷۶ش از دنيا رفت.


منابع : شجاع‌الدين شفا، جهان ايران‌شناسى، [تهران ?۱۳۴۸ش]؛ عبدالكريم گلشنى، «دانشگاه گيلان ۲۰ ساله شد»، گيله‌وا، ش ۴۷ (فروردين ـ ارديبهشت ۱۳۷۷)؛


Erika Glassen, "Hans Robert Roemer zum Gedenken", ZDMG, vol. ۱۴۸, no.۱ (۱۹۹۸); Hans Robert Roemer, "Freiburger Iranstudien", in Beziehungen im Bereich von Bildung und Wissenschaften zwischen dem Lande Baden- Württemberg und dem Kaiserreich Iran, Stuttgart: Institut für Auslandsbeziehungen, ۱۹۷۶.


/ عبدالكريم گلشنى /



۱. Roemer, Hans Robert ۲. Albert-Ludwigs Universität Freiburg ۳. Beiruter Orient-Institut ۴. Trier ۵. Der Niedergang Irans nach dem Tode Ism¦aÜils der Grausamen (۱۵۷۷-۱۵۸۱) ۶. Walter Hinz ۷. Georg-August Universität Göttingen ۸. Würzburg ۹. Glassen ۱۰. Akademie der Wissenschaften und der Literatur ۱۱. Mainz ۱۲. Helmuth Scheel ۱۳. Zeitschrift der Deutschen MorgenländischenGesellschaft ۱۴. Veröffentlichungen der orientalischen Kommission der Akademie der Wissenschaften und der Literatur zu Mainz ۱۵. Probleme der Hafizforschung und der Stand ihrer Lösung ۱۶. Staatsschreiben der Timuridenzeit: das §Saraf Na¦ m¦a des ,Abdalla¦ h Marw¦ar¦ id in kritischer Auswertung ۱۷. §Sams al-¤husn: eine Chronik vom Tode Timurs bis zum Jahre ۱۴۰۹ ۱۸. Quellen zur Geschichte des islamischen Ägyptens ۱۹. Bibliotheca Islamica (BI) ۲۰. Beiruter Texte and Studien (=BTS) ۲۱. Hans Müller ۲۲. Persien auf dem Weg in die Neuzeit: iranische Geschichte von ۱۳۵۰-۱۷۵۰ ۲۳. Monika Gronke ۲۴. Freiburqer Islam Studien (FIS)


نظر شما
مولفان
عبد الکریم گلشنی ,
گروه
تاریخ ,
رده موضوعی
جلد 20
تاریخ 94
وضعیت چاپ
  • چاپ شده