ديواندرّه

معرف

ديواندرّه، شهر و شهرستانى در استان كردستان.

متن
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
(strong)ديواندرّه(/strong)، شهر و شهرستانى در استان كردستان. شهر ديواندره، مركز شهرستان ديواندره، در حدود صد كيلومترى شمال سنندج در مسير بزرگراه سنندج ـ سقز واقع است ((em)فرهنگ جغرافيائى آباديها(/em)، ج۳۵، ص(span dir="LTR")‌(/span)۱۵۵).(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
ديواندره كه در دره(span dir="LTR")‌(/span)اى از رشته(span dir="LTR")‌(/span)كوه زاگرس قرار دارد، براساس روايتهاى عاميانه، پايگاه مأموران حكومتى يا ديوانيان بوده(span dir="LTR")‌(/span)است (نجفى، ص(span dir="LTR")‌(/span)۴۶۷؛ (em)فرهنگ جغرافيائى آباديها(/em)، همانجا). به(span dir="LTR")‌(/span)نظر مى(span dir="LTR")‌(/span)رسد اين روايات در واقعيت ريشه داشته(span dir="LTR")‌(/span)باشند، چنان(span dir="LTR")‌(/span)كه وقايع(span dir="LTR")‌(/span)نگار كردستانى (مورخ و جغرافى(span dir="LTR")‌(/span)نگار دوره ناصرالدين(span dir="LTR")‌(/span)شاه (حك: ۱۲۶۴ـ ۱۳۱۳))، در معرفى بلوكات كردستان مكرر از ماليات ديوانى (ص(span dir="LTR")‌(/span)۶۴، ۷۵، ۷۷، ۱۱۱) و مباشران مالياتى ياد كرده(span dir="LTR")‌(/span)است كه در آباديهاى هر بلوك مستقر بودند يا با گردش در دهات، به جمع(span dir="LTR")‌(/span)آوری ماليات مى(span dir="LTR")‌(/span)پرداختند (← ص۷۱، ۷۵، ۱۰۹؛ نيز ← شرفكندى، ذيل «ديوان»، كه ديوان را در زبان كردى به(span dir="LTR")‌(/span)معناى دستگاه دولتى و مجلس عمومى دهكده دانسته(span dir="LTR")‌(/span)است).(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
صرف(span dir="LTR")‌(/span)نظر از آثار و تپه(span dir="LTR")‌(/span)هاى باستانى محدوده شهرستان ديواندره، كه قدمت آنها به هزاره اول پيش از ميلاد تا سده(span dir="LTR")‌(/span)هاى نخست اسلامى بازمى(span dir="LTR")‌(/span)گردد (← پازوكى(span dir="LTR")‌(/span)طرودى و شادمهر، ص۳۲۰ـ۳۲۱، ۳۲۶)، و نيز حجاريها و ديگر آثار انسانى موجود در غار كرفتو، آگاهى مكتوب دربارة شهر كنونى ديواندره از دوره قاجار فراتر نمى(span dir="LTR")‌(/span)رود. در اين دوره، وقايع(span dir="LTR")‌(/span)نگار كردستانى، كه كتابش را در ۱۳۰۹ به پايان برده، بدون اشاره به(span dir="LTR")‌(/span)نام ديواندره، از بلوك كرفتو ياد كرده(span dir="LTR")‌(/span)است (← ص(span dir="LTR")‌(/span)۵۴). ده سال بعد، شكراللّه(span dir="LTR")‌(/span)بن عبداللّه سنندجى در كتاب (em)تحفه ناصرى در تاريخ و جغرافياى كردستان(/em)، در معرفى بلوكات كردستان، نامى از ديواندره نبرده(span dir="LTR")‌(/span)است. تا اينكه ميرزاحسين(span dir="LTR")‌(/span)خان ديوان(span dir="LTR")‌(/span)بيگى (متوفى ۱۳۳۴) در (em)خاطرات ديوان(/em)(span dir="LTR")‌(/span)(em)بيگى (/em)(ص(span dir="LTR")‌(/span)۳۰۵) از قريه ديواندره نام مى(span dir="LTR")‌(/span)برد. قريه ديواندره در دهه اول ۱۳۰۰ش، مركز بخش سارال از بلوكات سنندجشد (← كيهان، ج۲، ص(span dir="LTR")‌(/span)۴۴۸). در تقسيمات كشورى ۱۳۱۶ش، ديواندره مركز ميرانشاه، از بخشهاى هشت(span dir="LTR")‌(/span)گانه سنندج، شد (← ايران. قانون تقسيمات كشورى آبان ۱۳۱۶، ضميمه، ص(span dir="LTR")‌(/span)۳؛ قس چكنگى، ص(span dir="LTR")‌(/span)۱۴۳، ۲۰۴، كه ميرانشاه را نام پيشين ديواندره پنداشته(span dir="LTR")‌(/span)است). در حدود ۱۳۲۹ش، ديواندره (به مركزيت روستاى ديواندره) يكى از بخشهاى هشت(span dir="LTR")‌(/span)گانه سنندجو مشتمل بر دهستانهاى سارال، خورخوره، حسين(span dir="LTR")‌(/span)آباد، تيلكوه، اوباتو و قره(span dir="LTR")‌(/span)توره بود (← حسينعلى رزم(span dir="LTR")‌(/span)آرا، ج۵، ص(span dir="LTR")‌(/span)۱۹۸). روستاى ديواندره در ۱۳۳۷ش، شهر شد (← ايران. وزارت كشور. معاونت سياسى، ۱۳۸۲ش، ذيل «استان كردستان»). اين شهر در تقسيمات كشورى ۱۳۶۶ش، داراى نه دهستان بود (← همانجا).(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
به(span dir="LTR")‌(/span)نظر مى(span dir="LTR")‌(/span)رسد جارى(span dir="LTR")‌(/span)بودن رود دائمى قزل(span dir="LTR")‌(/span)اوزن(sup)*(/sup) در نزديكى اين شهر و واقع(span dir="LTR")‌(/span)بودن آن در محل تلاقى دو جاده سنندج ـ سقز و سقز ـ بيجار از عوامل رونق تدريجى شهر بوده(span dir="LTR")‌(/span)است (← حسينعلى رزم(span dir="LTR")‌(/span)آرا، همانجا؛ حاج(span dir="LTR")‌(/span)على رزم(span dir="LTR")‌(/span)آرا، ص(span dir="LTR")‌(/span)۸۴).(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
در ۱۳۷۳ش، شهرستان ديواندره (به مركزيت شهر ديواندره) مشتمل بر دو بخش و نه دهستان تشكيل شد (← مركز آمار ايران، ۱۳۷۴ش، ص(span dir="LTR")‌(/span)۹؛ ايران. وزارت كشور، همانجا). اين شهرستان اكنون مشتمل بر شهرهاى ديواندره و زرينه، بخشهاى مركزى، سارال (به مركزيت هزاركانيان) و كرفتو (به مركزيت زرينه) و نه دهستان است (← ايران. وزارت كشور، ۱۳۹۰ش، ذيل «استان كردستان»).(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
بلندترين قله شهرستان ديواندره مسجدميرزا (ارتفاع  ۰۵۹، ۳ متر) ((em)فرهنگ جغرافيائى آباديها(/em)، ج۳۵، ص(span dir="LTR")‌(/span)۱۵۳ـ۱۵۴) و مهم(span dir="LTR")‌(/span)ترين رود اين شهرستان قزل(span dir="LTR")‌(/span)اوزن است كه از كوههاى چهل(span dir="LTR")‌(/span)چشمه سرچشمه مى(span dir="LTR")‌(/span)گيرد (حسينعلى رزم(span dir="LTR")‌(/span)آرا، همانجا). آب و هواى ديواندره سرد و نيمه(span dir="LTR")‌(/span)خشك است ((em)فرهنگ جغرافيائى آباديها(/em)، ج۳۵، ص(span dir="LTR")‌(/span)۱۵۴). در اين شهرستان، درختان بلوط، انواع درختان ميوه، گياهان دارويى و صنعتى مى(span dir="LTR")‌(/span)رويد. پوشش گياهى مناسب موجب رونق بسيار دامدارى در اين شهرستان شده به گونه(span dir="LTR")‌(/span)اى كه دامدارى مهم(span dir="LTR")‌(/span)ترين شغل اهالى منطقه است (همانجا).(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
در سرشمارى ۱۳۸۵ش، جمعيت اين شهرستان  ۶۲۸، ۸۲ تن بوده(span dir="LTR")‌(/span)است كه از اين تعداد  ۸۴۲،۲۲ تن ساكن شهر ديواندره(span dir="LTR")‌(/span)اند (← مركز آمار ايران، ۱۳۸۵ش، ذيل «استان كردستان»). زبان مردم آنجا كردى سورانى و مذهب غالب آنان سنّى شافعى است. اقليتى نيز شيعه دوازده(span dir="LTR")‌(/span)امامى(span dir="LTR")‌(/span)اند ((em)فرهنگ جغرافيائى آباديها(/em)، همانجا؛ حسينعلى رزم(span dir="LTR")‌(/span)آرا، ج۵، ص(span dir="LTR")‌(/span)۱۹۹).(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
(strong)منابع:(/strong) (em)اطلس جامع گيتاشناسى: راهنماى كامل جهان امروز(/em)، تهران: گيتاشناسى، ۱۳۹۰ش؛ (strong)ايران. قانون تقسيمات كشورى آبان  ۱۳۱۶(/strong)، (em)قانون تقسيمات كشور و وظايف فرمانداران و بخشداران، مصوب ۱۶ آبان ماه  ۱۳۱۶(/em)، چاپ اول، تهران (span dir="LTR")](/span)بى(span dir="LTR")‌(/span)تا.(span dir="LTR")[(/span)؛ (strong)ايران. وزارت كشور.(/strong) (strong)معاونت سياسى. دفتر تقسيمات كشورى(/strong)، (em)عناصر و واحدهاى تقسيمات كشورى ايران: تير  ۱۳۹۰(/em)، تهران ۱۳۹۰ش؛ همو، (em)نشريه تاريخ تأسيس عناصر تقسيماتى به همراه شماره مصوبات آن(/em)، تهران ۱۳۸۲ش؛ ناصر (strong)پازوكى طرودى(/strong) و عبدالكريم (strong)شادمهر(/strong)، (em)آثار ثبت(/em)(span dir="LTR")‌(/span)(em)شده ايران در فهرست آثار ملى: از ۲۴/۶/۱۳۱۰ تا ۲۴/۶/ ۱۳۸۴(/em)، تهران ۱۳۸۴ش؛ عليرضا (strong)چكنگى(/strong)، (em)فرهنگنامه تطبيقى نامهاى(/em) (em)قديم و جديد مكانهاى جغرافيايى : ايران و نواحى مجاور(/em)، مشهد ۱۳۷۸ش؛ حسين(span dir="LTR")‌(/span)بن رضاعلى (strong)ديوان(/strong)(span dir="LTR")‌(/span)(strong)بيگى(/strong)، (em)خاطرات ديوان(/em)(span dir="LTR")‌(/span)(em)بيگى (/em)((em)ميرزاحسين(/em)(span dir="LTR")‌(/span)(em)خان(/em))(em) از سال(/em)(span dir="LTR")‌(/span)(em)هاى ۱۲۷۵ تا  ۱۳۱۷ قمرى: كردستان(/em) (em)و طهران(/em)، چاپ ایرج افشار و محمدرسول درياگشت، تهران ۱۳۸۲ش؛ حاج(span dir="LTR")‌(/span)على (strong)رزم(/strong)(span dir="LTR")‌(/span)(strong)آرا(/strong)، (em)جغرافياى نظامى ايران: كردستان(/em)، تهران ۱۳۲۰ش؛ حسينعلى (strong)رزم(/strong)(span dir="LTR")‌(/span)(strong)آرا(/strong)؛ عبدالرحمان (strong)شرفكندى (/strong)((strong)هه(/strong)(span dir="LTR")‌(/span)(strong)ژار(/strong))، (em)فرهنگ كردى ـ فارسى = هه(/em)(span dir="LTR")‌(/span)(em)بنانه بورينه(/em)، تهران ۱۳۶۹ش؛ (em)فرهنگ جغرافيائى آباديهاى كشور جمهورى اسلامى ايران(/em)، ج: ۳۵ (em)سنندج(/em)، تهران: سازمان جغرافيائى نيروهاى مسلح، ۱۳۷۴ش؛ (strong)كيهان(/strong)؛ (strong)مركز آمار ايران(/strong)، (em)سالنامه آمارى كشور  ۱۳۷۳(/em)، تهران ۱۳۷۴ش؛ همو، (em)سرشمارى عمومى نفوس و مسكن :۱۳۸۵ نتايج تفصيلى كل كشور(/em)، ۱۳۸۵ش.(/p)
(p style="text-align: justify;")
Retrieved Apr.۱۳ , ۲۰۱۳, from http://www.sci.org.ir/ portal/faces/public/census۸۵/census۸۵.natayej/census۸۵. rawdata;(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
يداللّه (strong)نجفى(/strong)، (em)جغرافياى عمومى استان كردستان(/em)، تهران ۱۳۶۹ش؛ على(span dir="LTR")‌(/span)اكبر (strong)وقايع(/strong)(span dir="LTR")‌(/span)(strong)نگار كردستانى(/strong)، (em)حديقه ناصريه در جغرافيا و تاريخ كردستان(/em)، چاپ محمد رئوف توكلى، تهران ۱۳۶۴ش.(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: left;")
(strong)/ مرتضى دانشيار /(/strong)(/p)
نظر شما
مولفان
مرتضى دانشيار ,
گروه
رده موضوعی
جلد18
تاریخ1392
وضعیت چاپ
  • چاپ شده