ديوانيه(۲)

معرف

ديوانيه(۲)، مركز استان قادسيه در عراق. ديوانيه در حدود دويست كيلومترى جنوب بغداد قرار دارد و رود ديوانيه، از شاخههاى فرات، از ميان شهر ديوانيه مىگذرد (← >اطلس جامع جهان تايمز<، نقشه ۳۵؛ عفيفى، ذيل مادّه؛ هاشمى، نقشه ۵، ۱۱).

متن
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
(strong)ديوانيه(۲)(/strong)، مركز استان قادسيه در عراق. ديوانيه در حدود دويست كيلومترى جنوب بغداد قرار دارد و رود ديوانيه، از شاخه(span dir="LTR")‌(/span)هاى فرات، از ميان شهر ديوانيه مى(span dir="LTR")‌(/span)گذرد (← (span dir="LTR")>(/span)اطلس جامع جهان تايمز(span dir="LTR")<(/span)، نقشه ۳۵؛ عفيفى، ذيل مادّه؛ هاشمى، نقشه ۵، ۱۱).(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
هسته اصلى شهر قلعه(em)(span dir="LTR")‌(/span)(/em)اى در ساحل راست فرات در جنوب حِلّه(sup)*(/sup)، مشهور به حَسكَه، بوده(em)(span dir="LTR")‌(/span)(/em)است. حمود آل(em)(span dir="LTR")‌(/span)(/em)حمد، رئيس قبيله خَزاعِل (شاخه(em)(span dir="LTR")‌(/span)(/em)اى از قبيله طَىّ)، در حدود ۱۱۶۰، اين قلعه را براى مقابله با قبيله يمنىِ اَقرع، مقيم ساحل چپ فرات، بنا كرد (ودّاى عطيه، ص(em)(span dir="LTR")‌(/span)(/em)۲۹؛ جمال بابان، ج۱، ص(em)(span dir="LTR")‌(/span)(/em)۱۲۴). وى پس از ساخت قلعه دستور داد اتاقى براى پذيرايى محافظان و مهمانان بنا كنند و آن را ديوانيه خواندند. ديوانيه در تداول عامه به(em)(span dir="LTR")‌(/span)(/em)معناى اتاق پذيرايى از مهمان است (جمال بابان، همانجا؛ حسنى، قسم ۲، ص(em)(span dir="LTR")‌(/span)(/em)۱۵۴). با ساخت خانه(em)(span dir="LTR")‌(/span)(/em)هاى بيشتر و افزايش جمعيت، اين ناحيه به(em)(span dir="LTR")‌(/span)(/em)صورت شهرى درآمد كه در ابتدا ديوانيه خزاعِليه و سپس ديوانيه ناميده(em)(span dir="LTR")‌(/span)(/em)شد (حسنى، قسم ۲، ص(em)(span dir="LTR")‌(/span)(/em)۱۵۴ـ۱۵۵؛ جمال بابان، همانجا؛ ودّاى عطيه، ص۲۰).(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
ديوانيه در ۱۱۷۱ مركز حسكه بود و اهميت آن در تشكيلات ادارى عثمانى چندان بود كه متصدى جِبايت نواحى ميان حلّه و بصره در اين شهر اقامت داشت (ودّاى عطيه، ص(em)(span dir="LTR")‌(/span)(/em)۱۴؛ حمدانى، ص(em)(span dir="LTR")‌(/span)(/em)۱۶۸). ديوانيه از ۱۱۷۶، به(em)(span dir="LTR")‌(/span)(/em)لحاظ ادارى تا بيش از يك قرن و نيم تابع حلّه (حمدانى، همانجا؛ لانگريگ، ص۱۳۶) و در تقسيمات بعدى، از ۱۳۰۱ش/ ۱۹۲۲ تا ۱۳۵۵ش/ ۱۹۷۶، مركز استانى به همين نام شد (ودّاى عطيه، ص(span dir="LTR")‌(/span)۱۹۲؛ هاشمى، نقشه ۳؛ تقسيمات ادارى كشورها، ۲۰۱۳). پس از آن، ديوانيه جايگاه بهترى يافت، هرچند به(span dir="LTR")‌(/span)سبب كمبود آب از نظر منابع اقتصادى ضعيف بود. ازاين(span dir="LTR")‌(/span)رو در ۱۳۲۳ رودى از هور ابن(span dir="LTR")‌(/span)نجم به ديوانيه كشيده شد كه آن را رَشاديه ناميدند. در ۱۳۲۶، با نصب(span dir="LTR")‌(/span)كردن پمپهايى بر روى آن، زمينهاى بسيارى را مشروب ساختند كه باعث رشد جمعيت و رونق در ديوانيه شد (ودّاى عطيه، ص(span dir="LTR")‌(/span)۳۲). دولت عثمانى نيز با ايجاد بيمارستان، حمامها، مساجد و حتى مدرسه موجب توسعه آن شد. استان ديوانيه در اين زمان از پنجشهرستان (قضاء) ديوانيه، سَماوه، عَفَك، شاميّه و ابوصُخَير تشكيل مى(span dir="LTR")‌(/span)شد (حسنى، قسم ۲، ص۱۵۳).(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
در اواخر قرن سيزدهم، درنتيجه سياست مدحت(span dir="LTR")‌(/span)پاشا (سياستمدار و صدراعظم تركيه) مبنى بر اجراى قانون واگذارى زمين و تبديل نظام اراضى قبيله(span dir="LTR")‌(/span)اى به نظام فئودالى در ميان قبايل فرات ميانه، از يك(span dir="LTR")‌(/span)سو ميان افراد قبايل و رؤساى جزء و از سويى ديگر ميان رؤساى بزرگ (كه مالك زمين بودند) و حكومت درگيرى به(span dir="LTR")‌(/span)وجود آمد، چرا كه براى بسيارى از مالكان محال بود بدون دخالت نيروهاى عثمانى به زمينهايى دست(span dir="LTR")‌(/span)يابند كه به آنها واگذار شده(span dir="LTR")‌(/span)بود. ازاين(span dir="LTR")‌(/span)رو بيشتر كشاورزان بدون مراجعه به مالكان به زراعت در زمينها پرداختند. در اين درگيريها قبيله خزاعل بيش از صدهزار فرد مسلح براى رويارويى با حكومت جمع(span dir="LTR")‌(/span)آوری كرد (رهيمى، ص(span dir="LTR")‌(/span)۲۱۹ـ۲۲۳). مردم ديوانيه همچنين در زمان اشغال عراق توسط انگليسيها، به(span dir="LTR")‌(/span)ويژه در ۱۳۳۶ـ۱۳۳۸/ ۱۹۱۸ـ۱۹۲۰، و پس از استقلال عراق، به(span dir="LTR")‌(/span)ويژه در ۱۳۱۴ـ۱۳۱۷ش/ ۱۹۳۵ـ۱۹۳۸، با حمايت و هدايت علماى نجف جنبشهايى به راه انداختند (همان، ص(span dir="LTR")‌(/span)۱۷۸، ۱۸۹ـ۲۳۴؛ ترايپ، ص۹۳ـ۹۵)، ازجمله مقاومت مسلحانه در برابر اشغالگران انگليسى با نام انقلاب بيستم كه به دعوت علماى نجف و كربلا و رهبران عشاير فرات ميانه در ۱۳۳۸/ ۱۹۲۰ رخ داد (← لانگريگ، ص(span dir="LTR")‌(/span)۱۲۲ـ ۱۲۶؛ رهيمى، ص(span dir="LTR")‌(/span)۲۱۹ـ۲۲۳؛  نيز ← وردى، ج۵، قسم ۱، ص(span dir="LTR")‌(/span)۲۶۲ـ۲۶۸).(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
ديوانيه يكى از حاصلخيزترين مناطق كشاورزى عراق براى كشت برنجو خرما دانسته شده(span dir="LTR")‌(/span)است (منشى بغدادى، ص(span dir="LTR")‌(/span)۹۴؛ نيز ← لانگريگ، ص(span dir="LTR")‌(/span)۲۱۲؛ شامى، كتاب ۱، ص(span dir="LTR")‌(/span)۷۵ـ۷۶).(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
جمعيت ديوانيه در ۱۳۸۲ش/ ۲۰۰۳، حدود دويست(span dir="LTR")‌(/span)هزار تن بوده(span dir="LTR")‌(/span)است (← (span dir="LTR")>(/span)سالنامه جمعيتى  ۲۰۰۳(span dir="LTR")<(/span)، ص(span dir="LTR")‌(/span)۲۶۷) و بيشتر ساكنان اين شهر شيعه(em)(span dir="LTR")‌(/span)(/em)اند (نامى و محمدپور، ص(em)(span dir="LTR")‌(/span)(/em)۵۹).(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
(strong)منابع:(/strong) (strong)جمال بابان(/strong)، (em)اصول اسماءالمدن و المواقع العراقية(/em)، ج۱، بغداد ۱۹۸۹؛ عبدالرزاق (strong)حسنى(/strong)، (em)العراق قديماً و حديثاً(/em)، صيدا ۱۳۷۷/ ۱۹۵۸؛ طارق نافع (strong)حمدانى(/strong)، (em)مدن(/em)(em)(span dir="LTR")‌(/span)(/em)(em)العراق و قبائله العربية فى العصر الحديث: دراسات تاريخية(/em)، بيروت ۱۴۳۰/۲۰۱۰؛ عبدالحليم (strong)رهيمى(/strong)، (em)تاريخ الحركة الاسلامية فى العراق: الجذور الفكرية و الواقع التاريخى(/em) ((em)۱۹۰۰ـ ۱۹۲۴(/em))، بيروت ۱۹۸۵؛ يحيى (strong)شامى(/strong)، (em)موسوعة المدن العربية و الاسلامية(/em)، بيروت ۱۹۹۳؛ عبدالحكيم (strong)عفيفى(/strong)، (em)موسوعة (/em)(em)(span dir="LTR")۱۰۰۰ (/span)(/em)(em)مدينة اسلامية(/em)، بيروت ۱۴۲۱/۲۰۰۰؛ محمدبن احمد (strong)منشى(/strong)(em)(span dir="LTR")‌(/span)(/em)(strong)بغدادى(/strong)، (em)رحلة المنشى البغدادى(/em)، نقلها عن الفارسية عباس عزّاوى، بغداد ۱۳۶۷/ ۱۹۴۸؛ محمدحسن (strong)نامى (/strong)و على (strong)محمدپور(/strong)، (em)جغرافياى كشور عراق: با تأكيد بر مسائل ژئوپليتيك(/em)، تهران ۱۳۸۷ش؛ (strong)ودّاى عطيه(/strong)، (em)تاريخ الديوانية قديماً و حديثاً(/em)، قم ۱۳۷۶ش؛ على (strong)وردى(/strong)، (em)لمحات اجتماعية من تاريخ العراق الحديث(/em)، بغداد ۱۹۶۹ـ۱۹۷۹، چاپ افست (span dir="LTR")](/span)قم(span dir="LTR") [(/span)۱۳۷۱ش؛ طه (strong)هاشمى(/strong)، (em)اطلس العراق: تاريخى و جغرافى(/em)، بغداد ۱۹۳۳؛(/p)
(p style="text-align: justify;")
(strong)Administrative Divisions(/strong) (strong)of Countries(/strong) ("(strong)Statoids(/strong)"), ۲۰۱۳. Retrieved Jan.۳۱, ۲۰۱۳, from http://statoids.com/uiq. html; (em)Demographic(/em) (em)yearbook(/em) (em)۲۰۰۳(/em), New York:  United Nations, Department of Economic and Social Affairs, ۲۰۰۶; Stephen Hemsley (strong)Longrigg(/strong), (em)‘Iraq, ۱۹۰۰ to ۱۹۵۰(/em):(em) a political social(/em),(em) and economic history(/em), Beirut ۱۹۶۸;(em) The Times comprehensive atlas of the world(/em), London: Times Books, ۲۰۰۵; Charles(strong) Tripp,(/strong)(em) A history of Iraq(/em), Cambridge ۲۰۰۲.(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: left;")
(strong)/ الهام امينى(/strong)(span dir="LTR")‌(/span)(strong)كاشانى /(/strong)(/p)
نظر شما
مولفان
الهام امينى‌كاشانى ,
گروه
رده موضوعی
جلد18
تاریخ1392
وضعیت چاپ
  • چاپ شده