دئوبند
معرف

دئوبند، شهرى با اكثريت مسلمان در منطقه سَهارَنپور* و ايالت اوتارپرادش* هند.

متن


دئوبند، شهرى با اكثريت مسلمان در منطقه سَهارَنپور* و ايالت اوتارپرادش* هند. نام اين شهر در زبان هندى، دئوبند و در زبان اردو، ديوبند  تلفظ مىشود. اين اسم ظاهراً در اصل دئوبَن  بوده، اما رفتهرفته به دئوبند تبديلشده و بهمعناى جنگل مقدس، سكونتگاه دِيو (خداى جنگل)، است (← بالفور، ذيل مادّه؛ >فرهنگ جغرافيايى سلطنتى هند<، ج۱۱، ص۲۴۲؛ رضوى، ج۱، ص۱۹ـ۲۲).



دئوبند در شمال منطقه دوآب، بين دو رود گنگ و جُمنا (يامونا) در جنوبشرقى سهارنپور و حدود ۱۵۰ كيلومترى شمالشرقى دهلى واقع است (← >فرهنگ جغرافيايى سلطنتى هند<، همانجا؛ رضوى، ج۱، ص۲۱ـ۲۳؛ >اطلس جامع جهان تايمز<، نقشه ۲۹ و ۳۰) و دستكم از زمان بابُريان (حك: ۹۳۲ـ۱۲۷۴؛ ← علّامى، ج۲، ص۲۸؛ رضوى، ج۱، ص۱۰، ۱۲؛ د.ايرانيكا، ذيل مادّه) تاكنون (۱۳۹۲ش)، از توابع منطقه سهارنپور بودهاست. دئوبند به سبب قرارگرفتن در منطقه دوآب، داراى آب و هواى معتدل و خاكى حاصلخيز است و محصولات متنوع كشاورزى دارد (رضوى، ج۱، ص۴۳، ۴۶).



طبق سرشمارى ۲۰۰۱/ ۱۳۸۰ش، جمعيت دئوبند بيش از  ۰۰۰،۷۷۴ تن بودهاست (← >سرزمين و مردم ايالتهاى هند<، ج۲۸، ص۱۱۹، ۱۸۰). زبان مردم دئوبند اردو است (← همان، ج۲۸، ص۶۰۱) و حدود شصت درصد از آنها مسلماناند (← رضوى، ج۱، ص۴۶).



اهالى دئوبند در اصل هندو بودهاند و پيشينه اين شهر كه با افسانه آميخته است، به بيش از دوهزار سال پيش مىرسد (بالفور، همانجا؛ رضوى، ج۱، ص۱۵). از كهنترين بناهاى آن، معبد كهن ديو (دوى) است (← د.اسلام، چاپ دوم، ذيل



مادّه). از ديگر آثار تاريخى آن، قلعهاى است از خشت پخته كه علّامى در آئين اكبرى (ج۲، ص۱۴۲) به آن اشاره كردهاست. سالار مسعود غازى (مقتول ۵۵۷)، از بستگان سلطانمحمود غزنوى، اين قلعه را فتح كرد (فرشته، ج۱، ص۴۶۷؛ نيز ← بالفور، همانجا). مردم عامى ساخت اين قلعه را به سليمان نبى عليهالسلام نسبت مىدهند (رضوى، ج۱، ص۱۸، براى تفصيل ← ص۵۰ـ۵۱). در ساحل درياچه كوچكِ ديوكُند (دوىكُند) در نزديكى دئوبند نيز، معابد هندويى و آثار متعدد متعلق به آيين ساتى وجود دارد (بالفور، همانجا).



در دوره استعمار انگليس، دئوبند تحصيل جنوبىِ (تحصيل: منطقه مالياتى شامل چند پَرگَنه*/ بخش) سهارنپور و مشتملبر پرگنههاى رامپور، ناگَل، نانوته و دئوبند بود، كه شهر دئوبند مركز و رامپور بزرگترين شهر اين تحصيل بود. تحصيل دئوبند حدود ۹۹۷ كيلومترمربع مساحت داشت كه حدود ۸۲۹ كيلومترمربع آن زيركشت بود. به سبب حاصلخيزى اين تحصيل، شهر دئوبند از مراكز تجارت غله بهويژه گندم بهشمار مىرفت و مهمترين اقلام صادراتى آن دانههاى روغنى و شكر بودند (← >فرهنگ جغرافيايى سلطنتى هند<، ج۱۱، ص۲۴۲ـ۲۴۳؛ رضوى، ج۱، ص۳۷، ۴۳ـ۴۴).



شهرت دئوبند بيشتر مرهون دارالعلوم دئوبند*، از مهمترين مدارس اسلامى شبهقاره، است. برخى ديگر از مهمترين آثار اسلامى دئوبند عبارتاند از: مسجد كهن چَهتّا كه در دوره پتنها (افغانهاى هند) ساخته شدهاست (د.اسلام، همانجا)،



مسجد قلعه از دوره اسكندر لودى (← لوديان*)، مسجد سراى پيرزادگان از عهد جهانگير* و مسجد عالمگيرى از دوره اورنگزيب* (براى تفصيل بيشتر دربارة مساجد تاريخى دئوبند ← رضوى، ج۱، ص۵۴ـ۶۵).



از مزارات مهم شهر مىتوان از مزار شيخعلاءالدين مشهور به شاهجنگلباش (متوفى ۷۴۲)، از پيروان طريقت سهرورديه، و مزار شهابالدين بخارى مشهور به شاهولايت (متوفى ۷۸۰)، از پيروان جلالالدين كبيرالاولياء (متوفى ۷۶۵)، ياد كرد (← همان، ج۱، ص۲۷ـ۲۸).



منابع: سيدمحبوب رضوى، تاريخ ديوبند، ديوبند ?]  ۱۳۷۲[؛ ابوالفضلبن مبارك علّامى، آئين اكبرى، چاپ سنگى لكهنو ۱۸۹۲ـ۱۸۹۳؛ محمدقاسمبن غلامعلى فرشته، تاريخ فرشته، چاپ محمدرضا نصيرى، تهران ۱۳۸۷شـ؛



Edward Balfour, The cyclopaedia of India and of estern and southern Asia, ۳rd ed. London ۱۸۸۵, repr. Graz ۱۹۶۷-۱۹۶۸; EIr., s.v. "Deoband" (by Barbara Daly The Metcalf); EI۲, s.v. "Deoband" (by K. A. Nizami); The Imperial gazetteer of India, vol.۱۱, New Delhi: Today &Tomorrow’s Printers & Publishers, ۱۹۰۸; Land and people of Indian states and union territories, ed. S. C. Bhatt and Gopal K. Bhargava, Delhi: Kalpaz Publications, ۲۰۰۶; The Times comprehensive atlas of the world, London: Times Books, ۲۰۰۵.



/ سيدحسين رئيسالسادات و مرتضى رزمآرا /


نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

سيدحسين رئيس‌السادات و مرتضى رزم‌آرا

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 18
تاریخ چاپ 1392
وضعیت انتشار
  • چاپ شده